Ιστορία και δικαιοσύνη στο Ayo Ayo

Η κυβέρνηση Mesa βρίσκεται σ΄ ένα σταυροδρόμι. Δεν υπολογίζει ούτε τις αρχές - εκτός από τα όπλα για να συλλαμβάνει ηγέτες- ούτε στα εργαλεία που διαθέτει για να ανακτήσει την χαμένη αξιοπιστία του κράτους, από την πλευρά των aymaras του Ayo Ayo. Μετά την εκτέλεση του δήμαρχου Benjamin Altamirano, στις 15 Ιουνίου, μια μόνο φωνή ακούγεται.

 

"Όλοι τον σκοτώσαμε. Να μας συλλάβουν όλους"

Μπροστά στις έντονες αντιπαραθέσεις με τις αρχές που βρέθηκαν στην περιοχή για να συζητήσουν το σχηματισμό μιας συνδικαλιστικής αστυνομικής δύναμης και της αυτόνομης κυβέρνησης, οι κάτοικοι της κοινότητας επιμένουν στην απόφασή τους απαιτώντας μεταξύ άλλων την άμεση απελευθέρωση των κρατούμενων για τα επεισόδια. Αντίθετα μάλιστα εμβαθύνουν περισσότερο στη διαδικασία αυτοκυβέρνησης που προϋπήρχε πολύ πριν από "αυτήν που εκπροσωπεί το βολιβιανό κράτος στο Ayo Ayo".

"Ας μην ξεχνάνε τον Tupaj Katari" φώναζε ένα ηγέτης της κοινότητας της άγονης αυτής περιοχής, προσπαθώντας να μεταφέρει το νόημα στο πάντα κωφεύον για τα προβλήματα κράτος. Πάνω σε μια μικρή εξέδρα στην κεντρική πλατεία, μπροστά στο μνημείο του θρυλικού Katari, ο ηγέτης απείλησε την κυβέρνηση με κλείσιμο του δρόμου, αν δεν σέβονταν τις αποφάσεις της κοινότητας. Σήμερα οι κάτοικοι της κοινότητας έχουν φτιάξει δική τους κυβέρνηση και έδιωξαν την κρατική αστυνομία από το Ayo Ayo.

Από τον Tupaj Katari στη συλλογική φωνή

Η ιστορία του Ayo Ayo είναι διαποτισμένη από τα ίχνη των ηγετών και εξεγέρσεων των aymaras. Σε περασμένους αιώνες, οι Tupaj Katari, Bartolina Sisa και Zarate Willka άφησαν εκεί άσβηστα τα σημάδια τους.

Δεν είναι τυχαίο που ο Julian Apaza, ο Tupaj, που είχε γεννηθεί στη φυλή Sullkavi, γειτονική κοινότητα στην Collana που ανήκει στο Ayo Ayo, όταν κρέμασαν το δεξί του χέρι μετά τον τεμαχισμό του -στο Penas- από τον Francisco Tadeo Diez de Medina.

Η θανατική ποινή του 1781 έλεγε ακριβώς: "Δεν ταιριάζει ούτε στο βασιλιά, ούτε στο κράτος, να μείνει ένας σπόρος ή φυλή από αυτόν τον Tupaj Amaru ή Tapaj Katari, για τον τόσο θόρυβο και πίεση που αυτό το καταραμένο όνομα προκάλεσε στους φυσικούς κατοίκους... Γιατί διαφορετικά θα έμενε μια ισόβια μαγιά...".

Αιώνες αργότερα, στις αρχές του σημερινού 21ου αιώνα, το Ayo Ayo μετατρέπεται ξανά σε σκηνή αγώνων για τους aymara αποδεικνύοντας σαφώς τη σύγκρουση δύο συστημάτων στην πολιτική, οργανωτική και οικονομική ζωή.

Η εκτέλεση φυσικά του πρώην δημάρχου από τους κατοίκους της περιοχής στις 15 Ιούνη είναι μια μορφή διαμαρτυρίας στο βολιβιανό κράτος, τους νόμους του και την ανισομερη διανομή του φυσικού πλούτου μετά την μεταρρύθμιση του κόμματος της Λαϊκής Συμμετοχής το 1997. Κατά βάθος όμως, το Ayo Ayo αποδεικνύει στο κόσμο κάτι παραπάνω απ΄ αυτό, αποδεικνύει ότι είναι αδύνατον να διατηρηθεί ένα σύστημα που υπονομεύει το άλλο. Ένα σύστημα που δε σέβεται, ούτε αναγνωρίζει στους ιθαγενείς τα δικαιώματά τους, την ιστορία τους τα έθιμα και τις συνήθειές τους, τη γλώσσα τους, το χρώμα του δέρματός τους.

Γι΄ αυτόν τον αιώνιο αποκλεισμό, η περιοχή του Ayo Ayo που ανήκει στην επαρχία Aroma αποτελούσε πάντα το έρεισμα για να σχηματιστούν διάφορα πολιτικά και ιθαγενικά κινήματα, όπως οι kataristas. Από ΄δω για παράδειγμα προήλθε ο Genaro Flores, γεννημένος στην ίδια επαρχία που πρωταγωνίστησε σε διάφορους αγώνες μέχρι να σχηματιστεί η Ενωτική Συνδικαλιστική Συνομοσπονδία Εργαζομένων Αγροτών της Βολιβίας (CSUTCB)

Στις προσκλήσεις των εξεγέρσεων, το Ayo Ayo σέρνει πίσω του μια παράδοση καταλήψεων αγροικιών πριν ακόμα από τον Πόλελμο Chaco (30 χρόνια πριν) μια διαδικασία που συνοδεύτηκε με τη δημιουργία κοινοτικών συνδικάτων ακολουθώντας το μοντέλο της εργατικής οργάνωσης εκείνης της εποχής.

Πώς είναι σήμερα το Ayo Ayo?

Το κράτος, "διείσδυσε" με διάφορους τρόπους στις ιθαγενικές κοινότητες του Altiplano. Μετά από διάφορες μεταρρυθμίσεις μέχρι το 1985, το Ayo Ayo έγινε γνωστό σαν ένας από τους 315 δήμους της χώρας που απολαμβάνει τα πόρους του Νόμου της Λαϊκής Συμμετοχής, μια ευκαιρία ανακατανομής των κρατικών πόρων για την τοπική ανάπτυξη. Σύμφωνα με την νεοφιλελεύθερη αντίληψη, το Ayo Ayo είναι ένας δήμος στην πλειοψηφία του aymara, που θεωρείται από τους διεθνείς οργανισμούς μέλος της ομάδας των "περιθωριοποιημένων δήμων", εξ΄ αιτίας του μεγάλου ποσοστού φτώχειας.

Στην τοπική κοινότητα, η βάση της οργάνωσης είναι ο συνδικαλισμός που προέκυψε από την αγροτική μεταρρύθμιση του 1953, που περιλαμβάνει δυο είδη οργανώσεων: τις κοινότητες που είχαν πριν τη γη και τις αυτόχθονες κοινότητες που διασώζουν και συνεχίζουν να ζουν με τον παραδοσιακό τρόπο οργάνωσης των aymara, τα ayllu. Αυτός ο διαχωρισμός έγινε μετά από σύγκρουση των συνδικαλιστών με τους αυτόχθονες. Οι πρώτοι συνδεδεμένοι οργανωτικά με το CSUTCB και οι δεύτεροι με το Consaq y Conamaq. Από τις 10 κοινότητες του Ayo Ayo, 4 είναι αυτόχθονες και 6 συνδικαλιστικές. Απ΄ αυτή τη διάκριση ξεκίνησε ένας διάλογος για τη νομιμότητα της κάθε οργάνωσης στον οποίο συμμετείχαν τόσο οι ΜΚΟ που ενθαρρύνουν αυτό το διαχωρισμό, όσο και τα πολιτικά κόμματα που προσπαθούν να καπελώσουν τα συνδικάτα. Υπάρχουν ακόμα δύο οργανώσεις που δεν διασπάστηκαν από τη συνδικαλιστική δομή: Η Επιτροπή Γαλακτοπαραγωγών και το πιο πρόσφατο Κίνημα των Χωρίς Γη, που δημιουργήθηκε στις 12 Φλεβάρη του 2003, μετά από πολλές προσπάθειες να αγοράσουν γη στην αγροικία Collana. Στην απογραφή του 2001 το Ayo ayo είχε 6.981 κατοίκους με σχεδόν το 50% άντρες και 50% γυναίκες. Το 86% ζει σε αγροτικές κοινότητες ενώ το 14% μένει στα χωριά.

Το προσδόκιμο ζωής είναι στα πιο χαμηλά του διαμερίσματος της La Paz. 56 χρόνια ζωής σε σχέση με τα 65 που είναι σε εθνικό επίπεδο, αλλά η τάση γονιμότητας είναι μεγαλύτερη απ΄ ό,τι σε εθνικό επίπεδο. Αντιστοιχούν 4 παιδιά σε κάθε γυναίκα γεγονός που αντιφάσκει με την αυξημένη παιδική και μητρική θνησιμότητα. Ο αναλφαβητισμός βρίσκεται σε υψηλά επίπεδα σχετικά με άλλες κοινότητες, 25,82% , παρά το ότι έχει μειωθεί αρκετά από την τελευταία απογραφή και σήμερα πολλοί νέοι τελειώνουν το λύκειο με την προοπτική να μπουν στο πανεπιστήμιο. Στον πληθυσμό κυριαρχούν οι νέοι και ηλικιωμένοι των 50 χρόνων, γιατί οι άντρες μεταξύ 20 και 49 δηλ στην πλήρη παραγωγική ηλικία, πηγαίνουν στις πόλεις για να δουλέψουν.

Οι βασικές ασχολίες των κατοίκων είναι η γεωργία και η κτηνοτροφία που βασίζονται στην οικογενειακή μορφή οργάνωσης παραγωγής που διοχετεύεται στις τοπικές λαϊκές αγορές και στην αγορά της La Paz. Εξ΄ αιτίας της εσωτερικής μετανάστευσης των τελευταίων χρόνων αυτοί που ασχολούνται με τη γεωργική παραγωγή είναι βασικά οι γυναίκες. Όλα αυτά έχουν μετατρέψει τη γη σε βασικό στοιχείο για την επιβίωση των κοινοτήτων. Ο σφετερισμός της γης, που τείνει να γίνει κανόνας τόσο σε τοπικό όσο και εθνικό επίπεδο, έχει προκαλέσει μείωση της παραγωγής.

Η σημασία της Collana στο Ayo Ayo

Η περιοχή της Collana, είναι η μεγαλύτερη κοινότητα στο Ayo Ayo με 9.383 εκτάρια, στα οποία ζουν περίπου 323 οικογένειες. Εκεί βρίσκεται το Αγρόκτημα Collana με 1.833 που έχουν καταλάβει 300 οικογένειες από το Κίνημα των Χωρίς Γη. Με έντονη νεανική παρουσία στο αγρόκτημα, παράγεται γάλα το οποίο πουλούν σε παγωτοβιομηχανία, αλλά δεν τους επιτρέπεται να παράγουν το φημισμένο τυρί Collana γιατί η οικογένεια στην οποία ανήκει το αγρόκτημα διεκδίκησε και πήρε δικαστικά την αποκλειστικότητα της παραγωγής και εμπόριας αυτών των τυριών.

Η κατάληψη του αγροκτήματος έγινε τον Ιούνη του 2003 και σχετίστηκε με τη δολοφονία του ιδιοκτήτη του Gonzalo Iturralde το 1984. Η οικογένειά του δήλωσε ότι ο ένοχος ήταν ένα μέλος της κοινότητας, ο Oscar Mamani που οργάνωσε μαζί με το σημερινό ηγέτη του Κινήματος των Χωρίς Γη Gabriel Pinto τη δολοφονία του. Ο Mamani βρίσκεται ήδη στη φυλακή με μια ποινή 30 χρόνων, αλλά η δική του εκδοχή, η οποία και επιβεβαιώνεται, λέει κάτι διαφορετικό. Ότι το μόνο που συνεννοήθηκαν τα μέλη του MST ήταν να καταλάβουν μόνο τα 1.800 εκτάρια και να αφήσουν τα υπόλοιπα 300 στην οικογένεια, για να παράγει το τυρί της.

Η οικογένεια Iturralde εξακολουθούσε να κατηγορεί το MST για επιθέσεις, ότι τους έκαψαν και έκλεψαν τα υπάρχοντά τους και ότι τους κατέστρεψαν τα μηχανήματα παραγωγής τους, όμως όταν μέλη του Indymedia πήγαν στο αγρόκτημα, δεν είδαν καμιά καταστροφή ούτε στις εγκαταστάσεις τους, ούτε στο σπίτι. Τότε οι Iturralde ξεκίνησαν δικαστική αγωγή ενάντια στον ηγέτη του MST Gabriel Pinto που τελικά τον συνέλλαβαν μέχρι που κατάφερε να βγει με περιοριστικούς όρους. Σήμερα ο Pinto κατηγορείται άλλη μια φορά για την εκτέλεση του δημάρχου και εκκρεμεί σε βάρος του ένταλμα σύλληψης, γιατί σαν μέλος της συνδικαλιστικής οργάνωσης του Ayo Ayo συμμετέχει ενεργά στις κινητοποιήσεις της περιοχής. Μετά την εκτέλεση του δημάρχου, ο Pinto, ήταν ένας από αυτούς που ανακήρυξαν μαζί με άλλους ηγέτες την αυτόνονη κυβέρνηση του Ayo Ayo.

Τι πήραμε από τη Λαϊκή Συμμετοχή

Μετά τις δημοτικές εκλογές του 1995, μετά την επίσημη ανακοίνωση του Νόμου της Λαϊκής Συμμετοχής από τον οποίο δεν καταλάβαιναν τις δυνατότητές του, ο μόνος υποψήφιος αγρότης ο Rolando Condori ανακηρύχθηκε δήμαρχος που συμπλήρωσε τη θητεία με κάποια προβλήματα. Τότε άρχισαν να ακούγονται καταγγελίες από τα μέλη της κοινότητας γιατί οι δημοτικοί σύμβουλοι και οι κάτοικοι σφετερίζονταν τις δημοτικές επενδύσεις στο χωριό του Ayo Ayo κι δεν έμενε τίποτε για τις αγροτικές κοινότητες. Αυτό έγινε φανερό το 1997 όταν το 47% του δημοτικού προϋπολογισμού προοριζόταν για τους κατοίκους του δήμου ενώ το 24% για τις κοινότητες. Η Επιτροπή Επιφυλακής αλλά και το Αγροτικό Κέντρο έκαναν καταγγελίες στην τοπική κυβέρνηση, χωρίς όμως να πάρουν απαντήσεις. Εξ΄ αιτίας της έλλειψης αποδοτικότητας των λογαριασμών για το 98 και 99 προκάλεσε το πάγωμα των λογαριασμών του δήμου, με εντολή της Γερουσίας μετά από αίτηση που είχε κάνει η Επιτροπή Επιφυλακής

Οι λογαριασμοί τελικά ξεπάγωσαν το '99 πριν τις δημοτικές εκλογές, αλλά η τοπική κυβέρνηση έχασε το κύρος της ενώ τα πολιτικά κόμματα ενδιαφέρονταν πια για τον έλεγχο της δημοτικής αρχής. Σ΄ αυτές τις εκλογές δήμαρχος εκλέχτηκε ο Erasmo Silva, ηγέτης της κοινότητας και μέλος του Επαναστατικού Αριστερού Κινήματος, MIR. Στην έκθεση διαχείρισης των δημοτικών πόρων του 2000 ο δήμαρχος κατάφερε να εντάξει και τις κοινότητες και παρά την έλλειψη πληροφόρησης, έμοιαζε ότι το πρόβλημα θα εξαλειφθεί, μέχρι το 2001 όπου το Δημοτικό Συμβούλιο τον αντικατέστησε με τον Benjamin Altamirano από τη Νέα Δημοκρατική Δύναμη, NFR ένα άλλο παραδοσιακό κόμμα. Πολλοί παρατηρητές πρόσεξαν ότι σ΄ αυτή τη διαχειριστική περίοδο άρχισε το χάος. Ανάμεσα στις ατασθαλείες που παρατηρήθηκαν ήταν η άμεση χρησιμοποίηση των πόρων, ένα περίεργο και σκοτεινό συμβόλαιο με μια σύμβουλο για να πραγματοποιηθεί το Αποτελεσματικό Δημοτικό Σχέδιο, δεν έδιναν πληροφορίες στην Επιτροπή Επαγρύπνησης, εμπλοκή συγγενών στη δημαρχία, υπερτιμολογήσεις στα δημοτικά έργα.

Για όλα αυτά η Επιτροπή Επιφυλακής έκανε πάλι αίτηση για να παγώσουν οι δημοτικοί λογαριασμοί το 2002, και οι κάτοικοι εξέλεξαν άλλο δήμαρχο αλλά ο Altamirano ξεκίνησε κι αυτός αγωγή ζητώντας να προσβληθούν δικαστικά μέτρα εναντίον του και επιπλέον πόρους που τελικά επιδείνωσαν το πρόβλημα. Δεν ησύχασε μέχρι που κέρδισε ένα από αυτά τα κονδύλια για να εκπληρώσει τη θητεία του, χωρίς όμως να μπορεί να ασκήσει τα καθήκοντά του στο Ayo Ayo, το έκανε από απόσταση, χωρίς να δίνει λογαριασμό σε κανέναν. Ήταν ένας παράνομος δήμαρχος που νεμόταν τους δημοτικούς πόρους. Παιρνώντας ο καιρός οι κάτοικοι απαιτούσαν να γίνει έλεγχος της απόδοσης των εσόδων ενώ παράλληλα είχαν πια πειστεί ότι επρόκειτο για μια διεφθαρμένη διαχείριση με την κάλυψη της εκτελεστικής, νομοθετικής και δικαστικής εξουσίας.

Η αντιπαράθεση για την εφαρμογή της κοινοτικής δικαιοσύνης και η παρουσία/απουσία του κράτους

Η αντίσταση των aymara απέναντι σ΄ αυτή την κατάσταση ξεκίνησε το 2000 με το μπλοκάρισμα δρόμων και με μια συλλογική δράση στην επαρχία Omasuyos πέρασαν στην καταστροφή και εμπρησμό διάφορων κρατικών κτιρίων όπως της νομαρχίας, της φυλακής, των δικαστηρίων και του δημαρχείου. Παράλληλα συνέλλαβαν και σκότωσαν τον αρχηγό του στρατού Tellez, που ήταν ο διοικητής της στρατιωτικής δύναμης στην καταστολή του Απρίλη εκείνης της χρονιάς. Οι κάτοικοι του Achacachi τότε δήλωσαν ότι δεν ήταν κάτι ατομικό, αλλά έγινε από όλους τους, οπότε και η δικαιοσύνη, αν και θεώρησε την πράξη αυτή έγκλημα, δεν κατηγόρησε κάποιον ατομικά. Στην ερώτηση: Ποιος τον σκότωσε? οι κάτοικοι απάντησαν "Όλοι". Μια παρόμοια απάντηση έδωσαν και οι κάτοικοι του Ayo Ayo για την περίπτωση του δημάρχου: "Να μας φυλακίσουν όλους".

Η διάσταση που πήρε η υπόθεση, τόσο αυτή του στρατιωτικού όσο και άλλες παρόμοιες σε άλλες επαρχίες εξ΄ αιτίας διαφθοράς, οικονομικών ατασθαλειών, και βίας που ασκήθηκε από τις τοπικές αρχές στις ιθαγενικές κοινότητες, προκάλεσε έναν δημόσιο διάλογο για το αν τέτοιου είδους πράξεις εμπίπτουν ή όχι στη κοινοτική δικαιοσύνη. Οι θέσεις που πήραν τα Μέσα, οι αναλυτές και οι aymara δεν κατάφεραν ακόμα να ξεκαθαρίσουν το θέμα. Στην πραγματικότητα, δεν υπάρχουν κάποιοι κανόνες που να καθορίζουν τους σκοπούς και τις διαδικασίες της κοινοτικής δικαιοσύνης. Παρά το γεγονός ότι εντάσσεται νόμιμα στην τελευταία δικαστική μεταρρύθμιση, λίγα πράγματα είναι γνωστά για το τι άκριβώς σημαίνει και ποια διαδικασία ακολουθείται στις κοινότητες του κόσμου των aymara. Το πρώτο πράγμα που βεβαιώνουν πάντως, αυτοί που υποτίθεται είναι ειδικοί για το θέμα, είναι ότι δεν πρόκεται για μια εφαρμογή της κοινοτικής δικαιοσύνης σύμφωνα με την παράδοση των aymaras, γιατί αυτοί ποτέ δεν θα έφταναν μέχρι τη θανατική ποινή.

Πάντως μια σύντομη αναφορά στο παρελθόν, μας θυμίζει ότι και σε άλλες επαρχίες υπήρξαν γεγονότα εκδίωξης και τιμωρίας μελών της αστυνομίας, της νομαρχίας και τη δημαρχίας.

- Επαρχία Omasuyus: Huarina, Santiago de Huata, Achacachi y Warisata
- Επαρχία Los Andes: Puerto Perez y Batallas
- Επαρχία Munecas: Chuma
- Επαρχία Larecaja: Sorata
- Επαρχία Camacho: Escoma

Δεν έχει επιβεβαιωθεί αν το Ayo Ayo θα ακολουθήσει αυτή την πορεία, αλλά η εχθρότητα με την οποία οι κάτοικοι υποδέχτηκαν τους δημοσιογράφους και οι αναφορές τους στις αρχές υπονοούν την έλλειψη αξιοπιστίας στο κράτος και την άρνησή τους στους θεσμούς που το αντιπροσωπεύουν. Δείχνουν μάλιστα ότι αναβιώνουν διάφορες μορφές της κοινοτικής δικαιοσύνης, που δεν είναι πάντα ορατές από τους κατοίκους της πόλης, και ότι με τον καιρό θα περάσουν σε νέους τρόπους εφαρμογής της.

 

Προσθέστε περισσότερες πληροφορίες

To μέγιστο μέγεθος των αρχείων είναι 16ΜΒ. Επιτρέπονται όλες οι γνωστές καταλήξεις αρχείων εικόνας,ήχου, βίντεο. ΠΡΟΣΟΧΗ! Για να υπάρχει η δυνατότα embed ενός video πρέπει να είναι της μορφής mp4 ή ogg.

Νέο! Επιλέξτε ποιά εικόνα θα απεικονίζεται στην αρχή του σχόλιου.

Creative Commons License

Όλα τα περιεχόμενα αυτού του δικτυακού τόπου είναι ελεύθερα προς αντιγραφή, διανομή, προβολή και μεταποίηση, αρκεί να συνεχίσουν να διατίθενται, αυτά και τα παράγωγα έργα που πιθανώς προκύψουν, εξίσου ελεύθερα, υπό τους όρους της άδειας χρήσης Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License