ΠΡΟΣ ΤΟ ΟΛΟΚΛΗΡΩΤΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ

Το σφυρί και το καλάθι κατασκευάζουν τη πόλη, το γερό σπίτι το φτιάχνει το σφυρί......Το σπίτι που εξεγείρεται στο βασιλιά, το σπίτι που δεν υποτάσσεται στο βασιλιά, το σφυρί το κάνει να υποταχθεί στο βασιλιά

Από ένα ποίημα των Σουμερίων

Ο μηχανοδηγός

Μέσα σε αυτές τις πέντε γραμμές μπορούμε να δούμε ένα ολόκληρο κόσμο. Εδώ βρίσκεται η θεμελιώδης αρχή της τεχνο-επιστημονικής εξουσίας. Τα εργαλεία του ανθρώπου είναι ταυτόχρονα ο Θεός και ο Διάβολος του παρόντος μας : η αμφίδρομη λειτουργία της εξουσίας , αυτή του καταστροφέα και του δημιουργού, από τη μια πλευρά απεριόριστου παραγωγού αντικειμένων και τεχνικών, από την άλλη εν δυνάμει καταστροφέα κάθε πράγματος , ακριβώς χάρη στα ίδια αντικείμενα και στις ίδιες τεχνικές.

Για να μπορέσει να διατηρήσει συνεχώς στη ζωή και υπό έλεγχο αυτό το τρόπο της ύπαρξής της , η εξουσία πρέπει να συντονίσει τρεις θεμελιώδεις λειτουργίες : τη γραφειοκρατική, τη βιομηχανική και τη στρατιωτική. Σχετικά με αυτό το ζήτημα, το 1967, δημοσιεύονταν ένα βιβλίο με τίτλο ο μύθος της μηχανής ,διαμέσου του οποίου ο Lewis Mumford κατόρθωσε να αναπαραστήσει εκείνο το τεράστιο σύστημα στο οποίο έδωσε το όνομα της μεγα-μηχανής.

Ήδη από τότε τα συμπεράσματα των μελετών του σκιαγραφούσαν την αποκαλυψιακού χαρακτήρα διαδρομή της ήδη μηχανικής λειτουργίας του κόσμου, μέσα στην οποία εκείνες οι τρεις θεμελιώδεις λειτουργίες είναι απαραίτητες ώστε να κάνουν να συνεργαστεί κάθε γρανάζι του. Σήμερα οι τεχνολογικές καινοτομίες ωθούν τον τεχνικό κόσμο προς τη τελειοποίηση αυτής της λειτουργίας.

Ο συντονισμός των τμημάτων της μεγα-μηχανής χρειάζεται μια αδιάλειπτη επικοινωνία, κατά συνέπεια μια ικανότητα εισβολής και διείσδυσης μέσα στις ζωές των ανθρώπων ολοένα περισσότερο εξελιγμένες. Το παγκόσμιο δίκτυο της τεχνικής , επιστημονικής και γραφειοκρατικής εξουσίας δηλώνει τη παρουσία του κάθε λεπτό και κάθε δευτερόλεπτο.

Όμως , μεταξύ των κυριαρχημένων που πετάνε το κάρβουνο μέσα στους φούρνους και των κυρίαρχων που ταξιδεύουν πάντοτε πιο γρήγορα και άνετα, ένα θεμελιώδες στοιχείο εκτελεί τον ρόλο του διαμεσολαβητή μεταξύ ανθρώπινου όντος και κεφαλαίου: το κράτος. Κάθε άλλο λοιπόν παρά δευτερεύουσας σημασίας μας φαίνεται η επικίνδυνη ψευδαίσθηση ότι τα σημερινά κράτη είναι ασήμαντα ενεργούμενα και επιπλέον στις διαταγές της καπιταλιστικής εξουσίας , η οποία αυτή τη στιγμή είναι ευρέως διαδεδομένη.

Αν μπορούμε να θεωρήσουμε τη κυβέρνηση σαν “ την ιδέα του κράτους που βρίσκεται επί το έργο και στη πράξη στα χέρια καλά προσδιορισμένων, συγκεκριμένων αλλά ενδεχομένως να υποπέσουν και σε σφάλματα ανθρώπων, με όλα τα όρια με τα οποία χαρακτηρίζεται η πρακτική δράση” (Randolph Bourne, ο πόλεμος είναι η υγεία του κράτους), το κράτος είναι αντίθετα αυτό το στοιχείο που βάζει σε σχέση εσωκλεισμένους και αποκλεισμένους , τάξη και υπακοή. Αναφορικά με την ιδέα της μεγα-μηχανής, θα μπορούσαμε να το προσδιορίσουμε λοιπόν σαν τον μηχανοδηγό.

Η ίδια η καπιταλιστική διαίρεση της εργασίας σε διευθύνοντες και εκτελούντες βρίσκει τη καταγωγή και το ίδιο της το μοντέλο μέσα στη κρατική δομή.

Σήμερα το κράτος προβάλλεται σαν ένα συμπαγές σύνολο αναφορικά με τη κοινωνική καθημερινότητα, της οποίας οι ιδιαιτερότητες και οι φυσικές και άπειρες διαφορές αποτελούν ως επί το πλείστο γρήγορες παραχωρήσεις για τις οποίες λίγο ή τίποτα δεν παραμένει ακατανόητο για τον κρατικό μηχανισμό.

Όσο περισσότερο αυξάνεται η δυνατότητα του κράτους να αντικαταστήσει τις ικανότητες ενός ατόμου ή μιας ένωσης ατόμων – και αυτό κυρίως χάρη στη τεχνική εξουσία και στη τεχνολογία – τόσο περισσότερο η ζωή προκύπτει απομειωμένη από τις ιδιαιτερότητές της. Διαμέσου της γνώσης, της τεχνικής, της ιδέας της δίχως όρια παραγωγικότητας, και της ζωής των μαζών, το κράτος δίνει μορφή σε μια καθημερινότητα που είναι χαρακτηριστική του καιρού που διαδέχτηκε τη βιομηχανική επανάσταση: της ασημαντότητας .

Ένα είδος εθελοντικής υποταγής υποβάλει τις μάζες σε μια σχεδόν θρησκευτική σχέση που αναγνωρίζει στο κράτος τη καταξιωμένη οντότητα για να επιτεύξει τους μοναδικούς στόχους που έχουν αξία μέσα στη ζωή.

“Η πεποίθηση ότι οι εσωτερικές συγκρούσεις του ατόμου, έτσι όπως και η έμπρακτη υλοποίηση των αξιών, αποτελούν ένα συλλογικό και κοινωνικό ζήτημα, που μπορούν ωστόσο να βρουν λύση μονάχα μέσα στο πολιτικό πλαίσιο, τίθεται συνήθως σαν η μυστικιστική άποψη της προσωπικής παράδοσης του κάθε ατόμου αναφορικά με την ίδια την αξιοπρέπεια της ζωής του” δήλωνε ο Jacques Ellul.

Εξουσία και γνώση

Η εξουσία είναι εγγενής στη γνώση, αυτή τη γνώση που, έλεγε ο Mumford, για να είναι αποτελεσματική πρέπει να παραμείνει “μυστικό μονοπώλιο των ιερέων”, αυτή τη γνώση που ανοίγει τις πόρτες στη ζωή των ειδικών ή τεχνοκρατών.

Ποτέ άλλοτε στο παρελθόν η κοινωνία δεν είχε αδειάσει σε τέτοιο βαθμό από την ικανότητα του ίδιου του ατόμου που την αποτελεί, όσο σήμερα, μια εποχή κατά την οποία η μεγαλύτερη προσδοκία βρίσκεται μέσα στην προκατασκευασμένη αλήθεια, στη οκνηρία του μυαλού και στην αναζήτηση του ειδικού του εργαλείου που δεν είμαστε σε θέση να χρησιμοποιήσουμε, της μηχανής που είμαστε σε θέση μονάχα να ενεργοποιήσουμε χωρίς να κατανοούμε τη λειτουργία, το σκοπό και το μέγεθος των επιπτώσεων !

Ο ειδικός που επιμελείται των κοινωνικά αναγνωρισμένων “αγαθών” κατά τη διάρκεια μιας ολόκληρης ζωής , που γνωρίζει τον ιδανικότερο τύπο μόρφωσης για το παιδί μας , που επιτηρεί τον ύπνο μας , που μας προστατεύει από έναν εχθρικό κόσμο που είναι αποτέλεσμα δημιουργίας της ίδιας της παραγωγής ενός “λειτουργικού” κόσμου, ο ειδικός των σχέσεων που έχουμε με τα πρόσωπα που αγαπάμε.

Η γραφειοκρατικοποίηση του κόσμου βάζει ετικέτες στα άτομα διαμέσου συγκεκριμένων κατηγοριών ώστε να διαχωρίσει και να διαχειριστεί καλύτερα τα προβλήματα, η βιομηχανία τα μετατρέπει σε παραγωγικά γρανάζια.

Αυτό λοιπόν είναι το καινούριο προϊόν που προμηθεύει το κράτος: Ο θεσμός σαν η υλικότητα των ειδικών. Η ζωή μας βρίσκεται σε όλα τα διαφορετικά χέρια του κράτους εκτός από τα δικά μας, διότι ένας με παρόμοιο τρόπο δομημένος μηχανισμός, για να μπορεί πραγματικά να μας αντικαταστήσει σε όλα τα ζητήματα της ζωής , χρειάζεται το συμβιβασμό και την ανικανότητα μας να δράσουμε. Η εξουσία του είναι με άμεσο τρόπο ανάλογη της υπάρχουσας ζήτησης της παρέμβασής του. Για αυτό το λόγο η δημοκρατική ψευδαίσθηση της συμμετοχής είναι η ασταμάτητη κούρσα για την αύξησή της. Αυτή ακριβώς η λέξη που έχει αδειάσει από κάθε νόημα γεμίζει το “πρόγραμμα της αριστεράς του κεφαλαίου”και έτσι η απανταχού παρουσία του κράτους έχει καταστεί αυτονόητη χωρίς επιφυλάξεις.

Τεχνολογία και κυριαρχία

“Ισχύς, ταχύτητα, κίνηση, στανταρντοποίηση, σειριακή παραγωγή, ποσοτικοποίηση, αυστηρή πειθαρχία, ακρίβεια, ομογενοποίηση, αστρονομική κανονικότητα, έλεγχος, προπαντός έλεγχος” έχουν καταστεί πλέον οι εμβληματικές λέξεις της σύγχρονης κοινωνίας. Αυτό που έλειπε ώστε να προσδώσει μια αληθινή αθανασία στη Μεγάλη Μηχανή που περιέγραψε ο Mumford: μια κοινωνία ολικά εκτεθειμένη στη τεχνολογία.

Η λειτουργία του ελέγχου είναι αυτή η οποία κατά κύριο λόγο τελειοποιήθηκε, κυρίως διαμέσου δύο λειτουργιών: τον έλεγχο της κοινωνικής ζωής και τη παραγωγή της επιθυμίας. Αυτή η δεύτερη και πιο ευαίσθητη λειτουργία δίνει στη πρώτη ένα νόημα αιτίας -αποτελέσματος: “αν γνωρίζω τις επιλογές που θα κάνεις , δεν θα έχω μεγάλα προβλήματα να ελέγξω τη ζωή σου”.

Η τεχνολογική ανάπτυξη κουβαλά μαζί της την ψευδαίσθηση της απουσίας του ορίου. Μπορεί να καταστήσει προσβάσιμες επιθυμίες που τροποποιούν την έννοια των βιολογικών δυνατοτήτων του ανθρώπου. Αυτή είναι μια διαδικασία που τείνει να ομογενοποιήσει οποιαδήποτε ανθρώπινη κοινωνία ανεξάρτητα από τα επιμέρους χαρακτηριστικά της .

Κάθε μέρος του κόσμου ωθείται στο να μοιάζει ολοένα περισσότερο σε ένα μοντέλο, διαμέσου της αστικοποίησης των εδαφών, της αρχιτεκτονικής, των νόμων, της εκπαίδευσης, των τρόπων συμπεριφοράς, της αλλαγής που προέρχεται από τα τεχνολογικά εργαλεία. Η τεχνολογική ανάπτυξη επιτρέπει στο κράτος να παρεμβαίνει με τρόπο ολοένα και περισσότερο εξελιγμένο και να μπορεί να κινηθεί εκ των προτέρων όσον αφορά τη πρόληψη οποιουδήποτε πιθανού εκτροχιασμού. Αυτό είτε αφορά τον έλεγχο αυτό καθαυτό είτε αφορά την ίδια τη διαδικασία της πειθούς. Οι δομές της εξουσίας σκέφτονται και δρουν ακριβώς όπως μια τεράστια μηχανή, με την ιεραρχία και την οργάνωση σε θέση να κινητοποιήσει τεράστιες μάζες προσώπων και άπειρες ποσότητες υλικών.

Από τη στιγμή κατά την οποία η τεχνολογική ανάπτυξη φέρνει μαζί της μια ριζική αλλαγή της κοινωνίας, η ζωή αρχίζει να εξαρτάται σε καθημερινό επίπεδο από τα αντικείμενά της (κατά συνέπεια από την αγορά και από τη παραγωγή) και η κατοχή και η χρήση τους καθίσταται απαραίτητη. Διαμέσου του τεμαχισμού της ζωής σε λειτουργίες, κάθε μια από αυτές καταλήγει να πρέπει να εφοδιαστεί με τα κατάλληλα τεχνικά μέσα, μοναδικά και αναντικατάστατα στο να μπορούν να διατηρούν στη ζωή τον τεχνικοποιημένο κόσμο και την κυριαρχία του. Και είναι ακριβώς το κράτος που φροντίζει αυτή την οργάνωση. Η τεχνολογία είναι ένα σύνολο τεχνικών, μηχανών, εργαλείων, οργανώσεων και θεσμών, τρόπων σκέψης και αντιπροσωπεύσεων.

Όταν μια κοινωνία εκτίθεται στη διείσδυσή της “η τεχνολογική ανάπτυξη επιβάλλει ένα συντονισμό μεταξύ των διαφόρων βιομηχανικών τομέων, τη στανταρντοποίηση των τεχνικών και των προϊόντων, την ακριβή ρύθμιση των ανταλλαγών, και όλα αυτά, με τη σειρά τους, επιβάλλουν την ανάπτυξη των τεχνολογιών διαμέσου των καινούριων παραγωγικών ικανοτήτων και των βασικών στανταρντοποιημένων και επανασυνδιαζόμενων στοιχείων προς όφελος των οποίων τροφοδοτείται με αυτό το τρόπο η ίδια η βιομηχανική παραγωγή στο σύνολό της ” (B.Louart,

ο εχθρός είναι ο άνθρωπος). Υπάρχουν κατά συνέπεια τεχνικά μέσα που εξαναγκάζουν προς μια συγκεκριμένη κατεύθυνση την οργάνωση των ανθρωπίνων δραστηριοτήτων.

Η ιδεολογία της προόδου καμουφλάρει όποιον θέτει σε εφαρμογή τη τεχνική καθώς και τι ακριβώς κάνει αναπτύσσοντάς την. Το κράτος και οι κυρίαρχες τάξεις αυξάνουν έτσι την αποτελεσματικότητά τους και τις προσόδους τους. Το κράτος , οργανώνοντας και προωθώντας τα οργανωτικά μοντέλα που επιβάλει η τεχνολογική ανάπτυξη αποκομίζει ένα κοινωνικό έλεγχο ολοένα περισσότερο ολοκληρωτικού χαρακτήρα, οι επιχειρήσεις αποκομίζουν αντίστοιχα κέρδος . Κυριαρχία και κέρδος προχωρούν μπροστά διαμέσου μιας σχέσης αμοιβαίας διαπλοκής.

Με την παγκοσμιοποίηση των εμπορευματικών συναλλαγών, η βιομηχανία εκτελεί με τρόπο σχεδόν αυτόνομο την ενοποίηση των τεχνικών και κάθε γωνιά του κόσμου τείνει να μοιάζει εξαναγκασμένη στα χαρακτηριστικά της από την ίδια τη στανταρντοποίηση σαν παραγωγικό αποτέλεσμα του τεχνολογικού μηχανισμού στο σύνολό του.

Η απλή οικειοποίηση του μέσου παραγωγής που τροφοδοτούσε τη σοσιαλιστική ιδέα της ανατροπής της ταξικής κοινωνίας μπορεί να ειπωθεί πλέον ένα νεκρό και οριστικά θαμμένο παραμύθι. Η κυριαρχία της τεχνικής καθιστά το ίδιο το μέσο παραγωγής κάτι το οποίο δεν χαρακτηρίζεται πλέον από καμία ουδετερότητα.

Αυτό το πράγμα που διατηρεί συνεχόμενη τη συνθήκη της αλλοτρίωσης είναι μαζί αιτία και αποτέλεσμα της περιστροφής κάθε επιμέρους γραναζιού. Ο τεχνο-οικονομικός μηχανισμός δεν είναι παρά η κόψη του διαμαντιού του ελέγχου. Οι κυρίαρχες τάξεις, κατέχοντας και ελέγχοντας τη ροή του, δεν έχουν πλέον ανάγκη από τη διοργάνωση μεγάλων μαζικών συλλαλητηρίων, διότι η υπερ-ταχεία και κατ’ οίκο επικοινωνία εκτελεί μόνη της την αποστολή της αποτελεσματικής διάδοσης της καπιταλιστικής προπαγάνδας , της διαφήμισης των εμπορευμάτων και της ακόλουθης διαβάθμισης της επιθυμίας, της ταχείας παρέμβασης στη κατάπνιξη της “παρέκκλισης ”. Ο τεχνολογικός μηχανισμός είναι ταυτόχρονα εργαλείο ελέγχου του κράτους και θεμέλιο ενός παγκόσμιου συστήματος .

Πόλεμος και πολεμική βιομηχανία

Ο σύγχρονος πόλεμος μακριά από να αποτελεί έναν κίνδυνο για το κράτος , αποτελεί αντίθετα ένα θεμέλιο της επιβίωσής του. Η παρεξηγημένος και σκόπιμα ασαφής ρόλος της τεχνικής , η απανταχού παρούσα τεχνολογία, η έμφυτη αίσθηση μιας ανεξέλεγκτης κατάστασης , δημιουργούν μια διαρκή συνθήκη τρόμου η οποία δεν μπορεί παρά να καταλήγει σε μια διαρκώς αυξανόμενη ζήτηση ασφάλειας και αυτό το πράγμα εκδηλώνεται πλέον φανερά μέσα στην ολική στρατιωτικοποίηση του πλανήτη.( Να γιατί κατά τη γνώμη μας , σήμερα, έχει καταστεί πλέον ολοφάνερο-σε αυτούς φυσικά που θέλουν να δουν-ότι το παλιό σύνθημα των αναρχικών “το κράτος είναι ο μόνος τρομοκράτης” δεν είναι μια αφηρημένη ιδεολογική ερμηνεία των αναρχικών, αλλά αντίθετα αντικατοπτρίζει ρεαλιστικά την απτή σημερινή υλική πραγματικότητα .Ο συλλογισμός αυτός δεν περιλαμβάνει μονάχα την σύγχρονη δυτική αποικιοκρατική λογική αλλά φυσικά και αυτή την ισλαμικού τύπου και χαρακτήρα σε όλες της τις εκδόσεις ).

Η σχέση μεταξύ κράτους και κεφαλαίου βλέπει άρρηκτα συνδεδεμένη την αναγκαιότητα του πολέμου με το ίδιο το ιδανικό του κράτους . Μέσα στον πόλεμο οι κυρίαρχες τάξεις βρίσκουν τη δυνατότητα να ενισχύσουν τα συμφέροντά τους Δεδομένου ότι αυτός δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς ένα στρατιωτικό μηχανισμό και αυτός ο τελευταίος δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς την κρατική οργάνωση, η ζωή των κυρίαρχων τάξεων καθίσταται το θεμελιώδες κριτήριο του κράτους

και η ζωή του τελευταίου το θεμελιώδες κριτήριο των κυρίαρχων τάξεων αντίστοιχα.

Η διαρκής ιδέα του πολέμου και της απειλής του εξαναγκάζει και καθορίζει έτσι ώστε κάθε άτομο να ταυτιστεί με το όλο, δηλαδή να αναγνωρίσει τον εαυτό του μέσα στο κράτος. Για αυτό το λόγο η ιδέα ότι το κράτος ξέρει να δράσει με πολιτικό τρόπο - με τον πόλεμο - μέσα στα διεθνή συμφέροντα, εμπεριέχει την αίσθηση μιας συγκεκριμένης ασφάλειας : την ιδέα ότι η ροή της τεχνικο-επιστημονικής ανάπτυξης δεν θα καταστεί ανεξέλεγκτη ξεφεύγοντας από τα όρια, την ιδέα ότι ακόμη ανήκουμε, σαν τμήμα του, στον “πολιτισμένο” κόσμο.

Ο πόλεμος , επίσης, αναζωογονεί και διευκολύνει τις αναδιαρθρώσεις του κεφαλαίου. Οι κυρίαρχες τάξεις με τρόπο ακόμη πιο αποτελεσματικό συνεχίζουν να διευθύνουν τη βιομηχανία και επιπλέον έχουν τη δυνατότητα να κάνουν εξαιρετική χρήση των τεχνικών ελέγχου. Όντας με τέτοιο τρόπο στενά συνδεδεμένη η σχέση της τεχνικής με την εξουσία, η απειλή του πολέμου έχει σαν αποτέλεσμα να καταστήσει ολόκληρο το μηχανισμό περισσότερο λειτουργικό στο σύνολό του. Η κυβέρνηση και όλοι οι θεσμοί είναι πιο ισχυροί διότι ενισχύουν τα κριτήριά τους και την εμπιστοσύνη (διότι στο βαθμό που λείπει αυτή επιβάλλεται) που τους έχει εκχωρηθεί. Μια εμπιστοσύνη που, ωστόσο, δεδομένης της κυριαρχίας της τεχνικής, φαίνεται να είναι η μόνη δυνατή.

Η τάση μιμητισμού και ομοιομορφίας, να σμίξουμε μαζί, να γίνουμε υπάκουοι σε όλα και να παράγουμε ταυτότητα γνώμης , σε συνθήκες πολέμου, καθίσταται πολύ περισσότερο ισχυρή. “Εδώ το κράτος γίνεται αδιαμφισβήτητος διαιτητής και καθορίζει απόλυτα τα πράγματα, τις συμπεριφορές και τις γνώμες των ανθρώπων ” (Randolph Bourne, στο ίδιο). Είναι ακριβώς επάνω σε αυτούς τους σφυγμούς της κοινωνικής συμπεριφοράς που θεμελιώνεται το κράτος. Έτσι, ο πόλεμος γίνεται η υγεία του και η ίδια η πηγή ζωής της μεγα-μηχανής .

Δεν είναι μια χώρα που μάχεται στον σύγχρονο πόλεμο, αλλά αντίθετα είναι το κράτος (oι ιστορικές επέτειοι, τύπου 28ης Οκτωβρίου, δρουν πλέον εντελώς συμβολικά και αποπροσανατολιστικά και δεν έχουν καμιά απολύτως σχέση με τις σημερινές τραγικές πραγματικές κοινωνικές συνθήκες του σύγχρονου πολέμου, όπως για παράδειγμα αυτός που συνεχίζεται αυτή τη στιγμή στην Συρία) και δεν έχει ιστορικά υπάρξει καμιά απόδειξη ότι ένα σύγχρονο κράτος ζήτησε πρώτα την συγκατάθεση του λαού του για να εισέλθει σε πόλεμο. Το ιδανικό του κράτους χαλυβδώνεται πάντα όταν όλα τα παιχνίδια έχουν προαποφασισθεί. Για αυτόν ακριβώς το λόγο η τεχνολογία και η τεχνική δεν μπορούν παρά να είναι, στα χέρια της εξουσίας , ουσιώδη εργαλεία του στρατιωτικού μηχανισμού.

Στη προκειμένη περίπτωση, η χωρίς όρια στρατιωτικοποίηση του κόσμου, που έχει καταστεί εφικτή χάρη στη μεγα-μηχανή, δεν είναι παρά η συνεπής της έκφραση που έχει σαν στόχο της να εγγυηθεί τη παγκοσμιοποίηση των παραγωγικών διαδικασιών. Για να μπορέσει να υπάρξει σε αυτή τη δυσανάλογη κλίμακα, ο στρατιωτικός μηχανισμός πρέπει να συνεχίσει να ανανεώνεται, να αναπτύσσεται, να τελειοποιεί τις τεχνικές του.

Ακριβώς λοιπόν η ανάπτυξη και η έρευνα , που σήμερα καμουφλάρονται με ασύλληπτο τρόπο από το κράτος πίσω από την αποκαλούμενη “ελευθερία της γνώσης ”, συχνά δεν είναι τίποτε περισσότερο παρά η συγχώνευση του βιομηχανικού και επιστημονικού μηχανισμού με τον στρατιωτικό.

Καπιταλιστής μεταξύ των καπιταλιστών

Με την ολοένα και περισσότερο αποτελεσματική οργάνωση του κεφαλαίου σε παγκόσμιο επίπεδο, οι ζωτικές συνθήκες του κράτους έχουν αλλάξει. Έχοντας διεισδύσει μέσα στα σφαιρικά συμφέροντα – όπως είδαμε, συνεργαζόμενο με εταιρίες και πολυεθνικές – το κράτος προκύπτει ότι είναι ένας συγκεκριμένος παραγωγός .

Μέσα σε ένα κόσμο σε τέτοιο βαθμό εκτεθειμένο στη τεχνολογία και στη κυριαρχία, το επίπεδο αναστάτωσης της κοινωνικής δομής εύκολα προσεγγίζει τα όριά του, και το κράτος, για να διατηρήσει ανέπαφη τη δομή αμοιβαίας εξάρτησης Κράτους – Κεφαλαίου, γίνεται πραγματικός παραγωγός κοινωνικής ειρήνης. Η κοινωνική ειρήνη είναι θεμελιώδης για τη λειτουργία ενός περιβάλλοντος εκτεθειμένου στη τεχνολογία, στη πληροφορία και στη γραφειοκρατία.

Θα μπορούσαμε να πούμε ότι το κράτος, καπιταλιστής μεταξύ των καπιταλιστών, παράγει αυτό το οποίο χρειάζεται για την κατανάλωση του προϊόντος των μεγάλων κεφαλαίων. Αναπτύσσοντας κοινωνική ειρήνη παράγει ένα μέρος του Κεφαλαίου (το εμπόρευμα κοινωνική ειρήνη) και το Κεφάλαιο με τη σειρά του, το εφοδιάζει με τα κατάλληλα εργαλεία ώστε να εκπληρώσει αυτή την αποστολή. Η διείσδυσή του μέσα στη σφαιρική ροή της τεχνικής και της οικονομικής ανάπτυξης και ο ρόλος του σαν στοιχείο-άξονας επάνω στον οποίο περιστρέφεται η κοινωνική ζωή είναι η τροφή του.

Ολικός έλεγχος και όρια του συστήματος

Παρ’ όλη τη σημερινή αυξημένη πιθανότητα μιας μελλοντικής κατάστασης ολοκληρωτικού ελέγχου, αυτός θα μπορούσε να μη βρει τη μεγαλύτερη δύναμή του μέσα στην επιλογή μιας μεγαλύτερης συγκεντροποίησης της εξουσίας και της πληροφορίας – ενός κεντρικού μυαλού της μεγα-μηχανής .

Για να μπορέσει να υπάρξει ένας παρόμοιος οργανισμός έχει απαραίτητα ανάγκη από μια μεγάλη συνεργασία των επιμέρους γραναζιών. Και από εδώ προκύπτουν τα σημεία ισχύος αλλά επίσης και τα όρια αυτού του συστήματος, από τη στιγμή που δεν είναι ένα ανόργανο στοιχείο το οποίο καθορίζει αποκλειστικά την χωρίς διακοπές περιστροφή των γραναζιών.

Βέβαια, όταν φανταζόμαστε την οργανωτική και κατασταλτική ανάπτυξη στην οποία η τεχνολογία ανοίγει τις πόρτες (προληπτικά φακελώματα, διαθεσιμότητα ολικών τραπεζών δεδομένων, προγραμματισμός κάθε μελλοντικής μορφής ανάγκης κ.λ.π.) είναι δύσκολο να μη σκεφτούμε ένα μέλλον ολικού ελέγχου. Όμως , η διαδικασία της τεχνολογικής ανάπτυξης θέτει δομικά όρια στις προσπάθειες κυριαρχίας του κόσμου από πλευράς της .

Από αυτή την άποψη μπορούμε να περιγράψουμε, σε γενικές γραμμές , τρεις διαφορετικές εποχές του κοινωνικού ελέγχου διαμέσου της πληροφορικής , στις οποίες αντιστοιχούν τρεις διαφορετικές επιλογές της εξουσίας – που στοχεύουν να μετατρέψουν το επιμέρους άτομο σε ένα ενεργό συνεργάτη της ίδιας της υποταγής του.

“ Με τη πρώτη επιλογή βρισκόμαστε στο επίπεδο του συγκεντρωτικού ελέγχου, τύπου ηλεκτρονικού εγκέφαλου της ασφάλειας , του υπουργείου οικονομικών ή των μεγάλων τραπεζών. Με τη δεύτερη επιλογή βρισκόμαστε στο επίπεδο του αποκεντρωμένου ελέγχου ( τύπου από σπίτι σε σπίτι) με τη δυνατότητα του χρήστη να “ζητήσει” στο σύστημα των δεδομένων και κατά συνέπεια να διαμοιραστεί τη γλώσσα. Με τη τρίτη επιλογή βρισκόμαστε στο επίπεδο του ιδανικού ελέγχου που φτάνει στη μεγαλύτερου βαθμού αποκέντρωση: ο χρήστης μπορεί να ειπωθεί ότι αυτοελέγχεται, διαμοιράζεται με το σύστημα των δεδομένων όχι μονάχα τη γλώσσα, αλλά επίσης και τη μνήμη, αναπτύσσει και τελειοποιεί είτε την μια είτε την άλλη [....] Οι υπάρχοντες χώροι για ένα αγώνα ενάντια στον ολικό έλεγχο, όπως βλέπουμε, σε οποιοδήποτε επίπεδο επιλογής είναι απομειωμένοι από τη πρώτη στη τρίτη επιλογή αλλά επίσης και οι δυσκολίες να κατασκευαστεί ο έλεγχος απομειώνονται στην ίδια κατεύθυνση” (Alfredo M. Bonanno, ταξική κυριαρχία και όρια της διαδικασίας νομιμοποίησης ,στο “Pantagruel” αρ. 3, 1981). Η τεχνολογική αποκέντρωση του ελέγχου φαίνεται ότι συγκεντροποιεί (με την έννοια ότι φέρνει στο κέντρο, ενοποιεί ) μια ιδέα της ίδιας της ζωής .

Τα όρια της τεχνολογικής κυριαρχίας είναι και θα είναι οπωσδήποτε δομικά, χρήζοντας παρόμοιας αποκέντρωσης, αλλά θα είναι και όρια κοινωνικού χαρακτήρα. Και με αυτή τη έννοια μπορούν να είναι το μεγαλύτερο σημείο της αδυναμίας του συστήματος. Η λειτουργία της μεγα-μηχανής εξαρτάται από στοιχεία που δεν είναι αποκλειστικά συνδεδεμένα με την προωθημένη τεχνολογία. Όπως για παράδειγμα η διδασκαλία των “χρηστών” απέναντι στο σύστημα των δεδομένων (και αυτό επηρεάζει την ίδια τη δημιουργία του συστήματος). Όμως κυρίως το σημαντικότερο όριο είναι το επίπεδο-όπως είδαμε ήδη-της αναστάτωσης της ίδιας της κοινωνικής δομής! Άπαξ υπερβεί συγκεκριμένα όρια, θα χειροτέρευαν όχι μονάχα οι δυνατότητες χρήσης του συστήματος, αλλά και οι ίδιες οι δυνατότητες τροφοδοσίας του.

Νίκος Νικάνορας

Προσθέστε περισσότερες πληροφορίες

To μέγιστο μέγεθος των αρχείων είναι 16ΜΒ. Επιτρέπονται όλες οι γνωστές καταλήξεις αρχείων εικόνας,ήχου, βίντεο. ΠΡΟΣΟΧΗ! Για να υπάρχει η δυνατότα embed ενός video πρέπει να είναι της μορφής mp4 ή ogg.

Νέο! Επιλέξτε ποιά εικόνα θα απεικονίζεται στην αρχή του σχόλιου.

Creative Commons License

Όλα τα περιεχόμενα αυτού του δικτυακού τόπου είναι ελεύθερα προς αντιγραφή, διανομή, προβολή και μεταποίηση, αρκεί να συνεχίσουν να διατίθενται, αυτά και τα παράγωγα έργα που πιθανώς προκύψουν, εξίσου ελεύθερα, υπό τους όρους της άδειας χρήσης Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License