Τί είπε ο Μαρξ για τους συναιτερισμούς

Ο Μαρξ αναγνώρισε τους συναιτερισμούς ως τα πρώτα παραδείγματα της νέας κοινωνίας και δέχτηκε οτι λύνουν το πρόβλημα του ταξικού διαχωρισμού, όμως ήταν ενάντια στους συναιτερισμούς επειδή δεν ακολουθούν κεντρικό σχεδιασμό της οικονομίας και επειδή δημιουργούν αυταπάτες στους εργάτες οτι ο συναιτερισμός είναι η τέλεια λύση για τα προβλήματα του καπιταλισμού.

Ο Μαρξ αναγνώρισε τους συναιτερισμούς ως τα πρώτα παραδείγματα της νέας κοινωνίας και δέχτηκε οτι λύνουν το πρόβλημα του ταξικού διαχωρισμού, όμως ήταν ενάντια στους συναιτερισμούς επειδή δεν ακολουθούν κεντρικό σχεδιασμό της οικονομίας και επειδή δημιουργούν αυταπάτες στους εργάτες οτι ο συναιτερισμός είναι η τέλεια λύση για τα προβλήματα του καπιταλισμού.

Ας δούμε πρώτα τί είναι συναιτερισμός.

Συναιτερισμός είναι μια επιχείρηση που ανήκει στους εργαζομένους της. Ο κάθε εργαζόμενος στο συναιτερισμό είναι συν-ιδιοκτήτης και λαμβάνει μέρος στις αποφάσεις της επιχείρησης.

Η διαφορά με μια καπιταλιστική επιχείρηση είναι οτι αυτή ανήκει στον καπιταλιστή ιδιοκτήτη της. Οι εργαζόμενοι στη καπιταλιστική επιχείρηση είναι μισθωτοί, δεν είναι συν-ιδιοκτήτες, και δεν λαμβάνουν μέρος στις αποφάσεις της επιχείρησης αλλά ακολουθούν τις εντολές του καπιταλιστή (ή του μάνατζερ-διευθυντή).

Ένας συναιτερισμός δεν είναι κρατική επιχείρηση, δεν ανήκει στο κράτος, αλλά ανήκει στους εργαζομένους. Οι συναιτερισμοί δεν έχουν καμιά σχέση με κρατικοποίηση ή εθνικοποίηση των επιχειρήσεων. Από τη μεριά του κράτους, ο συναιτερισμός είναι μια ιδιωτική επιχείρηση, απλά οι ιδιοκτήτες είναι οι εργαζόμενοι αντί οι καπιταλιστές.

Μέσα στη καπιταλιστική οικονομία ο συναιτερισμός λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο όπως οι καπιταλιστικές επιχειρήσεις, πουλάει προϊόντα και αγοράζει πρώτες ύλες χρησιμοποιώντας χρήματα, προσπαθεί να βγάλει κέρδος, και ανταγωνίζεται με άλλες επιχειρήσεις.

Ας δούμε τώρα τί έγραψε ο Μαρξ για τους συναιτερισμούς (με επεξηγήσεις σε αγγύλες).

Στο τρίτο τόμο του Κεφαλαίου ο Καρλ Μαρξ γράφει: "Τα συναιτεριστικά εργοστάσια που ελέγχονται από τους εργαζομένους είναι, μέσα στη παλιά μορφή [εννοεί τον καπιταλισμό], τα πρώτα παραδείγματα της εμφάνισης της νέας μορφής [εννοεί τον σοσιαλισμό], παρόλο που αναπαράγουν φυσικά σε όλες τις περιπτώσεις, με το τρόπο που λειτουργούν σήμερα, όλα τα προβλήματα του σημερινού συστήματος [εννοεί τον καπιταλισμό], και τα αναπαράγουν αναγκαστικά. Όμως ο ανταγωνισμός ανάμεσα στο κεφάλαιο [τους καπιταλιστές] και την εργασία [τους εργαζομένους] καταργείται εδώ [στους συναιτερισμούς], ακόμα κι αν στην αρχή μόνο με το τρόπο που οι εργαζόμενοι σε συνεργασία μεταξύ τους γίνονται οι καπιταλιστές του εαυτού τους, δηλαδή χρησιμοποιούν τα μέσα παραγωγής [την επιχείρηση, το εργοστάσιο κλπ] για να δώσουν αξία στην εργασία τους" - Καρλ Μαρξ, Το Κεφάλαιο ΙΙΙ

Αυτό που εννοεί ο Μαρξ είναι οτι σε ένα συναιτερισμό δεν έχεις αφεντικό από πάνω σου κι έτσι δεν υπάρχει ταξικός ανταγωνισμός μεταξύ εργαζομένων και αφεντικού. Ωστόσο αυτός ο ταξικός ανταγωνισμός δεν είναι το μόνο πρόβλημα του καπιταλισμού, η καπιταλιστική οικονομία έχει και άλλα σοβαρά προβλήματα που δεν λύνονται με τους συναιτερισμούς (τα άλλα προβλήματα του καπιταλισμού εξηγούνται αλλού στο Κεφάλαιο, το τρίτομο/τετράτομο βιβλίο του Μαρξ).

Σε άλλο του βιβλίο, το "Ο Εμφύλιος Πόλεμος Στο Παρίσι", ο Μαρξ γράφει:

"Αν δεν παραμείνει η συναιτεριστική παραγωγή ένα ψέμμα και μια απάτη, αν ξεπεράσει το καπιταλιστικό σύστημα, αν οι ενοποιημένες συναιτεριστικές ενώσεις έχουν τον έλεγχο της εθνικής παραγωγής με ένα κοινό σχέδιο, άρα έχοντας το υπό τον δικό τους έλεγχο, και βάλουν τέλος στην συνεχή αναρχία [εννοεί την αναρχία της παραγωγής στο καπιταλισμό] και περιοδικές κρίσεις που είναι ο θάνατος της καπιταλιστικής παραγωγής, τότε τί άλλο θα ήταν αυτό, αγαπητοί κύριοι, τί άλλο θα ήταν από τον κομμουνισμό, τον πραγματικό κομμουνισμό;" - Καρλ Μαρξ, Ο Εμφύλιος Πόλεμος Στο Παρίσι

Εδώ αυτό που λέει ο Μαρξ είναι οτι χρειάζεται ένα κοινό σχέδιο, όπως π.χ. ο κεντρικός σχεδιασμός της οικονομίας (αν και θα μπορούσε ίσως να υπάρχει και αποκεντρωμένος σχεδιασμός της οικονομίας αλλά αυτό είναι άλλο θέμα). Κατά τον Μαρξ, χωρίς κοινό σχέδιο της οικονομίας οι συναιτερισμοί δεν μπορούν να ξεπεράσουν το καπιταλισμό και να καταργήσουν την συνεχή "αναρχία της παραγωγής" (στην επόμενη παράγραφο εξηγείται τί είναι αυτό) και τις περιοδικές καπιταλιστικές οικονομικές κρίσεις.

Ο Μαρξ ονομάζει "αναρχία της παραγωγής" την έλλειψη συντονισμού μεταξύ των καπιταλιστικών επιχειρήσεων. Η φράση δεν έχει σχέση με την ιδεολογία του αναρχισμού, στη φράση αυτή ο Μαρξ χρησιμοποιεί τη λέξη "αναρχία" με την έννοια "χάος" στον τομέα της οικονομικής παραγωγής. Κατά τον Τρότσκι η "αναρχία της παραγωγής" είναι το πιο σοβαρό πρόβλημα του καπιταλισμού, περισσότερο σοβαρό από τον ταξικό ανταγωνισμό μεταξύ εργαζομένων και καπιταλιστών. Ο σχεδιασμός της οικονομίας είναι ο τρόπος που πρότεινε ο Μαρξ για την επίλυση της "αναρχίας της παραγωγής". Η Μεγάλη Σοβιετική Εγκυκλοπαίδεια όριζε την αναρχία της παραγωγής ως εξής: "Η αναρχία της παραγωγής εμφανίστηκε ως το αναπόφευκτο αποτέλεσμα της ανάπτυξης της εμπορικής οικονομίας. Ο ιδιώτης παραγωγός που δουλεύει για την εμπορική αγορά δεν γνωρίζει τις πραγματικές ανάγκες της κοινωνίας για τα προϊόντα του ούτε ξέρει πόσα παρόμοια προϊόντα φτιάχνουν οι άλλοι παραγωγοί. Μέσα στην αναρχία της παραγωγής, η συμμετοχή του εργατικού δυναμικού στους διάφορους τομείς της οικονομίας αναπόφευκτα έχει λάθος κατανομή, έτσι εμφανίζεται μια διαφορά μεταξύ προσφοράς και ζήτησης, μερικά προϊόντα υπάρχουν στην αγορά σε ανεπαρκείς ποσότητες ενώ άλλα υπάρχουν παραπάνω από όσα χρειάζονται [...] επειδή η καταπιταλιστική παραγωγή ελέγχεται από μεμονωμένους επιχειρηματίες και εταιρίες που παράγουν για μια αγορά χωρίς κανόνες [...] Η αναρχία της παραγωγής είναι συνδεδεμένη με τον ανταγωνισμό, παίρνει τη δύναμη φυσικού νόμου που προωθεί τη καπιταλιστική παραγωγή προς συνεχή ανάπτυξη χωρίς να λαμβάνεται υπόψιν το μέγεθος της ζήτησης".

Οι περιοδικές οικονομικές κρίσεις θεωρούνται αναπόσπαστο χαρακτηριστικό του καπιταλισμού κατά τον Μαρξ. Κρίσεις μικρές ή μεγάλες, σαν αυτές της δεκαετίας του 1930 ή του 2008. Ο καπιταλισμός λόγω του τρόπου λειτουργίας του έχει συνεχώς οικονομικές κρίσεις ανά χρονικές περιόδους. Κατά τον Μαρξ είναι αδύνατον ο καπιταλισμός να μην έχει κρίσεις λόγω του εντελώς τρελού τρόπου οικονομικής παραγωγής που ακολοθείται.

Σύμφωνα λοιπόν με όσα γράφει ο Μαρξ, οι συναιτερισμοί δεν μπορούν να είναι σοσιαλισμός επειδή είναι οι συγκεκριμένοι εργαζόμενοι κάθε συναιτερισμού που τον κατέχουν, ενώ σοσιαλισμός είναι όταν όλη η εργατική τάξη ως σύνολο κατέχει όλα τα μέσα παραγωγής. Πέρα από αυτό, οι συναιτερισμοί δεν καταργούν το εμπόριο, ενώ στο σοσιαλισμό δεν υπάρχουν εμπορικές συναλλαγές καθώς όλη η οικονομική δραστηριότητα γίνεται βάση σχεδιασμού (κεντρικού ή αποκεντρωμένου). Επιπρόσθετα, οι συναιτερισμοί συνεχίζουν να λειτουργούν με κίνητρο την αύξηση του κέρδους, ενώ στο σοσιαλισμό δεν υπάρχει το κίνητρο του κέρδους. Άλλο λοιπόν οι εργάτες ενός εργοστασίου να κατέχουν το συγκεκριμένο εργοστάσιο που εργάζονται, και άλλο όλοι οι εργάτες της κοινωνίας να κατέχουν όλα τα εργοστάσια.

Από Μαρξιστική άποψη λοιπόν, ο εργατικός έλεγχος των μέσων παραγωγής δεν είναι αρκετός για να χαρακτηριστεί μια οικονομία ως σοσιαλιστική, καθώς πρέπει να υπάρχει και κοινός σχεδιασμός της οικονομίας ώστε τα μέσα παραγωγής να δουλεύουν όλα μαζί όπως τα γρανάζια ενός ρολογιού, χωρίς εμπορικές συναλλαγές.

Ο Μαρξ ξεκάθαρα είπε πως η ύπαρξη εμπορικών συναλλαγών σε μια οικονομία σημαίνει πως αυτή η οικονομία δεν μπορεί να λέγεται σοσιαλιστική.

"Στην συνεργατική κοινωνία βασισμένη στη κοινοκτημοσύνη των μέσων παραγωγής, οι παραγωγείς δεν κάνουν συναλλαγές με τα προϊόντα τους". - Καρλ Μαρξ, Κριτική του Προγράμματος της Γκόθα

Ο Μαρξ είχε ασκήσει κριτική στον αναρχικό μουτουαλιστή Προυντόν επειδή πρότεινε την διατήρηση του εμπορίου. Ο Μαρξ, αντίθετα από τον Προυντόν, απαιτούσε την πλήρη κατάργηση κάθε εμπορικής συναλλαγής.

Η ιδέα του Μαρξ λοιπόν είναι η συγκεντρωποίηση όλων των μέσων παραγωγής υπό τον έλεγχο της κοινωνίας σαν σύνολο.

Ωστόσο αυτό δεν σημαίνει οτι ο Μαρξ δεν αναγνώρισε τα θετικά πλεονεκτήματα των συναιτερισμών.

Λέει ο Μαρξ: "Όμως υπάρχει μια μεγάλη νίκη της πολιτικής οικονομίας των εργαζομένων ενάντια στη πολιτική οικονομία της ιδιοκτησίας. Μιλάμε για το συναιτεριστικό κίνημα, ειδικά τα συναιτεριστικά εργοστάσια που φτιάχτηκαν από τις προσπάθειες μερικών ακούραστων εργατών. Η αξία αυτών των μεγάλων κοινωνικών πειραμάτων είναι τεράστια. Με πράξεις, αντί με θεωρητικολογία, απέδειξαν οτι η παραγωγή σε μεγάλη κλίμακα, απόλυτα σύμφωνη με τη μοντέρνα επιστήμη, μπορεί να γίνει χωρίς την ύπαρξη της τάξης των αφεντικών εργοδοτών που προσλαμβάνουν μισθωτούς, έδειξαν οτι για τη παραγωγή δεν χρειάζεται τα παραγωγικά μέσα να μονοπωλούνται ως ένα μέσο εξουσίας ενάντια στην εργατική τάξη που είναι όπως οι σκλάβοι και οι δουλοπάροικοι. Οι μισθωτοί εργαζόμενοι είναι μια προσωρινή και κατώτερη μορφή, που σίγουρα θα εξαφανιστεί" - Καρλ Μαρξ, ομιλία στην Διεθνή Ένωση Εργατών

Όμως ο Μαρξ λέει οτι οι συναιτερισμοί δεν μπορούν να αλλάξουν τη κοινωνία χωρίς κατάκτηση της κρατικής εξουσίας από τους εργαζομένους: "Περιορισμένο όμως στις μικρές μορφές που οι μισθωτοί εργαζόμενοι μπορούν να πραγματοποιήσουν με τις δυνάμεις τους, το συναιτεριστικό σύστημα ποτέ δεν θα αλλάξει την καπιταλιστική κοινωνία. Για να αλλάξει η κοινωνική παραγωγή σε ένα μεγάλο αρμονικό σύστημα ελεύθερων συνεργαζόμενων εργαζομένων χρειάζονται γενικές κοινωνικές αλλαγές, αλλαγές στη γενική κατάσταση της κοινωνίας, που δεν μπορούν να γίνουν χωρίς τη μεταφορά των οργανωμένων δυνάμεων της κοινωνίας, δηλαδή τη κρατική εξουσία, από τους καπιταλιστές και γαιωκτήμονες στους παραγωγούς τους ίδιους" - Καρλ Μαρξ, Οδηγίες στους αντιπροσώπους του Προσωρινού και Γενικού Συμβουλίου

Ωστόσο, για όσους συμμετέχουν σε συναιτερισμούς, ο Μαρξ είπε: "Προτείνουμε στους εργαζομένους να συμμετέχουν στη συναιτεριστική παραγωγή και όχι σε συναιτεριστικά καταστήματα. Τα καταστήματα απλά πατάνε στην επιφάνεια του σημερινού οικονομικού συστήματος, ενώ η παραγωγή επιτίθεται στα θεμέλιά του" - Καρλ Μαρξ, Οδηγίες στους αντιπροσώπους του Προσωρινού και Γενικού Συμβουλίου

Ο Μαρξ ενώ αναγνώριζε τα θετικά των συναιτερισμών, είπε ξεκάθαρα οτι το συναιτεριστικό κίνημα της εποχής του θα έπρεπε να εξαφανιστεί επειδή έδινε κάλπικες ελπίδες στους εργαζομένους και τους αποθάρρυνε από την ιδέα της επανάστασης:

"Το σημερινό συναιτεριστικό κίνημα, επαναλαμβάνω, πρέπει να εξαφανιστεί όπως έγινε και με τα παρόμοιά του προηγουμένως, και αν όχι, η επιτυχία του θα ήταν μια νέα κατάρα για τη κοινωνία. Γιατί χαίρονται οι πλούσιοι με αυτό; Επειδή ξέρουν οτι σε βάθος χρόνου είναι ακίνδυνο όσον αφορά αυτούς, επειδή ξέρουν οτι πάντοτε αποτύχαινε να τους αφαιρέσει την εξουσία." - Καρλ Μαρξ, γράμμα με τον Έρνεστ Τζόουνς

Πέρα από αυτά, ο Μαρξ επίσης είπε οτι οι εργαζόμενοι που κάνουν συναιτερισμούς θα πρέπει να αποφεύγουν τους συναιτερισμούς που δημιουργεί το κράτος και η μπουρζουαζία, και να προτειμούν συναιτερισμούς που δημιουργήθηκαν με πρωτοβουλία των ίδιων των εργαζομένων.

από Έλενα 09/08/2019 9:17 πμ.


Για τους σημερινούς συναιτερισμούς ισχύουν τα ίδια? Αυτά που έγραψε ο Μαρξ ήταν για τους συναιτερισμούς της εποχής του, έχει αλλάξει η κατάσταση ή είναι ίδια σήμερα? Τι κριτική υπάρχει από τους συναιτερισμούς πάνω σε αυτές τις θέσεις του Μαρξ?

από @ 20/08/2019 11:37 πμ.


Συναιτερισμός είναι όταν οι υπάλληλοι είναι και ιδιοκτήτες της επιχείρησης και μοιράζονται τα κέρδη αντί να τους τα παίρνει ο καπιταλιστής επενδυτής, οι υπάλληλοι αποφασίζουν με ψηφοφορία πώς θα διαχειριστούν το συναιτερισμό και εκλέγουν έναν διευθυντή/μάνατζερ σε τακτά χρονικά διαστήματα που πληρώνεται μόνο 5 φορές μεγαλύτερο μισθό από τον μισθό του υπαλλήλου (στο καπιταλισμό οι CEO παίρνουν εκατοντάδες φορές περισσότερα από τους υπαλλήλους, ενώ οι καπιταλιστές μέτοχοι-επενδυτές παίρνουν χιλιάδες φορές περισσότερα κέρδη). Η ψηφοφορία των υπαλλήλων ονομάζεται "δημοκρατία στο χώρο εργασίας" ή "βιομηχανική δημοκρατία" ως επέκταση μέσα σε κάθε επιχείρηση του πολιτικού θεσμού της κρατικής δημοκρατίας, ενώ η μοιρασιά των κερδών μεταξύ των υπαλλήλων ονομάζεται ενδοεπιχειρησιακός σοσιαλισμός ή κομμουνισμός στο χώρο εργασίας (όπως υπάρχει ενδοοικογενειακός σοσιαλισμός/κομμουνισμός σε κάθε οικογένεια που οι γονείς ταϊζουν το παιδί σύμφωνα με τις ανάγκες του, έτσι και στο συναιτερισμό οι υπάλληλοι όλοι μαζί δίνουν μισθό στον εαυτό τους σύμφωνα με τις ανάγκες τους). Ένας πολύ πετυχημένος συναιτερισμός είναι η Mondragon Corporation στην Ισπανία με 74 χιλιάδες υπαλλήλους: https://en.wikipedia.org/wiki/Mondragon_Corporation

Την ιδέα του συναιτερισμού την σκέφτηκε πρώτος ο Owen, https://en.wikipedia.org/wiki/Robert_Owen

Προσθέστε περισσότερες πληροφορίες

To μέγιστο μέγεθος των αρχείων είναι 16ΜΒ. Επιτρέπονται όλες οι γνωστές καταλήξεις αρχείων εικόνας,ήχου, βίντεο. ΠΡΟΣΟΧΗ! Για να υπάρχει η δυνατότα embed ενός video πρέπει να είναι της μορφής mp4 ή ogg.

Νέο! Επιλέξτε ποιά εικόνα θα απεικονίζεται στην αρχή του σχόλιου.

Creative Commons License

Όλα τα περιεχόμενα αυτού του δικτυακού τόπου είναι ελεύθερα προς αντιγραφή, διανομή, προβολή και μεταποίηση, αρκεί να συνεχίσουν να διατίθενται, αυτά και τα παράγωγα έργα που πιθανώς προκύψουν, εξίσου ελεύθερα, υπό τους όρους της άδειας χρήσης Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License