post image

Κάθε εποχή έχει τις δεσπόζουσες ασθένειές της. […] Σήμερα παρά τον κατάδηλο φόβο για πανδημία γρίπης, δεν ζούμε στην ιική εποχή. Η εποχή αυτή, χάρη σε ανοσολογικές τεχνικές, ανήκει ήδη στο παρελθόν. Από παθολογική άποψη, αυτός ο εκκολαπτόμενος 21ος αιώνας δεν έχει ούτε βακτηριακό ούτε ιικό, αλλά νευρωνικό χαρακτήρα. Νευρωνικές παθήσεις όπως η κατάθλιψη ή το Σύνδρομο Burn-out, ορίζουν το τοπίο του 21ου αι. […] Δεν είναι μολύνσεις, αλλά εμφράγματα· δεν οφείλονται στην αρνητικότητα του ανοσολογικώς Άλλου, αλλά σε πλεόνασμα θετικότητας.

Byung-Chul Han, Η κοινωνία της κόπωσης

Κι όμως, όπως γίνεται στις μέρες μας αντιληπτό παρά την κοπιώδη προσπάθεια διαφόρων νεόκοπων μετα-φιλόσοφων, σημαντικές όψεις του παρελθόντος δεν έχουν παρέλθει. Η ιστορία δεν έχει τελειώσει και η πολυτέλεια του ανεπτυγμένου οικονομικά και τεχνο-επιστημονικά δυτικού κόσμου, να εκτοπίζει τα κόστη καταστροφής που ο ίδιος προκαλεί στο φυσικό περιβάλλον και τους τόπους της δορυφορικής του περιφέρειας, χάνεται κι αυτή. Κάθε “ιστορικός νόμος” φαίνεται πως δεν είναι παρά ο νόμος των ιστορικών. Θα μπορούσε να διατυπωθεί και διαφορετικά: υπάρχουν φορές που αναγκάζεται κανείς να υποστεί τα δεινά ενός κόσμου τον οποίο αλαζονικά θεωρεί ως κατόρθωμά του. Την ίδια στιγμή, η βέβαιη πεποίθηση πως το ενδεχόμενο μιας ιικής ή βακτηριακής πανδημίας αποτελεί παρελθόν αποδεικνύεται εσφαλμένη. Όλα αυτά, ακόμα και σε περιόδους που η επιστήμη και η τεχνολογία καλπάζει, ενώ παράλληλα μεσουρανούν κάθε μορφής ψυχοσωματικά νοσήματα.

Η αυξανόμενη ένταση αυτής της δυσμένειας, ωστόσο, εντοπίζεται στο ότι οι παθολογίες στο σύνολό τους δεν λειτουργούν μεταξύ τους ανταγωνιστικά ή υπονομευτικά, αλλά προσθετικά, σωρευτικά. Είναι σαφές επιπλέον, πως η επιστροφή μιας ιικής πανδημίας λαμβάνει χώρα σε καθεστώς επιβαρυμένων συνθηκών για τον ίδιο τον πληθυσμό, όχι εξαιτίας των υψηλών φορτίων νευρωνικών παθολογιών που αυτός φέρει, αλλά εξαιτίας της ποιότητας του ανθρωπολογικού περιβάλλοντος το οποίο ο ίδιος παράγει, τόσο σε υλικό και όσο και συμβολικό επίπεδο: αποδιαρθρωμένοι κοινωνικοί δεσμοί, ένταση της καταπίεσης και της εκμετάλλευσης, αποξένωση από τη φύση και το περιβάλλον και διαρκής καταστροφή τους, αποθέωση της τεχνοεπιστήμης καθαυτήν κι ανάδυση ενός οικονομικοκεντρικού ιδεώδους, καθώς και πολλές ακόμα ροπές που στενεύουν τον διανοητικό, συναισθηματικό και φαντασιακό συλλογικό κι ατομικό ορίζοντα.

Δεν έχουν υπάρξει λίγες οι φορές που κάθε επίκληση στην ασφάλεια και την υποτιθέμενη αυτοσυντήρηση της κοινωνίας από πλευράς των κυριαρχικών ιαχών, αποσκοπούσε (εκ των προτέρων) κρυφά ή εξόφθαλμα στην εξυπηρέτηση συμφερόντων που σχετίζονταν αμιγώς με μορφές όξυνσης κι εκλέπτυνσης των εξουσιαστικών σχέσεων, στην προοπτική ενίσχυσης διαφόρων μορφών καταπίεσης κι εκμετάλλευσης σε κοινωνικό, ταξικό, έμφυλο και κάθε νέο αναδυόμενο πεδίο ανισοτήτων. Υπήρξαμε τόσο δύσπιστοι στις επικλήσεις “ασφάλειας”, εξαιτίας της μονότονα επαναλαμβανόμενης αυτής εμπειρίας, που κινδυνέψαμε να απονευρώσουμε τα ίδια τα διανοητικά και συναισθηματικά μας αισθητήρια, καταφεύγοντας σε γνώριμα πλην δικαιολογημένα μονοπάτια ανάλυσης. Έγινε σαφές πως η εμπειρία της ταχύτητας μετάβασης από το σύμπτωμα της επιδημίας στο καθεστώς της πανδημίας του ιού Covid-19 προκάλεσε μια γενικευμένη συνθήκη σημαντικών πολιτικών, θεσμικών, πρακτικών και κοινωνικών αναδιατάξεων.

Από πλευράς επιδημιολογίας, στο βαθμό που μπορούμε να γνωρίζουμε από την επισφάλεια της θέσης και του χρόνου στον οποίο βρισκόμαστε, η επικινδυνότητα του συγκεκριμένου ιού εξαρτάται από πλήθος παραγόντων: από το πού βρίσκεσαι στο χρονολόγιο της τοπικής εξάπλωσης του (νωρίς, στην κορύφωσή του ή αργά) αλλά και της επιδημιολογικής του διαδρομής, από την κατάσταση του δημοσίου συστήματος υγείας στην κάθε περιοχή εκδήλωσής του, την ηλικία ενός ατόμου και την κατάσταση του ανοσοποιητικού του και πολλούς παράγοντες δύσκολα προσδιορίσιμους ή άγνωστους ακόμα. Η επικινδυνότητα αυτή δε σχετίζεται αποκλειστικά και μόνο με το βαθμό θνησιμότητας του ιού, αλλά και με την επιθετικότητά του. Ο τρόπος εξέλιξης παραμένει ανοιχτός, όπως γίνεται εμφανές και από την σχετική κατάσταση γειτονικών χωρών, ενώ προβληματισμός κι ανησυχία διατρέχει θεσμούς και πρόσωπα προς κάθε κατεύθυνση.

Από πλευράς κυριαρχίας, θα μπορούσαμε εν συντομία να κωδικοποιήσουμε την ιδιαιτερότητα της τρέχουσας κατάστασης στις φυγόκεντρες δυνάμεις που η πανδημία ασκεί στον πυρήνα του σύγχρονου κυριαρχικού μηχανισμού. Ειδικότερα, στην αδυναμία αυτού να τις μεταβολίσει άμεσα, με τέτοιον τρόπο, ώστε να θωρακίσει και να βαθύνει τη συνοχή του με τις ελάχιστες δυνατές απώλειες σε υλικό, ιδεολογικό και συμβολικό επίπεδο. Γίνεται σαφές πως η εξουσία δεν είναι τα πάντα και δεν βρίσκεται παντού: η ιστορία συνεχίζει να αποδρά από έναν καθολικό σχεδιασμό της εξουσίας και μαζί μ’ αυτήν αναδύεται η πιθανότητα και η δυνατότητα του νέου, του απρόβλεπτου ή μέχρι πρότινος “αδιανόητου”.

Από πλευράς κοινωνίας, ο ιός δεν επενεργεί κατ’ ανάγκη σαν “ευκαιρία”, όπως συχνά υποστηρίζεται· δεν λειτουργεί σαν αποκαλυπτικός μεγεθυντικός φακός των γνωρισμάτων και των αντιφάσεων της κοινωνίας, η επίγνωση των οποίων με τη σειρά της θα επιβεβαιώσει μεσσιανικές φαντασιώσεις που εξαγγέλλουν πως «θ’ αλλάξουμε, θα γίνουμε καλύτεροι, θ’ αντισταθούμε, θα γίνουμε δυνατότεροι» κ.ο.κ. Περισσότερο θα μπορούσαμε να πούμε πως η καθημερινότητα μιας “συνθήκης επιδημίας” λειτουργεί όπως τα κιάλια παρατήρησης, τα οποία μπορούν να χρησιμοποιηθούν κι από τις δύο τους πλευρές: είτε βοηθώντας να πλησιάσουμε το αντικείμενο παρατήρησης και κατ’ επέκταση την ουσιαστικότερη κατανόησή του, είτε απομακρύνοντας μας απ’ αυτό, βυθίζοντάς μας στην άγνοια, το φόβο, τους μεταφυσικούς και ιδεολογικούς αυτοματισμούς.

Οι κυριαρχικοί θεσμοί, τα πρόσωπα και οι μηχανισμοί διαχείρισης της εξουσίας, αποσβένουν τους κραδασμούς της πανδημίας μετακυλώντας τους στο ασθενέστερο κοινωνικό σώμα. Η εναντιωματική σκέψη από την πλευρά της μοιάζει να ενεργοποιεί ένα μοτίβο γνώριμης, ασφαλούς και σχεδόν αυτοματοποιημένης πολιτικής ανάγνωσης, η οποία δείχνει ωστόσο να μετατοπίζεται δειλά, προς άγνωστο για την ώρα σημείο. Το αποτέλεσμα αυτής της δυναμικής αποτυπώνεται ανάμεσα σε άλλα, στην επιθετική ανάπτυξη δύο ρυθμών ταχυτήτων: η κυριαρχία επιταχύνει τις κινήσεις της προς κάθε κατεύθυνση στον φυσικό και θεσμικό χώρο, ενώ επιβάλλει στο ίδιο πεδίο την καθήλωση της πλευράς των καταπιεσμένων.

Η πραγματικότητα αυτή προοιωνίζει εν είδει παρακαταθήκης την πιθανότητα εδραίωσης μιας νέας κανονικότητας ως διευρυμένο καθεστώς εξαίρεσης, με οξυμένα δυστοπικά χαρακτηριστικά.

Δεν θα σταθούμε τόσο στην επιτάχυνση μιας ήδη επελαύνουσας νεοφιλελεύθερης αναδιάταξης του κράτους (η οποία φέρει ήδη χαρακτηριστικά καθεστώτος εξαίρεσης), μέσω της εντατικής εμπορευματοποιήσης αγαθών και υπηρεσιών, της αντισυνταγματικότητας νέων νόμων, της διαρκούς νομοθέτησης με προεδρικά διατάγματα και την παράκαμψη του κοινοβουλευτισμού, την άρση και των τελευταίων προσχημάτων διάκρισης των εξουσιών, την καταστρατήγηση της όποιας προστασίας των εργαζομένων μέσω της πλήρους κατάργησης του (ούτως ή άλλως) σαθρού κώδικα εργασίας, της ελαστικοποίησης ή εκ περιτροπής εργασίας και λοιπών τεχνικών ή σοφισμάτων.

Έχει σημασία να καταθέσουμε ορισμένες κριτικές κι ερμηνευτικές παρατηρήσεις, στη βάση μιας πραγματικότητας με την οποία ερχόμαστε όλοι σε άμεση, έστω και εξ’ αποστάσεως, επαφή.

_ Ο δημόσιος χώρος περιγράφεται ως περιβάλλον απειλής και η σχέση μ’ αυτόν ως πρακτική ατομικής ανευθυνότητας η οποία και τιμωρείται. Η κατοικία αναδύεται και προκρίνεται ως το κατεξοχήν ασφαλές περιβάλλον και η επέκταση της διάρκειας παραμονής στο εσωτερικό της, συνώνυμο της “ατομικής ευθύνης”, η οποία και επικροτείται. Το μπαλκόνι μοιάζει με ένα περίφρακτο κατώφλι που δεν καταφέρνει να μεταβεί στον δημόσιο χώρο· ένα μετέωρο θραύσμα μιας κατεστραμμένης δημόσιας σφαίρας. Η κίνηση του βλέμματος πλέον, στην προσπάθεια της να συναντήσει το βλέμμα του άλλου, αποκτά κατακόρυφο χαρακτήρα, σε αντίθεση με τις πρότερες οριζόντιες διευθύνσεις της.

_ Οι κρατικές ασκήσεις πειθάρχησης του πληθυσμού εσωτερικεύονται πλέον ως προσωπικές ασκήσεις οικειοθελούς αυτοπεριορισμού. Η ατομική ευθύνη αποκτά ένα ιδιότυπα ηθικο-πατριωτικό πρόσημο και με τη σειρά της ταυτίζεται με τη συμμόρφωση στην εντολή ενός κράτους και το εκβιασμένο σόφισμα της αναγκαιότητας του.

_ «Μένουμε σπίτι»: μια φαινομενική προτροπή αρχικά, τόσο σκληρά οικεία ωστόσο ως πατριαρχική προσταγή στ’ αυτιά ενός ανήλικου, ενός ηλικιωμένου, μιας γυναίκας, του συνόλου εν τέλει της κοινωνίας. «Μένουμε σπίτι»: ίσως ο πιο απατηλός τρόπος πληθυντικής αναφοράς του ενικού “μαίνομαι σπίτι”.

_ Οι συναντήσεις με τους άλλους, υπονομεύονται από μια καχυποψία ενδεχόμενης απειλής. Η συλλογικοποίηση εγκυμονεί κινδύνους τόσο για τους μετέχοντες αυτής όσο και για τους άλλους. Η ανάγκη των συλλογικών δεσμών αναζητά διεξόδους στις ιλιγγιώδεις ταχύτητες του διαδικτυακών συνδέσεων, εκτεθειμένη στο αναπόφευκτο της τεχνολογικής διαμεσολάβησης.

_ Η γενικευμένη αίσθηση ανασφάλειας επιταχύνει μια κίνηση καταφυγής στην προστατευτική αγκάλη ενός πατρικού υπερθεσμού: οι συλλογικοί πολιτικοί αυτοματισμοί έχουν μάθει να το ονομάζουν “κράτος”, παραβλέποντας πως ο χειραγωγίσιμος φόβος τείνει να συρρικνώνει στη ελάχιστη εκδοχή του εαυτού.

_ Η πιθανότητα ενός γενικευμένου ξαφνικού θανάτου, ανασύρεται ως δυνάμει διαρκής απειλή στα χείλη του κράτους. Η διαχείριση του ενδεχόμενου πανδημικού κινδύνου αναβαθμίζεται ως θεμελιακό εργαλείο παραγωγής του πολιτικού, ενώ η απόδοση ανευθυνότητας ως αίτιο καταστολής και μέτρο διαχείρισης της κοινωνικής ενοχής.

_ Υπενθύμιση: το παράδοξο που θεμελιώνει κάθε έννομη κυριαρχία, γράφει ο Τζ. Αγκάμπεν, είναι το γεγονός πως «εκείνος που θεσπίζει δίκαιο βρίσκεται κατ’ ανάγκη εκτός δικαίου». Το κρατικό ανακοινωθέν, δια στόματος πρωθυπουργού, σχετικά με την αρχική απαγόρευση κυκλοφορίας, επιβεβαίωσε τον παραπάνω ισχυρισμό, μέσω του “προφανούς” της διευκρίνησης: «[…] Από τους περιορισμούς αυτούς εξαιρούνται, προφανώς μέλη της κυβέρνησης και της Βουλής, Κρατικοί λειτουργοί και όλα τα στελέχη των υπηρεσιών Υγείας, της Πολιτικής Προστασίας, των Σωμάτων Ασφαλείας και των Ενόπλων Δυνάμεων».

Έχουμε πόλεμο με έναν εχθρό που είναι αόρατος.

Κ. Μητσοτάκης

_ Μιλώντας για αόρατους εχθρούς καθίσταται αόρατο ένα μέρος του πολέμου. Στην περίπτωση που ο εχθρός είναι αόρατος (θεωρητικά αυτό ισχύει στην περίπτωση που εχθρός ανακηρύσσεται ένας ιός), επέρχεται κάτι κρίσιμο: ο Άλλος (ο εχθρός) δεν μπορεί με κανέναν τρόπο να μιλήσει ο ίδιος για τον εαυτό του (“άγνωστη η βούλησή του”) παρά μόνο το σύνολο των κυριαρχικών μηχανισμών στο όνομα αυτού. Ένας τρόπος για να κατανοήσουμε εν προκειμένω την “εμπόλεμη” κατάσταση, δεν είναι η ίδια η ουσία της, αλλά οι επιτελέσεις της: κάθε πόλεμος, πέραν του φόβου, ενεργοποιεί συσπειρώσεις και συμμαχίες. Όσο πιο απειλητικός, τόσο πιο ισχυρές. Στο όνομα του έθνους, της φυλής, της ανθρωπότητας ολόκληρης. Κάθε συμμαχία σημαίνει εσωτερική συνθηκολόγηση, υποχώρηση σε ένα πλήθος εσωτερικών ανταγωνισμών και συγκρούσεων. Κάθε τέτοια συνθηκολόγηση επιφέρει αναμφίβολα περαιτέρω υποτίμηση των ήδη καταπιεσμένων μερών. Η οργάνωση της αντίστασης από πλευράς τους, στον δεύτερο χρόνο των δυνατών ή ευνοϊκών συνθηκών, θα είναι εξαιρετικά δυσμενής.

_ Παρέκβαση: παραφράζοντας τον Π. Κονδύλη, θα μπορούσαμε να ισχυριστούμε πως δεν ρυθμίζει η σχέση του ανθρώπου προς την πανδημία τις σχέσεις του με τους ανθρώπους, αλλά αντίθετα: η σχέση του με τους ανθρώπους καθορίζει άμεσα ή έμμεσα τη σχέση του με την πανδημία.

Θα αφήσουμε να συμβούν καταστροφές, αναταραχές, ή και θα βοηθήσουμε να συμβούν, επειδή αυτό θα μας επιτρέψει να παρέμβουμε και να τις διακυβερνήσουμε προς την ορθή κατεύθυνση.

Τζ. Αγκάμπεν

Κάθε συμβάν εκτροπής μιας κανονικότητας, θα αποτελεί για την Κυριαρχία κι ένα πείραμα ανασυγκρότησης της εξουσίας και επαναθεμελίωσής της σε πολλαπλές και ισχυρότερες βάσεις. Από πλευράς των αντιστεκόμενων, παραμένει ανοιχτό στοίχημα η σπουδή στη μηχανική των κατεδαφίσεων και την ποιητική της δημιουργίας.

* Σε πείσμα της δυσοίωνης συνθήκης που ενοχοποιεί το συλλογικό εν ονόματι του “κοινού καλού”, οι συναντήσεις της αφανούς κοινότητας αποκτούν μεγαλύτερη ένταση μετατοπίζοντας τον τρόπο τους, έχοντας προσλάβει έναν διαρκή χαρακτήρα. Η συνθήκη της “ζωής σε καραντίνα” έχει μετατραπεί σε μια συνθήκη αναδιοργάνωσης μέσων και προοπτικών, αναστοχασμού περιεχομένων, επαγρύπνησης αισθητηρίων, διεύρυνσης των εκφραστικών μέσων, πεισματικής δημιουργικότητας. Το μοίρασμα είναι αστείρευτο. Στήνουμε το δικό μας μικρό, αλλά άθραυστο, παρατηρητήριο της επικαιρότητας αποκωδικοποιώντας την κυρίαρχη φαινομενικότητα για να εντοπίσουμε την ουσία όσων συμβαίνουν. Με μοναδική προοπτική να συμβάλλουμε, έτσι ώστε η εξεγερσιακή ευαισθησία να ενισχύεται, ανασυγκροτώντας τα πολιτικά της αισθητήρια. Η διαρκής διαδικασία των συναντήσεων εκβάλλει, με την ίδια λογική, σε ένα διαρκές κείμενο με τίτλο “ζωή σε καραντίνα” όπου κάθε άξονας, τον οποίο επεξεργαζόμαστε, όταν αποκτά μια τελική μορφή δημοσιοποιείται άμεσα. Η “ζωή σε καραντίνα”, στην τελική της μορφή, θα είναι η σύνθεση όλων των επιμέρους κειμένων που θα έχουν δημοσιοποιηθεί ετεροχρονισμένα, κειμένων που ως ψηφίδες θα συνδέονται μεταξύ τους αλληλοσυμπληρούμενες, αλλά χωρίς να έχουν χάσει και την περιεχομενική τους αυτονομία.

** αναδημοσίευση από το site της αφανούς κοινότητας

Εικόνες:

Προσθέστε περισσότερες πληροφορίες

To μέγιστο μέγεθος των αρχείων είναι 16ΜΒ. Επιτρέπονται όλες οι γνωστές καταλήξεις αρχείων εικόνας,ήχου, βίντεο. ΠΡΟΣΟΧΗ! Για να υπάρχει η δυνατότα embed ενός video πρέπει να είναι της μορφής mp4 ή ogg.

Νέο! Επιλέξτε ποιά εικόνα θα απεικονίζεται στην αρχή του σχόλιου.

Creative Commons License

Όλα τα περιεχόμενα αυτού του δικτυακού τόπου είναι ελεύθερα προς αντιγραφή, διανομή, προβολή και μεταποίηση, αρκεί να συνεχίσουν να διατίθενται, αυτά και τα παράγωγα έργα που πιθανώς προκύψουν, εξίσου ελεύθερα, υπό τους όρους της άδειας χρήσης Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License