Bryan Tucker: Η δομή της απολυταρχικής προσωπικότητας

https://geniusloci2017.wordpress.com/2018/04/18/authoritarian_character_structure

Αρθρο που δημοσιεύτηκε στο αναρχικό/αντιεξουσιαστικό περιοδικό Fifth Estate, #400, Άνοιξη 2018. Ο Bryan Tucker είναι ακτιβιστής του αντιπολεμικού κινήματος και αναρχικός στην περιοχή του Σαν Φρανσίσκο. Μετάφραση Δημήτρης Πλαστήρας. 

 

Ενώ οι περισσότεροι από μας παρακολουθούσαν τις προεδρικές εκλογές του 2016 με αποστροφή, κάποιος που είναι πολύ κοντά μου, με κοίταξε με ένα μοχθηρό χαμόγελο και είπε, «Θα ψηφίσω τον Donald Trump».

Ήταν παράδοξο. Πώς μπορούσαν να γοητεύονται από έναν ρατσιστή, ξενόφοβο, ομοφοβικό ναρκισσιστή; Έχοντας εντελώς αντίθετες απόψεις ως προς το αντικείμενο της προτίμησης τους, συνειδητοποίησα πως πολλά ανώφελα και κουραστικά επιχειρήματα ήταν πιθανό να ακολουθήσουν. Οι ρήξεις, τα δράματα, και η διακοπή σχέσεων μεταξύ φίλων και συγγενών να έχουν βρίσκονται παντού στην αμερικανική κοινωνία κατά τη περασμένη χρονιά, με πολλούς να έχουν σαστίσει την αναζωπύρωση της γοητείας του απολυταρχισμού.

Κατά τη διάρκεια της Μεγάλης Ύφεσης και του Δεύτερου Παγκόσμιου Πολέμου, πολύ σημαντικά και διεισδυτικά βιβλία γράφτηκαν και που στόχο είχαν την αποκρυπτογράφηση τους λόγους που ο αυταρχισμός ήταν σε θέση να ελέγχει εκατομμύρια ανθρώπων. Το 1933, τη χρονιά που ο διαβόητος εθνικοσοσιαλιστής  ηγέτης της Γερμανίας έγινε καγκελάριος, ο Wilhelm Reich δημοσίευσε το «Η Μαζική Ψυχολογία του Φασισμού».

Ο Reich (1897-1957), ριζοσπάστης αυστριακός ψυχαναλυτής, έγραψε ότι η δομή του χαρακτήρα, η συναισθηματική σύσταση της προσωπικότητάς μας, ήταν το τρόπος μέσω του οποίου ο απολυταρχισμός ασκείται και εκφράζεται. Οκτώ χρόνια αργότερα, ο Erich Fromm, γερμανός κοινωνικός ψυχολόγος και ένας κριτικός θεωρητικός, που εγκατέλειψε τη χώρα μετά από την άνοδο των ναζί, δημοσιευσε το «Ο φόβος μπροστά στην ελευθερία» στις ΗΠΑ. Σ’ αυτό, ανατέμνει τη δομή χαρακτήρα που επέτρεψε στον απολυταρχισμό για να ακμάσει.

Ο Fromm και ο Reich αναρωτιούνται: Γιατί οι άνθρωποι ενεργούν με τρόπους που είναι ξεκάθαρα ενάντια στα συμφέροντα τους; Και τι κρύβεται κάτω από τη νοοτροπία εκείνων μοιάζουν να γοητεύονται από τους δικτάτορες;

Ο Reich θεώρησε ότι οι μυστικιστκές/θρησκευτικές διαστρεβλώσεις των συναισθημάτων, και η καταστολή των σωματικών αισθήσεων, συνέβαλαν σημαντικά στη σκληρότητα που ασκούνταν τους φασίστες. Παρατήρησε ότι οι ανικανοποίητες εντάσεις και αισθήσεις θα μπορούσαν να εκτονωθούν με αφύσικους και έμμεσους τρόπους, ειδικότερα μέσω του σαδισμού.

Ο Reich εστίασε στα ανεπιθύμητα αποτελέσματα της σεξουαλικής καταπίεσης, αλλά η καταπίεση της περιέργειας, η εσωστρέφεια, και οι εκφραστικές παρορμήσεις οδηγούν σε παρόμοια επιζήμια προσωπικά και κοινωνικά αποτελέσματα. Η σύνδεση μεταξύ των αυτοπεριοριστικών τάσεων και της έλξης προς την εξουσία άγγιξε μια ευαίσθητη χορδή μου, μιας και ο συγγενής μου είναι φανατικός υποστηρικτής της αυστηρής περιοριστικής θρησκευτικής ηθικής.

Ο Reich θεώρησε ότι οι ανεκπλήρωτες κοινωνικές ανάγκες ήταν επίσης μια διάσταση του γιατί οι αντιδραστικοί αυταρχικοί ηγέτες γίνονταν τόσο ελκυστικοί. Μια αίσθηση του ανήκειν δημιουργείται όταν οι άνθρωποι εντάσσονται σε ένα κόμμα που σβήνει τα συναισθήματα ασημαντότητας που πολλοί βιώνουν στη σύγχρονη κοινωνία. Κατά την άποψή του, ο απολυταρχισμός δεν θα ήταν μια απειλή εάν η κοινωνία επέτρεπε τη διαπροσωπική συνεργασία (αντί να προωθεί τον απομονωτικό ανταγωνισμό), και αν τα άτομα θα μπορούσαν να αποκτήσουν και να αναπτύξουν ουσιαστικές και χρήσιμες δεξιότητες.

Υποστήριξε την αυτοδιαχείριση, αυτού που ονόμασε εργασία-δημοκρατία (ουσιαστικά σοσιαλισμό ή αναρχισμό) και την εξάλειψη της απόστασης μεταξύ ευχαρίστησης και κλίσης. Έτσι, με το τρόπο αυτό οι αναρχικοί όχι μόνο μάχονται τους οπαδούς του απολυταρχισμού τώρα, αλλά με την εφαρμογή των αναρχικών αρχών όπως η αμοιβαία βοήθεια, συνεργατική εργασία, και τη βελτίωση των δεξιοτήτων συντήρησης, θα μπορούσε να αποτρέψει τις μελλοντικές εκφράσεις απολυταρχισμού.

Ο Fromm (1900-1980) θεώρησε τις ανιαρές κοινωνικές περιστάσεις, τη θρησκεία, και την καταπίεση του ατόμου ως συντελεστές στην ανάπτυξη της τυραννικής διακυβέρνησης. Επιπλέον, έγραψε πως τα εκπαιδευτικά συστήματα, ο τρόπος ανατροφής των παιδιών, η πίεση για συμμόρφωση, και η εμμονή της τεχνοβιομηχανικής κοινωνίας με την εργασία, συμβάλλουν στην παραγωγή προσωπικοτήτων με τη δυνατότητα να γίνουν, ή να ενδώσουν σε απολυταρχικές ηγεσίες.

Σκάβοντας βαθιά σε έναν συνδυασμό μαζοχιστικών και σαδιστικών γνωρισμάτων, παρατήρησε ότι στη ψυχολογική σύσταση των οπαδών του απολυταρχισμού, η συντήρηση του αυτοσεβασμού εξαρτάται από την συσχέτιση με εξωτερικά σύμβολα δύναμης όπως η σημαία, η στολή ή ένα έμβλημα. Διαβάζοντας αυτή τη περιγραφή, δεν θα μπορούσα παρά να θυμηθώ τις φορές, που ο συγγενής μου συμμετείχε σε ανούσιες δραστηριότητες ανεμίζοντας σημαιάκια, και που υπαγορεύονταν από το ημερολόγιο ή μια πολιτισμική επιταγή.

Παραληρήματα για ένα εκφυλισμένο παρόν και ένα πεντακάθαρο παρελθόν που ο συγγενής μου εξέφρασε συχνά πυκνά, έμοιαζαν πάντοτε παράξενα και κίβδηλα – έτσι ένα λαμπάκι άναψε όταν είδα τη παρατήρηση του Fromm πως οι οπαδοί του απολυταρχισμού φετιχοποιούν το παρελθόν και ονειρεύονται την αναδημιουργία ενός ανύπαρκτου, ειδυλλιακού χθες. Μια τάση που πίστευε πως αντιστοιχεί με το αίσθημα ανημποριάς μέσα στις παρούσες συνθήκες και την έλλειψη πίστης πως το μέλλον είναι βιώσιμο.

Συνδέοντας το με τη γενικότερη παρατήρηση του πως μια έφεση για αντιγραφή και επανάληψη, και μια ανικανότητα να πρωτοτυπία, είναι χαρακτηριστικές των αυταρχικών ατόμων. Μεταξύ των ανακαλύψεων των δύο θεωρητικών, μπορούμε να θεωρήσουμε ότι όταν καταστέλλονται μονίμως οι ενστικτώδεις αισθήσεις ή παρερμηνεύονται, η δημιουργική δυνατότητα ατροφεί.

Η βλάβη του χαρακτήρα είναι το προϊόν των συμβατικών συμπεριφορών και των προβλεπόμενων συναισθημάτων που επιβάλλονται επάνω στους ανθρώπους κατά τη διάρκεια της περιόδου διαμόρφωσης της προσωπικότητας τους με συνέπεια την εξαντικειμενοποίηση/αποπροσωποποίηση και την εξύψωση της μηχανιστικής αποδοτικότητας και παραγωγικότητας, μια διαδικασία που κατ’ ευφημισμό ονομάζεται κοινωνικοποίηση. Ο κατεστραμμένος χαρακτήρας απομακρύνει τους ανθρώπους μεταξύ τους, και διαιωνίζει την ιδέα ότι η πραγματικότητα απαιτεί μια ιδεολογική ή μυστικιστική δεύτερη πραγματικότητα για να επιβεβαιωθεί.

Εν ολίγοις, ο κατεστραμμένος χαρακτήρας είναι υπεύθυνος για την λογοκρισία, την τυποποίηση, και την υποβάθμιση της κοινωνικής και ατομικής προοπτικής.

Οι μαρξιστές και διάφοροι αριστεροί ακτιβιστές συχνά έχουν κατασταλτική/καταπιεσμένη δομή χαρακτήρα που είναι ανάλογη με των αντιδραστικών απολυταρχών, μαζί με παρόμοιες επιθυμίες για ισχυρούς ηγέτες και την αναπαραγωγή συμβόλων γραφειοκρατίας.

Στις παρούσες συνθήκες, η τάση για μια ακόμη γρηγορότερη εξάπλωση του απολυταρχισμού είναι δύσκολο να αγνοηθεί. Ένα σημαντικό μέρος του πληθυσμού είναι απομονωμένο και μόνο, και κολλημένο σε αδιάφορες, βαρετές δουλειές, με συνέπεια επίμονα συναισθήματα αδυναμίας και απογοήτευσης. Έτσι, πολλές από τις αντιφασιστικές ιδέες που εμφανίστηκαν στο πρώτο μισό του 20ου αιώνα, όπως του Reich και του Fromm, έχουν ξανά πρακτική εφαρμογή.

Και αν η εξέταση των πανακειών από μια ψυχολογική σκοπιά δεν βοηθά να υπερνικηθεί το δίλημμα αιτίας και αποτελέσματος περισσότερο από το να διερευνάται από μια οικονομική ή κοινωνιολογική σκοπιά, οι χρήσιμες ιδέες έχουν προταθεί για το ποιοι τύποι διακοινοτικών σχέσεων και φιλοσοφικών προοπτικών αντιστοιχούν με την ελαχιστοποίηση του κινδύνου και τη διάδοση του ολοκληρωτισμού.

Η διάθεση και η χρήση σημαντικών δεξιοτήτων, και η δημιουργία των καταστάσεων που παρέχουν απτή ικανοποίηση, απορρίπτοντας την ψευτοϊκανοποίηση (όπως ο καταναλωτισμός), είναι αναγκαία για την ζωή εκτός φασισμού. Όπως το να ακολουθεί κανείς τις απόψεις του ενώ αντιστέκεται στην εξουσία των ειδικών και της γραφειοκρατίας. Τόσο ο Reich όσο και ο Fromm δείχνουν τη  σύνδεση μεταξύ της περιορισμένης, απομονωμένης ζωής και απολυταρχισμού – και μεταξύ της διανοητικής/συναισθηματικής/αισθησιακής ευρύτητας και της ελαχιστοποίησης της βίας και της αυθεντίας.

Ο Reich που προειδοποίησε ενάντια σε μια ποσοτική αντιμετώπιση της ζωής, καθώς συνειδητοποίησε πως η εξάλειψη του φασισμού απαιτεί την κατανόηση του ανθρώπου βιολογικά, όχι μηχανικά.

Με παρόμοιο τρόπο, ο Fromm τόνισε τη σημασία της αυθόρμητης έκφρασης της συνολικής προσωπικότητας, συμπεριλαμβανομένης της εξάλειψης των τεχνητών διαχωρισμών μεταξύ ενστίκτου και διάνοιας. Εν τέλει, οι διασυνδεμένες, οριζόντιες σχέσεις χωρίς διακυβέρνηση είναι η φυσική μορφή πραγματικότητας που αναπτύσσεται όταν η κατασταλτική δομή του χαρακτήρα παύει να εξουσιάζει.

O σχολιασμός έχει απενεργοποιηθεί.

Creative Commons License

Όλα τα περιεχόμενα αυτού του δικτυακού τόπου είναι ελεύθερα προς αντιγραφή, διανομή, προβολή και μεταποίηση, αρκεί να συνεχίσουν να διατίθενται, αυτά και τα παράγωγα έργα που πιθανώς προκύψουν, εξίσου ελεύθερα, υπό τους όρους της άδειας χρήσης Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License