Η ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΟΠΩΣ ΟΛΟΣ Ο ΚΟΣΜΟΣ

Η ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΟΠΩΣ ΟΛΟΚΛΗΡΟΣ Ο ΚΟΣΜΟΣ

Το κείμενο αυτό επιχειρεί, με αφορμή την φετινή επέτειο της  εξέγερσης της 17ης Νοέμβρη 1973 καθώς και της επερχόμενης επετείου της εξέγερσης του Δεκέμβρη του 2008, να καταθέσει ορισμένες κριτικές σκέψεις και προβληματισμούς, ενδεχομένως και με ένα γλαφυρό τρόπο, αναφορικά με το σημερινό διακύβευμα της συνεχιζόμενης ηγεμονίας της δημοκρατικής ιδεολογίας και πρακτικής, στην Ελλάδα αλλά και σε ολόκληρο τον κόσμο. Προειδοποιούμε τον αναγνώστη ότι με τη δημοσιοποίησή του, δεν αξιώνουμε τίποτε περισσότερο από την άσκηση μιας συγκεκριμένης κριτικής, θεωρητικής και πρακτικής, που αποτελεί, κατά την άποψή μας, και τη μοναδική εγγύηση του κοινωνικού αγώνα για την οριστική ανατροπή των  κοινωνικών σχέσεων  κυριαρχίας του κράτους και του κεφαλαίου, για μια πραγματικά ελεύθερη και αλληλέγγυα κοινωνία.    

 

 

                              Η ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΟΠΩΣ ΟΛΟΚΛΗΡΟΣ Ο ΚΟΣΜΟΣ

 

 Στο ναό της αλήθειας

Σε καμιά άλλη ιδέα δεν αποδίδεται μια τόσο καθολική συναίνεση όσο σε αυτή της δημοκρατίας!

Μέσα στη περισσότερο ή λιγότερο πρόσφατη ιστορία της ανθρωπότητας, δεν υπάρχει έννοια, θεσμός, πολιτική ή κοινωνική πραγματικότητα που να μην γνώρισε επιθέσεις ακόμη και σφοδρότατου χαρακτήρα.

Η θρησκεία, οι τράπεζες, το χρήμα, ο καπιταλισμός, η αποικιοκρατία, ο φασισμός, ο κομμουνισμός, μέχρι και η ιδιοκτησία, συζητούνται και δέχονται  κριτικές μέσα στα καφενεία και τα πανεπιστήμια. Η δημοκρατία, αντίθετα, είναι η ιδέα που δέχεται τις λιγότερες κριτικές.

Όποιος την αρνείται, χαρακτηρίζεται ipso facto, ότι είναι ένας μη ανεκτικός, ένας βίαιος, ένας φασίστας. «Εγώ από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου, υπήρξα πάντα δημοκρατικός. Όχι από επιλογή αλλά από γεννησιμιού μου», έλεγε αστειευόμενος ειρωνικά ένας γνωστός ηθοποιός. Ακριβώς έτσι. Το να είναι κάποιος δημοκρατικός δεν είναι λοιπόν μια επιλογή, αλλά θεωρείται σχεδόν αυτονόητο.

Εδώ και τουλάχιστο ένα αιώνα η δημοκρατία έχει καταστεί ο ορίζοντας του νοήματος μιας ολόκληρης εποχής, όπως ο χριστιανισμός στη μεσαιωνική Ευρώπη! Στο όνομα της πίνουν νερό (σχεδόν) όλοι, από τους σταλινικούς μέχρι τους φασίστες.

Μέσα στο σημερινό ναό της αλήθειας, όπου αναγράφεται ότι η ελευθερία είναι σκλαβιά και ότι ο πόλεμος είναι ειρήνη, δηλώνεται επίσης ότι η δημοκρατία είναι ελευθερία και δικαιοσύνη και ότι όποιος δεν είναι δημοκρατικός είναι ένα τέρας.

Όταν όμως το δημοκρατικό θέαμα αποκαλύπτεται! Όταν βρισκόμαστε ταπεινωμένοι μέσα στο εκπαιδευτικό σύστημα, εκμεταλλευόμενοι μέσα στην εργασία, δαρμένοι μέσα στις πορείες και τις διαδηλώσεις, κατακρεουργημένοι μέσα στα αστυνομικά τμήματα και τα διάφορα στρατόπεδα, παρακολουθούμενοι στα τηλέφωνα, ερευνούμενοι μέσα στα σπίτια μας, δολοφονημένοι μέσα στις φυλακές! Όταν φτάνει στα αυτιά μας ότι χιλιάδες άτομα πεθαίνουν δηλητηριασμένα από τα βιομηχανικά απόβλητα, κάτω από αεροπορικούς ή επίγειους βομβαρδισμούς, ή στη μέση της Θάλασσας, τότε, ο γενναίος δημοκράτης πολίτης δεν σκέφτεται ότι αυτή ακριβώς είναι η δημοκρατία επί το έργο, αλλά αντίθετα και ποιος ξέρει για πιο λόγο, σκέφτεται ότι υπάρχει ένα έλλειμμα  δημοκρατίας.

Υπό δημοκρατικό καθεστώς, αν όλα μοιάζουν να πηγαίνουν καλά  είναι διότι υπάρχει δημοκρατία, όταν κάτι πηγαίνει στραβά είναι διότι λείπει η δημοκρατία. Ένας ταυτολογικός τρόπος σκέψης, τυπικός όλων των εξουσιαστικών ιδεολογιών.

Για αυτό  ακριβώς το λόγο, νομίζουμε ότι είναι χρησιμότερο αντί να εξασκήσουμε για πολλοστή φορά μια κριτική στα αναπόφευκτα αποτελέσματα του δημοκρατικού συστήματος, να μπορέσουμε να συλλάβουμε την ουσία του.

Η διαδικασία των αποφάσεων

Κάθε ανθρώπινη κοινότητα έχει ανάγκη να πάρει αποφάσεις. Για να αποσαφηνίσουμε το πρόβλημα, θα κάνουμε ένα απλό παράδειγμα.

Ας φανταστούμε ότι μια ομάδα φίλων πρέπει να  αποφασίσει με ποιο τρόπο θα μπορούσε να περάσει καλύτερα το βράδυ: Αν θα δει μια ταινία στο σπίτι, θα πάει στο σινεμά ή σε μια ταβέρνα κ.λ.π.

Σύμφωνα με την ολιγαρχική μέθοδο, να αποφασίσουν θα είναι ένας ή λίγοι, οι πιο χαρισματικοί ή οι πιο εξουσιαστικοί. Σύμφωνα με τη δημοκρατική μέθοδο, θα μπουν στη ψηφοφορία δύο ή τρεις εναλλακτικές λύσεις και θα νικήσει η πλειοψηφία. Για το αποκαλούμενο κοινό αίσθημα, δεν θα υπήρχαν εναλλακτικές:  Ή αποφασίζουν οι λίγοι ή αποφασίζουν οι πολλοί. Αν όμως σκεφτούμε καλύτερα, αυτό διαφέρει σημαντικά από την καθημερινή μας εμπειρία.

Αυτή η ομάδα  θα μπορούσε για παράδειγμα να διαιρεθεί  σε δύο ή περισσότερες υποομάδες.  ‘Η και το αντίθετο, να επιτευχθεί δηλαδή μια ομοφωνία προθέσεων, διαμέσου μιας προσεκτικής και πραγματικά συμμετοχικής συζήτησης, στην οποία εκτιμούνται όλες οι εναλλακτικές και αναζητείται-στο βαθμό που αυτό είναι εφικτό βέβαια-η ικανοποίηση όλων και του καθενός ξεχωριστά.

Βέβαια αυτή η ομοφωνία δεν θα ήταν τέλεια, και πολύ πιθανά στο τέλος να υπερίσχυε σε κάθε περίπτωση η γνώμη της πλειοψηφίας, με τη διαφορά όμως ότι θα προσεγγίζονταν διαμέσου μιας ποιοτικά διαφορετικής διαδικασίας και πάνω από όλα η μειοψηφία θα προσαρμοζόταν στην πρόθεση της πλειοψηφίας διότι το θέλει (στη συγκεκριμένη περίπτωση για την ευχαρίστηση να περάσουν  μια βραδιά μαζί, όλοι οι φίλοι). Κατά τον ίδιο τρόπο, θα ήταν προφανώς παράλογο να παρεμποδιστεί, όποιος δεν συμφωνεί με τη ληφθείσα απόφαση, να επιστρέψει στο σπίτι του ή να κάνει οτιδήποτε άλλο.

Η  διαφορά μεταξύ δημοκρατίας και ελευθερίας βρίσκεται όλη εδώ: Η πρώτη, δεν προβλέπει ότι είναι δυνατό να χωριστούμε και να επανενωθούμε με διαφορετικές μορφές, ταυτόχρονα πολλαπλές αλλά και υπεύθυνες. Η δεύτερη, θεμελιώνεται ολόκληρη επάνω στο παιχνίδι - άλλες φορές όσο το δυνατό πιο ανοικτό, σε άλλες περιπτώσεις πιο περιορισμένο από την αναγκαιότητα - του χωρισμού και της επανένωσης, χωρίς επιβολές άνωθεν.

Γενεαλογία μιας εξαπάτησης

Η δημοκρατία δεν είναι μια «φυσική» συνθήκη του ανθρώπινου όντος, (επανα)κατακτημένη μέσα από δυσκολίες και μακρόχρονους αγώνες ενάντια σε σκοταδισμούς, μοναρχίες και δικτατορίες. Αντίθετα, αυτή είναι ένα ιστορικό προϊόν.

Γεννημένη στην αρχαία Ελλάδα πριν 2500 χρόνια, ξανάρχισε τα σύγχρονα βήματα της σε ακολουθία της Αμερικάνικης και κατόπι της Γαλλικής επανάστασης, μέχρι τη στιγμή που κατόρθωσε να γίνει  η ηγεμονική ιδεολογία σχεδόν σε ολόκληρο τον κόσμο, μετά το δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο. Μια ματιά στις απαρχές της θα μας βοηθήσει να ξεκαθαρίσουμε τις ιδέες.

Στην Αθήνα του Περικλή, κατά τη διάρκεια του δεύτερου μισού του 5ου αιώνα π.χ., η υπέρβαση του ιδιοκτησιακού συστήματος (όποιος κατέχει περισσότερα έχει μεγαλύτερα δικαιώματα ψήφου) θέσπισε άπαξ και δια παντός τις θεμελιακές αρχές του δημοκρατικού συστήματος: δικαίωμα ψήφου ίσο για όλους, για κάθε κεφάλι, μια ψήφος. Υπερισχύει η  απόφαση που αποκτά τη πλειοψηφία των συναινέσεων.

Αυτό το οποίο συχνά αποφεύγεται να υπογραμμιστεί είναι ότι εκείνη η εξουσία «όλων», εκείνων των χιλιάδων «ελεύθερων ανδρών», οι οποίοι συζητούσαν μέσα στην αγορά και ψήφιζαν τους αντιπροσώπους τους μέσα στη βουλή, στηρίζονταν επάνω στη καταπίεση άλλο τόσων χιλιάδων γυναικών, στον αποκλεισμό από τις αποφάσεις των ξένων κατοίκων  και  πάνω από όλα στο καθεστώς δουλείας τουλάχιστο 100.000 σκλάβων.

Η εποχή του Περικλή υπήρξε επίσης η περισσότερο επιθετική περίοδος του αθηναϊκού ιμπεριαλισμού που κατέληξε στη γνωστή περιπέτεια του Πελοποννησιακού πολέμου, γύρω από τον έλεγχο των ελληνικών αποικιών στη Μικρά Ασία και στη Κάτω Ιταλία.

Από αυτή την άποψη, η ετυμολογία της λέξης «δημοκρατία» - εξουσία του λαού -είναι χαρακτηριστική. Αυτή συντίθεται από δύο λήμματα, δήμος (λαός) και κράτος (εξουσία). Η ελληνική λέξη δήμος όμως, δεν προσδιόριζε σε καμία περίπτωση το σύνολο του πληθυσμού, αλλά μονάχα εκείνο το τμήμα του που είχε το δικαίωμα να φέρει όπλα και κατά συνέπεια να συμμετάσχει στο πόλεμο. Όσο αφορά το δεύτερο λήμμα, κράτος, αυτό σημαίνει εξουσία με την έννοια της εξάσκησης της δύναμης.

Για να γίνει αναφορά στο πληθυσμό με τη γενική σημασία του όρου, πράγματι, η ελληνική γλώσσα κατείχε τον όρο όχλος-και ο Αριστοτέλης, στα Πολιτικά, κάνει λόγο για οχλοκρατία σαν εκφυλισμό της δημοκρατίας-ενώ η εξουσία σαν θεσμός,  διαδικασία  απόφασης, διακυβέρνηση, εκφράζεται σε μεγαλύτερο βαθμό με την λέξη αρχή.

Μπορούμε κατά συνέπεια να καταλάβουμε ποιος ήταν ο πραγματικός στόχος της δημοκρατικής ιδεολογίας της εποχής του Περικλή: όχι, όπως αφελώς θα μπορούσε να σκεφτεί κάποιος, να διευκολύνει  τη πρόσβαση των πιο ταπεινών κοινωνικών τάξεων του πληθυσμού στις αποφάσεις, αλλά μάλλον  να επιτεύξει τη πολεμική συσπείρωσή τους ενόψει του επικείμενου πολέμου, προμηθεύοντάς τους τη ψευδαίσθηση ότι συμμετέχουν άμεσα και ότι πολεμούν για τα δικά τους συμφέροντα.

Το τελικό αποτέλεσμα ήταν σχεδόν τριάντα χρόνια πολεμικών συγκρούσεων, ο λοιμός που αποδεκάτισε τους ανθρώπους στην Αττική και η εγκατάσταση μιας αιμοχαρούς φιλοσπαρτιατικής δικτατορίας. Οι επιπτώσεις της «εξουσίας του λαού».

Ένα «συμβόλαιο» το οποίο δεν υπογράφτηκε ποτέ

Όπως κάθε εξουσιαστική ιδεολογία, η δημοκρατία θεμελιώνεται επάνω στην εξαναγκαστική ένωση, ένα «συμβόλαιο» παράδοσης  της τύχης του καθενός που όμως κανείς δεν έχει προηγουμένως προσυπογράψει, στο οποίο παρόλα αυτά, όλοι βρίσκονται δεσμευμένοι!

Η δημοκρατία χαράζει μια καθαρή γραμμή μεταξύ αυτού πού είναι πολίτης του κράτους και αυτού που δεν είναι. Μονάχα αυτοί που είχαν γεννηθεί στην Αθήνα μπορούσαν και ήταν υποχρεωμένοι να αποφασίσουν: Αν οι ξένοι που ανήκαν στην ελληνική φυλή (μέτοικοι) ήταν απλά αποκλεισμένοι από τις αποφάσεις, όμως σε κάθε περίπτωση απολάμβαναν συγκεκριμένα δικαιώματα, όλοι οι μη-Έλληνες (που αποκαλούνταν υποτιμητικά, βάρβαροι) θεωρούνταν κάτι περισσότερο από πράγματα και εξανδραποδίζονταν.

Με τη γέννηση των μοντέρνων κρατών, ο δημοκρατική αλαζονεία όχι μονάχα δεν κάμφθηκε, αλλά αντίθετα, χειροτέρευσε!

Η Αρχαία αθηναϊκή κοινωνία ήταν πράγματι σημαδεμένη από τη κοινωνική ανισότητα όπως και η σημερινή κοινωνία και το γεγονός αυτό είχε ξεκάθαρα ένα βάρος στη λήψη των αποφάσεων (όποιος κατέχει περισσότερα διαθέτει πάντα μεγαλύτερη επιρροή).

Τότε όπως και σήμερα, η δημοκρατική μέθοδος μετέφερε μαζί της όλα τα παιχνίδια εξουσίας που πλέον γνωρίζουμε αρκετά καλά, από τους επαγγελματίες του λόγου μέχρι τη διαφθορά. Αλλά, τουλάχιστο, οι αρχαίοι Αθηναίοι αποφάσιζαν μέσα σε μια περιορισμένη εδαφική επικράτεια, γύρω από προβλήματα που τους αφορούσαν άμεσα και κατείχαν μια συγκεκριμένη δυνατότητα να εκφράζονται χωρίς διαμεσολαβήσεις.

Ο σύγχρονος δημοκρατικός πολίτης, αντίστροφα, είναι εισαγμένος από τη στιγμή της γέννησής του στο εσωτερικό κρατών με εκτεταμένη εδαφική επικράτεια, χαρακτηριζόμενα από ένα έλεγχο και μια γραφειοκρατία, ταυτόχρονα αποτελεσματικό και συγκεντρωτική, που με τη σειρά τους αποτελούν τμήματα πιο διευρυμένων χωρικά κρατικών οντοτήτων (ας σκεφτούμε μονάχα την Ευρωπαϊκή ένωση).

Όλα αυτά που είναι σε θέση να κάνει σήμερα, είναι να ψηφίσει αντιπροσώπους στο εσωτερικό μιας κάστας επαγγελματιών της πολιτικής, ολοένα περισσότερο δυσδιάκριτων μεταξύ τους αλλά και αποκρουστικών. Έχοντας μεταβιβάσει σε όλους αυτούς την εξουσία να κυβερνούν για τέσσερα ή πέντε χρόνια, χωρίς καμιά απολύτως δυνατότητα ανάκλησής τους και παρέμβασης από πλευράς του στις ληφθείσες αποφάσεις, τα άτομα βρίσκονται απαλλοτριωμένα από κάθε συζήτηση – η λεγόμενη διαβούλευση-που αξίζει να αποκαλείται με αυτό το όνομα.

Αποστερημένη από οποιαδήποτε σημαντική επίπτωση επάνω στη πραγματικότητα, η δημοκρατική συζήτηση έχει καταντήσει πλέον-σε αντίθεση με την αρχαιότητα-να απομειωθεί σε καθαρό παράπονο και ακατάσχετη πολυλογία.

Αν η εξουσία είναι υποχρεωμένη να ακούει «τα μηνύματα της βάσης», είναι η ίδια η συγκεντροποίηση του μηχανισμού της που τα ακυρώνει, αδειάζοντάς τα από κάθε περιεχόμενο.

 Όσον αφορά τις κοινωνικές ανισότητες, αυτές έχουν αυξηθεί σε τέτοιο σημείο σήμερα ώστε μερικές εκατοντάδες καπιταλιστών, τραπεζιτών και γραφειοκρατών κατέχουν  τα τρία τέταρτα του παγκόσμιου πλούτου.

Οι καινούριοι σκλάβοι πλημμυρίζουν τους μεταφορικούς κόμβους καθώς και τους αγρούς με τις ντομάτες. Η μεγέθυνση της τεχνικής εξειδίκευσης και της βιομηχανίας έχουν διαβρώσει κάθε μορφή αυτονομίας: δεν ελέγχουμε ούτε καν το νερό που πίνουμε και τη τροφή που τρώμε. Αν η ελεύθερη αγορά δεν βρίσκεται πουθενά, η αστυνομία και οι στρατοί βρίσκονται παντού!

Η ψεύτικη ισότητα

 Μπορούμε άραγε να είμαστε ίσοι στον ουρανό της πολιτικής, όταν η ανισότητα βασιλεύει  επάνω στη γη των κοινωνικών σχέσεων;

Τι ειδικό βάρος μπορεί να έχουν οι εκλογές και τα δημοψηφίσματα όταν ορισμένοι έχουν τα πάντα, ενώ άλλοι έχουν λίγα ή τίποτα;

Δεν είναι δυνατό να διαχωριστεί η διαδικασία της απόφασης από τις υλικές συνθήκες επάνω στις οποίες εξασκείται.

Αν οι λίγοι έχουν τον έλεγχο επάνω στις πλουτοπαραγωγικές πηγές και στα μέσα παραγωγής, ενώ οι πολλοί είναι αναγκασμένοι να παραχωρήσουν την εργατική τους δύναμη, οι αποφάσεις οι οποίες θα παρθούν σχετικά, δεν θα μπορούν παρά να απαντούν στα συμφέροντα των πρώτων, ενώ οι δεύτεροι θα εκφραστούν μονάχα σε δευτερεύοντα ζητήματα.

Αν κάποιος διαθέτει την εξουσία να θέτει τις ερωτήσεις, μπορεί να ειπωθεί ότι αυτές θα απαντηθούν από μόνες τους. Η υπέρβαση της εξουσίας της «κάστας» δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί διαμέσου μιας αφηρημένης «δημοκρατικοποίησης της διαδικασίας των αποφάσεων» (ίσως και με τη βοήθεια του ίντερνετ…) αλλά μονάχα περνώντας από μια ριζική ανατροπή των κοινωνικών σχέσεων.

Η ελευθερία και η ισότητα είναι πριν από οτιδήποτε άλλο ένα ζήτημα αυτονομίας.

Εκεί όπου τα άτομα δεν ελέγχουν τις βάσεις της υλικής τους ζωής (τα μέσα επιβίωσης και παραγωγής, τους τρόπους παραγωγής και τους στόχους της), αυτά δεν θα μπορέσουν πραγματικά να αποφασίσουν για τίποτα απολύτως: ούτε για τις μορφές της κατοικίας τους, ούτε για την οργάνωση των οδών επικοινωνίας, ούτε για τη μόρφωση των παιδιών, ούτε για τις συμφωνίες και τις συμμαχίες με άλλες ανθρώπινες ομάδες.

Ξαναπαίρνοντας άμεσα στα χέρια μας το σύνολο των συνθηκών της ζωής μας, αντίστροφα, μπορούμε να αρχίσουμε να φανταζόμαστε ένα τρόπο ανθρώπινης συνύπαρξης μέσα στον οποίο οι λέξεις: «συμφωνία», «συνθήκη» ακόμη και «κανόνας» θα ξανάρχιζαν να αποκτούν ένα νόημα.  Ώστε ο καθένας να μπορεί να αποφασίσει για τον εαυτό του, κυρίως: Που να κατοικήσει, πώς να οργανωθεί και μαζί με ποιόν. Ώστε οι συνθήκες να μην ερμηνεύονται σαν «νόμοι» - δηλαδή κρυσταλοποιημένοι και εξαναγκαστικοί κανόνες - αλλά σαν συμφωνίες τις οποίες πρέπει να τιμήσει μονάχα όποιος ελεύθερα τις συνυπόγραψε. Ώστε να μην λαμβάνονται πλέον αποφάσεις επάνω στη βάση αφηρημένα θεωρημένων πλειοψηφιών και μειοψηφιών, αλλά σύμφωνα με το κριτήριο της εναρμόνισης και της ικανοποίησης όλων των ενεργών μερών.

Αν πράγματι κοιτάξουμε μέσα στη καθημερινή ζωή μας, δεν είναι έπειτα πολλές οι περιπτώσεις που ανάμεσα στο Α και στο Β δεν είναι δυνατό να επιλέξουμε το …Γ. Αν εγώ θέλω να παίξω μουσική και ο άλλος θέλει να ξεκουραστεί, δεν είναι και τόσο δύσκολο να συμφωνήσουμε στο τόπο και στις στιγμές που επιτρέπουν και στους δυο μας να ικανοποιήσουμε τις αναγκαιότητες μας. Ο συγκεντρωτισμός που συνεπάγεται κάθε κράτος-ακόμη και «ομοσπονδιακού» χαρακτήρα-,αντίθετα, δεν μπορεί παρά να θέτει ξερές επιλογές.

Η τρύπα του τούνελ, το τρένο υψηλής ταχύτητας, η μεταρρύθμιση της αγοράς εργασίας, ή γίνονται ή δεν γίνονται: «Δεν υπάρχουν εναλλακτικές». Να αποφασίσουν σχετικά με αυτά τα ζητήματα, περισσότερο από τη ψήφο των ψηφοφόρων, θα είναι οι υλικές συνθήκες της ίδιας της ζωής και η μορφή αναπαραγωγής τους, στα χέρια ορισμένων ομάδων εξουσίας.

 Η δημοκρατική αντι - παιδαγωγική

Η λειτουργία της δημοκρατίας δεν είναι τόσο αυτή να ενισχύσει τη παρέμβαση των ατόμων μέσα στις διαδικασίες των αποφάσεων, όσο είναι να τους προμηθεύσει τη ψευδαίσθηση της συμμετοχής τους σε αυτές.

Σε δημοκρατικό καθεστώς είναι δυνατή η συνεύρεση, η συζήτηση, η πρόταση νόμων και επίσης  η διαμαρτυρία. Είναι δυνατό να γίνουν τα πάντα, με τη προϋπόθεση του σεβασμού των δημοκρατικών κανόνων, δηλαδή με τη προϋπόθεση να μην θιγούν τα κυρίαρχα κοινωνικά συμφέροντα: όποιος το κάνει διώκεται και τιμωρείται.

Δωρίζοντας τη ψευδαίσθηση της συμμετοχής, η δημοκρατία αποτελεί το πιο στέρεο και απροσπέλαστο από όλα τα καθεστώτα: αυτό που εισχωρεί μέσα στην ίδια την εσωτερική ζωή του ατόμου, διασπείροντας τον τέτανο σε κάθε σκίρτημα εξέγερσης της καρδιάς των καταπιεσμένων.

Αν το κράτος είναι η έκφραση όλων, αν το κράτος είμαστε εμείς, αν το κράτος είμαι εγώ, πως μπορεί να γίνεται αντιληπτή η εξέγερση; Είναι διανοητή η εξέγερση ενάντια σε όλα και σε όλους;

Όποιος το κάνει ή το επιθυμεί δεν μπορεί παρά να είναι ένα ανώριμο παιδάκι που πρέπει να αναμορφωθεί ή ένας τρελός εγκληματίας που πρέπει να κλειστεί στη φυλακή. Έτσι η δημοκρατία κατασκευάζει το πιο στέρεο, αόρατο και ταυτολογικό από  τις υπάρχουσες  μορφές των κομφορμισμών: την ιδεολογία της «κανονικότητας», που καθιστά την εξέγερση όχι μονάχα ανέφικτη αλλά κυρίως αδιανόητη.

Δεν είναι φυσικά τυχαίο το γεγονός ότι η ανάπτυξη και η εδραίωση της δημοκρατίας συνόδευσαν την ανάπτυξη της μαζικής κοινωνίας, με τη καταστροφική της αδράνεια σαν γενικευμένο κοινωνικό φαινόμενο.

Ακόμη και αν έφτανε το τέλος του κόσμου, θα μπορούσαμε να συνεχίζουμε να το συζητάμε ή και να μη μας καίγεται απολύτως καρφί, όπως για παράδειγμα να πάμε να ψηφίσουμε ή να πάμε για μπάνιο στη θάλασσα.

Σε αντίθεση και ταυτόχρονα προς ισχυροποίηση της συμμετοχικής της ρητορικής, η δημοκρατία επιμορφώνει κατά κύριο λόγο στην ανευθυνότητα, συνηθίζοντας μας σε μια διάζευξη μεταξύ της σκέψης μας και της δράσης μας: η πρώτη κατακρεουργείται και απομειώνεται σε γνώμη (εξού και κοινή γνώμη), ενώ η δεύτερη, όταν υπακούει στη συνείδηση και όχι στους διευθυντές, στιγματίζεται σαν απολίτιστη αλαζονεία.

Όλα έχουν αλλάξει για να μην αλλάξει τίποτα

Από το καιρό της αρχαίας Αθήνας (αλλά μπορούμε να αναφερθούμε και σε πολύ πιο σύγχρονους καιρούς) η δημοκρατία άλλαξε αλλά και ταυτόχρονα  παρέμεινε η ίδια.

Με τη τωρινή εξαίρεση της ελβετικής περίπτωσης, δεν είμαστε εδώ και πολύ καιρό πλέον, «λαός στα όπλα». Το αντίθετο, το μονοπώλιο της δύναμης ανήκει ολοένα και περισσότερο στους πραιτοριανούς με στολή (και πιθανά αύριο και στους στενότερους συνεργάτες τους: πότε αλήθεια θα εξοπλισθούν από το κράτος οι «ενεργοί πολίτες» ή και οι ίδιοι οι φασίστες;  Φυσικά αυτά είναι υποθετικά σενάρια για τα οποία εδώ δεν μπορεί να γίνει λόγος).

Η τελευταία εκδοχή της αρχαίας «πολιτικής του ένοπλου λαού» εξαφανίστηκε ή βρίσκεται σε διαδικασία εξαφάνισης, σχεδόν σε όλα τα κράτη της Ευρωπαϊκής ένωσης, με τη κατάργηση της στρατιωτικής θητείας και την αντικατάσταση της με επαγγελματικούς στρατούς. Με αυτό το γεγονός φυσικά, οι πόλεμοι δεν έπαψαν να υπάρχουν, αλλά αντίθετα, (και όχι τυχαία) πολλαπλασιάστηκαν.

Και η ίδια η άσκηση του εκλογικού δικαιώματος δεν φαίνεται πλέον να είναι σπονδυλική στήλη της δημοκρατίας, δεδομένου μάλιστα ότι δεν ήταν ποτέ. Μέσα στις σύγχρονες δημοκρατίες (με επικεφαλή τις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής) ψηφίζουν όλο και λιγότερα άτομα και στις κάλπες  μπορεί να προσέλθει χωρίς προβλήματα μια μειοψηφία του πληθυσμού, χωρίς αυτό το πράγμα να αλλάξει απολύτως τίποτα.

Σε ορισμένες χώρες (ιδιαίτερα στην Ιταλία) παρακολουθήσαμε για ορισμένα χρόνια ένα «παιχνίδι εναλλαγής» μεταξύ κεντρο-αριστεράς και κεντρο-δεξιάς, με το εκλογικό σώμα, που αιωνίως μένει απογοητευμένο από τους μεν, να μετακινείται στους δε και το αντίστροφο, μια μετακινούμενη εικόνα ενός αιώνιου παρόντος. Και αυτό το παιχνίδι όμως φαίνεται να έχει εξαντλήσει τη δυναμική του.

Τα κοινοβουλευτικά κόμματα παρουσιάζουν σε τέτοιο βαθμό παρόμοια προγράμματα και διαχωρίζονται μεταξύ τους επάνω σε τόσο περιθωριακά ζητήματα, ώστε οι ψήφοι που παίρνουν καταλήγουν ολοένα και συχνότερα σε μια ουσιαστική ισοπαλία. Το αποτέλεσμα είναι,  σε ένα αυξανόμενο αριθμό δημοκρατιών, ο σχηματισμός μεγάλων συμμαχιών σαν de facto ενιαία κόμματα, με τα θεαματικά τους υποπροϊόντα των εσωτερικών ρευμάτων.

Η καταστροφή της κριτικής σκέψης και των ισχυρών ιδεών καθορίζει την ανάδυση ισχυρών ανδρών, προσηλωμένων να απευθύνονται περισσότερο στο στομάχι και στα ταπεινά ανθρώπινα ένστικτα παρά στο μυαλό και τις μεγάλες προσδοκίες της ανθρωπότητας: Οι νέοι Περικλήδες, Καίσαρες, Ναπολέοντες (οι νέοι Χίτλερ;) των τηλεοπτικών τοκ σόου (κάθε τόσο υπάρχει και κάποια ισχνή απομίμηση του Αλιέντε, όπως στην Ελλάδα και την Ισπανία).

Κοντολογίς, όχι πλέον πολίτες-ψηφοφόροι ούτε και πολίτες-οπλίτες, αλλά κυρίως πολίτες-σκλάβοι και πολίτες-καταναλωτές: ιδού τι ακριβώς μας ζητείται.

Παρόλα αυτά, η δημοκρατία δεν παραλείπει να μας κινητοποιεί. Αν  τη συναλλαγματική της δουλείας μας  μάς υποχρεώνουν να την υπογράψουμε αμίλητοι - όπως ακριβώς δηλαδή υπογράφεται μια συναλλαγματική - από τους άμβωνες των αρχηγών υψώνονται διαρκώς δυνατές κραυγές: κραυγές λιντσαρίσματος.

Η ρητορική της ασφάλειας  διασπείρει τον αμοιβαίο φόβο και μας ωθεί να συσπειρωθούμε γύρω από τις διάφορες φάλαγγες του κόμματος της τάξης, και να τις συνδράμουμε οργανωμένοι σε πολιτοφυλακές οπλισμένες με smart phones! Η ρητορική της «ανάπλασης» μας απειλεί να κρατήσουμε καθαρούς τους τοίχους του σφαγείου, η ρητορική του «αφεντικά στο σπίτι μας» μας προτρέπει να κυνηγήσουμε τους βέβηλους που τους λερώνουν.

Ιδού λοιπόν η καινούρια μορφή  της «δημοκρατικής συμμετοχής»: Ο λαουτζίκος που χαφιεδίζει και ο όχλος που λιντσάρει, πεπεισμένοι ότι βρίσκουν σε κάθε μπάτσο ένα φίλο και σε κάθε διαφορετικό - ειδικά όταν είναι φτωχός και σκούρου χρώματος - μια απειλή για την επίτευξη της αγωνιώδους «κανονικότητας».

 Σήμερα που Ελλάδα έχει γίνει όλος ο κόσμος, η καινούρια δημοκρατική Αττική δεν παραιτείται από την αξίωσή της να είναι  σχολείο πολιτισμού: Το δόγμα της εξαγωγής (και της υπεράσπισης) της δημοκρατίας, σαν μοντέλο ζωής,  συνεχίζει να παράγει και να δικαιώνει τους  πολέμους για την υπεράσπιση των αποικιών (Βλέπε τις πρόσφατες επισκέψεις των Ομπάμα και Μακρόν).

Η βία, όπως είναι λογικό, επιστρέφει πίσω στις μητροπόλεις σαν μπούμερανγκ, υπό τη μορφή τυφλών χτυπημάτων από τη μια πλευρά, και αντιδραστικών πογκρόμ από την άλλη, στο εσωτερικό ενός σπιράλ που αυτοτροφοδοτείται. Οι κρατικές δυνάμεις αλληλοκοιτάζονται ολοένα περισσότερο με σκυλίσιο τρόπο, διεξάγουν πολέμους -για την ώρα - στις διάφορες περιφέρειες του κόσμου, μέσα σε ένα κλίμα αμοιβαίων και συνεχών προκλήσεων (μια πυρηνική δοκιμή εδώ και μια απόπειρα πραξικοπήματος εκεί).

Πότε θα ξεσπάσει λοιπόν ο επόμενος Πελοποννησιακός πόλεμος; Και πότε ο λοιμός θα ξαναχτυπήσει  την Αθήνα;

Ίσως ο πόλεμος να έχει ήδη ξεκινήσει, ίσως η μετάδοσή του να βρίσκεται ήδη σε διαδικασία προχωρημένης εξέλιξης.

 

 

 

Προσθέστε περισσότερες πληροφορίες

To μέγιστο μέγεθος των αρχείων είναι 16ΜΒ. Επιτρέπονται όλες οι γνωστές καταλήξεις αρχείων εικόνας,ήχου, βίντεο. ΠΡΟΣΟΧΗ! Για να υπάρχει η δυνατότα embed ενός video πρέπει να είναι της μορφής mp4 ή ogg.

Νέο! Επιλέξτε ποιά εικόνα θα απεικονίζεται στην αρχή του σχόλιου.

Creative Commons License

Όλα τα περιεχόμενα αυτού του δικτυακού τόπου είναι ελεύθερα προς αντιγραφή, διανομή, προβολή και μεταποίηση, αρκεί να συνεχίσουν να διατίθενται, αυτά και τα παράγωγα έργα που πιθανώς προκύψουν, εξίσου ελεύθερα, υπό τους όρους της άδειας χρήσης Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License