Ενα σύντομο μετα-επιστημονικό σχόλιο για την ενδυνάμωση και το recovery

Η ορθόδοξη βιολογική ψυχιατρική είναι ένας - όχι ο μοναδικός βέβαια - απο τους πιό βάρβαρους μηχανισμούς κοινωνικής καταστολής και κυβερνησιμότητας. Το λεγόμενο μοντέλο του recovery που υποτίθεται οτι αμφισβητεί τον ρόλο της ορθόδοξης ψυχιατρικής υπερασπιζόμενο δήθεν την ελευθερία του υποκειμένου, δεν είναι ωστόσο καθόλου αθώο. Οι επαγγελματίες ψυχικής υγείας που το υποστηρίζουν με τέτοιο πάθος, ως νέοι σωτήρες των καταπιεσμένων, δεν είναι λιγότερο βάρβαροι απο τους κονκισταδόρες που κατακερεούργησαν ιθαγενείς στην Λατινική Αμερική (που τότε φυσικά δεν λεγόταν έτσι) στο όνομα μιάς άλλης σωτηρίας, μιας άλλης υπόσχεσης, της δήθεν ελευθερίας, αυτής του χριστιανισμού.

 Δυνάμωσις

 Όποιος το πνεύμα του ποθεί να δυναμώσει
να βγει απ’ το σέβας κι από την υποταγή.
Aπό τους νόμους μερικούς θα τους φυλάξει,
αλλά το περισσότερο θα παραβαίνει
και νόμους κ’ έθιμα κι απ’ την παραδεγμένη
και την ανεπαρκούσα ευθύτητα θα βγει.
Aπό τες ηδονές πολλά θα διδαχθεί.
Την καταστρεπτική δεν θα φοβάται πράξι·
το σπίτι το μισό πρέπει να γκρεμισθεί.
Έτσι θ’ αναπτυχθεί ενάρετα στην γνώσι.

(Καβάφης, Απο τα Κρυμμένα Ποιήματα, Ικαρος 1993)

Η επιστημονική ετικέττα προβλέπει, επιτρέπει και απαιτεί συγκεκριμμένους τρόπους συμπεριφοράς.  Πρόκειται για ένα είδος savoir vivre που μαθαίνεται. Ενα συγκεκριμμένο "γλωσσικό παιχνίδι" (Wittgenstein's language game) στο οποίο αυτοί που συμμετέχουν ξέρουν τους κανόνες του. Οι τρόποι αλλάζουν όμως και τα παιχνίδια αλλάζουν. Ο Thomas Kuhn μιλάει για παραδείγματα που αλλάζουν (paradigms),  περιγράφοντας, κάπως απλοϊκά κατά την γνώμη μας, την δομή των επιστημονικών επαναστάσεων. Είναι κάπως της μόδας τα τελευταία είκοσι και χρόνια, να μιλάμε στην ψυχιατρική για την μετατόπιση (shift) του βιο-ιατρικού παραδείγματος προς ένα διαφορετικό παράδειγμα. Ας μην βιαστούμε να ονομάσουμε το καινούργιο παράδειγμα που προσπαθεί να εκτοπίσει, να αντικαταστήσει το κυρίαρχο παράδειγμα. Εξάλλου έχει ήδη ονόματα. Το χουν βαφτίσει ήδη. Ακομψα ονόματα που προδίδουν την αμηχανία και την έλλειψη φαντασίας των γονιών και των νονών. Το βιοψυχοκοινωνικό μοντέλο. Το μοντέλο Recovery. Τα ονόματα δεν χαρίζονται. Είναι αμείλικτα και προδίδουν τους ονοματοποιητές. Θα επανέλθουμε στα ονόματα.

Στο μεταξύ, ας μην βιαστούμε να θριαμβολογήσουμε οτι αυτή η μετατόπιση ήδη συμβαίνει και οτι είναι θέμα χρόνου. Ας μην βιαστούμε να πιστέψουμε στην πρόοδο της επιστήμης, στην πρόοδο της ψυχιατρικής. Ποιός σήμερα θα πανηγύριζε άραγε πετώντας το καπέλο του στον αέρα όταν το 2007 στην Μεγάλη Βρεττανία, πάνω απο είκοσι χρόνια μετά το πανηγυρικό κλείσιμο του τελευταίου Βικτωριανού ασύλου, Friern Barnet, θα ψηφίζονταν οι Διαταγές Αναγκαστικής «Θεραπείας» στην κοινότητα, οι περίφημες Community Treatment Orders. Ο τεχνικός όρος στην νομοθεσία είναι Supervised Community Treatment (Mental Health Act 2007). Και μάλιστα όταν ψηφίστηκαν, θεσμοθετήθηκαν στο όνομα του recovery. Στο όνομα της ενδυνάμωσης. Ερχονται από ότι ακούω, ή αφουγκράζομαι, κι εδώ στην Ελλάδα. Εκτός κι αν η ανατριχίλα που διαπερνάει την σπονδυλική μου στήλη, με κάνει και ακούω πράγματα. Μπορεί να είναι κι έτσι.  

Ας μην αρχίσουν ακόμα τα νταούλια κι οι ζουρνάδες.

Ας αναστοχαστούμε λίγο εδώ, στον περιορισμένο χώρο που μας προσφέρεται, τι συμβαίνει μ' αυτήν την περίφημη μάχη των παραδειγμάτων. Με αυτήν την αισιόδοξη, όσο και αφελή αφήγηση που είναι ταυτόχρονα και ηθικό κάλεσμα για την επίτευξη μιας υποτιθέμενης και ασυμπτωτικά αυξανόμενης αυτονομίας του υποκειμένου. Την ενδυνάμωση του, όπως την λέμε. Την αποκατάσταση του στον χώρο που καταλαμβάνουν δικαιωματικά όλα τα άλλα υποκείμενα, (μα που το βρήκαν αυτό το δικαίωμα?) και από όπου μια βάρβαρη βιο-ιατρική ψυχιατρική το είχε εξορίσει. Ο τόπος εξορίας του? Η επιστήμη. Εκεί θα εξ-οριστεί, ως αντικείμενο της. Η μέθοδος της εξορίας?  Ας πούμε ένας ανελέητος βιολογικός αναγωγισμός και παραλλαγές πάνω στο ίδιο θέμα.  Τα μέσα μεταφοράς? Η ακούσια νοσηλεία, η δικαστική συμπαράσταση, η αγκαστική φαρμακευτική αγωγή. Αλλά όχι μόνο. Η επιστήμη δεν αστειεύεται. Απο αυτόν τον τόπο της εξορίας λοιπόν, αυτόν τον κρανίου τόπο, αυτήν την έρημο, εμείς θα το σώσουμε. Θα το ενδυναμώσουμε, θα του μάθουμε να αρχίσει να ζεί πάλι σαν υποκείμενο. Οι διαγνώσεις και η ψυχοπαθολογία του, δεν θα μας είναι εμπόδιο. Εμείς ως νέοι επίδοξοι απόγονοι του Pinel θα το απελευθερώσουμε απο τις αλυσίδες του βιολογισμού και θα το αποκαταστήσουε ως υποκείμενο.

Εχετε παρεξηγήσει, ίσως μας πούν κάπως προσβεβλημμένοι, οι υπέρμαχοι του νέου παραδείγματος. Εμείς δεν τοποθετούμαστε απέναντι στο υποκείμενο ως σωτήρες. Ισα ίσα. Εμείς απεκδυόμαστε τον ρόλο του σωτήρα, τον ρόλο του ειδήμονα, την φαντασιακή μας παντοδυναμία και στεκόμαστε απέναντι και δίπλα σε όσους επιθυμούν να συνομιλήσουν μαζί μας, όσους μας προσκαλούν να συμπορευτούμε μαζί τους. Εμείς δεν θα επιβάλουμε την ίαση, ούτε κάν θα την ορίσουμε. Θα την ορίσουν εκείνοι όπως θέλουν. Εμείς είμαστε συνοδοιπόροι στη διαδρομή απο το Εγώ - Αυτό, όπως το καταλαβαίνει για μας και με μας ο ευσεβής Martin Buber, στο Εγώ - Εσύ. Το πέρασμα δεν θα είναι εύκολο. Είμαστε προετοιμασμένοι γι αυτό.

Εχετε παρεξηγήσει λοιπόν βαθειά την υπόθεση του recovery και της ενδυνάμωσης. Σημειώστε δε οτι το ένα δεν μπορεί να ξεχωριστεί απο το άλλο. Διακρίνουμε μια ανάρμοστη ειρωνία στον τρόπο που απεικονίζετε την στάση μας. Η στάση μας, ή καλύτερα, η θέση μας, είναι αυθεντική, δηλαδή ανασφαλής, δηλαδή υπο διαπραγμάτευση. Γνωρίζουμε πολύ καλά τι σημαίνουν τα παιχνίδια εξουσίας και είμαστε έτοιμοι να θυσιάσουμε την εξουσία που μας δίνει η γνώση μας, ο θεσμικός μας ρόλος, στο όνομα μιας αυθεντικής δι-υποκειμενικότητας. Αυτό για μάς σημαίνει recovery. Αυτό σημαίνει ενδυνάμωση.

Συγγνώμη αν παρερμήνευσα τις προθέσεις σας αγαπητοί συνοδοιπόροι. Να με συγχωρείτε, αλλά να, σε ότι έχει να κάνει με το υποκείμενο, σε ότι απευθύνεται στο υποκείμενο, διατηρώ μια ευλαβική εγρήγορση, μια βαθειά καχυποψία ως προς θέσεις και προ-θέσεις που αφορούν το υποκείμενο. Συμφωνώ μαζί σας όμως ως πρός τούτο. Οτι εδώ απαιτείται να αναστοχαστούμε και να τοποθετηθούμε απέναντι στο υποκείμενο. Ο ίδιος ο αναστοχασμός μας βέβαια, αποτελεί μια τοποθέτηση.

Απαιτείται εδώ όμως μια σκληρότητα. Δεν επιτρέπονται συναισθηματισμοί, δεν επιτρέπεται αγαπητοί μου κανένας συμβιβασμός, καμία ανακουφιστική μανούβρα, καμία στιγμή επανάπαυσης, καμία αυτάρεσκη πολεμική απέναντι σε έναν βολικό αντίπαλο, στην προκειμένη το βιο-ιατρικό μοντέλο. Αυτό που έχετε βαλθεί να πολεμήσετε, να καταργήσετε. Ωραία, να το καταργήσετε. Στο όνομα ποιάς ηθικής όμως? Δηλαδή, στο όνομα ποιού υποκειμένου?

Ποιόν προσκαλείτε και ποιός σας προσκαλεί σ’ αυτό το μεταφυσικό πάρτυ? Το καρτεσιανό υποκείμενο? Μεταμφιεσμένο ως υποκείμενο ίσως. Καλώς ήλθαμε στον χορό των μεταμφιεσμένων. Un ballo in maschera!

Ας χορέψουμε. Κι ας μην γνωρίζουμε τον οικοδεσπότη. Ποιός μας κάλεσε σ’ αυτόν τον χορό και γιατί αποδεχτήκαμε την πρόσκληση? Ισως να ήμασταν εμείς οι οικοδεσπότες και δεν το γνωρίζαμε. Ας χορέψουμε όμως.

Κι ας χορέψουμε με τέτοιο σφρίγος που να γκρεμιστεί αυτό το σπίτι. Το μισό. Το άλλο μισό δεν θα ναι σπίτι πιά. Να ξανασυναντηθούμε στα συντρίμμια του. Ματωμένοι, πιο ενάρετοι. Ενδυναμωμένοι, γιατί δεν δεχτήκαμε καμμία πρόσκληση και δεν προσκαλέσαμε κανέναν, κι όμως ήμασταν εκεί και χορέψαμε μέχρι να γκρεμιστεί το σπίτι.

Αλήθεια, αγαπητοί συνοδοιπόροι. Η βαθειά σας ανασφάλεια με Χαϊντεγκεριανή πιστοποίηση, μας συγκινεί όσο και η θυσία σας. Επιθυμείτε την ενδυνάμωση μας? Επιθυμείτε να μας δείτε ενδυναμωμένους, δυνατούς αρκετά για να σας πούμε άντε και γαμηθείτε? Θα το αντέξετε αυτό? Θα μας φιλήσετε μετά στο στόμα ευλαβικά?  

Σας ευχαριστούμε απο την καρδιά μας που την έχουν γαμίσει τα ψυχοφάρμακα σας. (Δεν σας αρέσει ο λόγος μας? Σας σοκάρει? Δεν σας αρέσει η αφήγηση μας? Η αφηγηματική μας ταυτότητα?) Απο τα σκέλια μας που τα έχουν στερέψει τα ψυχοφάρμακα σας και απο τις ψυχαναλυτικές σας μαλακίες περι χρονιότητας που μας έχουν σαπίσει. Απο τα βάθη του ψυχωτικού μας κενού, σας ευχαριστούμε. Από την ανυπαρξία μας σας ευχαριστούμε. Θα ενδυναμωθούμε λοιπόν με την ευγενική σας βοήθεια. Θα αναρρώσουμε. Οπως θελουμε εμείς. Όπως θέλετε εσείς.

Εσάς όμως ποιός σας προσκάλεσε σ' αυτο το πάρτυ? Εμείς πάντως δεν σας προσκαλέσαμε.  Γιατί εμείς δεν υπάρχουμε. Δεν είμαστε υποκείμενα. Δεν υπακούμε σε καμμία οντολογία. Πάντως επιμένουμε, εσείς μπήκατε μέσα απρόσκλητοι. Σας προσκάλεσε κανείς? Αυτός ο άθλιος ο κανένας θα πρέπει να ήταν. Σας λέμε λοιπόν Αντε γαμηθείτε κι εσείς και τα παραδείγματα σας κι ο Κούν μαζί. Όχι ο Κάρολος, ο άλλος ο Τόμας.

Εμείς είμαστε ελεύθεροι στην φυλακή μας και δεν ζητάμε βοήθεια. Εσείς μας εκλιπαρείτε να μας απελευθερώσετε.

Αφήστε μας στον πόνο μας. Αφήστε μας τον πόνο μας. Τις χαμένες ηδονές μας αφήστε τες. Αυτό το σπίτι εμείς θα το γκρεμίσουμε. Οσοι προλάβετε βγέστε έξω όσο είναι καιρός. Αλλιώς θα συναντηθούμε ξανά εκεί μέσα στα συντρίμια. Αυτή είναι η πρόσκληση μας σε σας.

Αυτή που ξεκίνησε ως δήθεν μετα-επιστημονικό σχόλιο και μεταμορφώθηκε στο διάστημα μερικών ωρών σε δήθεν ψυχωσικό παραλήρημα. Χωρίς να αποχωριστεί ούτε στιγμή όμως το «δήθεν» που αρμόζει στην σκληρή οντολογία μιας τέτοιας πρόσκλησης..

Προσθέστε περισσότερες πληροφορίες

To μέγιστο μέγεθος των αρχείων είναι 16ΜΒ. Επιτρέπονται όλες οι γνωστές καταλήξεις αρχείων εικόνας,ήχου, βίντεο. ΠΡΟΣΟΧΗ! Για να υπάρχει η δυνατότα embed ενός video πρέπει να είναι της μορφής mp4 ή ogg.

Νέο! Επιλέξτε ποιά εικόνα θα απεικονίζεται στην αρχή του σχόλιου

Creative Commons License

Όλα τα περιεχόμενα αυτού του δικτυακού τόπου είναι ελεύθερα προς αντιγραφή, διανομή, προβολή και μεταποίηση, αρκεί να συνεχίσουν να διατίθενται, αυτά και τα παράγωγα έργα που πιθανώς προκύψουν, εξίσου ελεύθερα, υπό τους όρους της άδειας χρήσης Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License