Ε. Πασουκάνις, Μαρξισμός και Δίκαιο

Μια από τις βαθυτέρες και σημαντικότερες κριτικές του δικαίου, της ειδικά καπιταλιστικής μορφής ρύθμισης των κοινωνικών σχέσεων.

Σύμφωνα με τον Ε. Πασουκάνις, το δίκαιο δεν "μετατρέπεται σε εργαλείο της κυριαρχίας" αλλά είναι το ίδιο μυστικοποιημένη μορφή εμφάνισης μιας ειδικής κοινωνικής σχέσης κυριαρχίας - της σχέσης κεφάλαιο. H ρύθμιση των κοινωνικών σχέσεων αποκτά μόνο κάτω από ορισμένες ιστορικές συνθήκες νομικό χαρακτήρα - τις συνθήκες της  καπιταλιστικής κοινωνίας. Για να πατήσει κανείς σε στέρεο έδαφος και να μην κινείται μέσα στις απριοριστικές φαντασιοκοπίες της νεοκαντιανής φιλοσοφίας του δικαίου θα πρέπει να αντιμετωπίσει το δίκαιο σαν οργάνωση της ταξικής κυριαρχίας. Η βασικότερη προϋπόθεση της νομικής ρύθμισης των κοινωνικών σχέσεων είναι ο ανταγωνισμός των ιδιωτικών συμφερόντων. Η κοινωνική σχέση στην οποία αντιστοιχεί η νομική μορφή είναι η σχέση ανάμεσα σε ιδιοκτήτες εμπορευμάτων.

"Στον βαθμό που η κοινωνία συνιστά μια αγορά, ο κρατικός μηχανισμός υλοποιείται σαν η γενική απρόσωπη θέληση, σαν η εξουσία του δικαίου, κ.λπ. Στην αγορά κάθε αγοραστής και πωλητής είναι κατεξοχήν υποκείμενο δικαίου. Εκεί όπου οι κατηγορίες της αξίας και της ανταλλακτικής αξίας μπαίνουν στο προσκήνιο, η αυτόνομη θέληση εκείνων που ανταλλάσσουν είναι αναγκαία προϋπόθεση. Η ανταλλακτική αξία παύει να είναι ανταλλακτική αξία, το εμπόρευμα παύει να είναι εμπόρευμα όταν οι αναλογίες της ανταλλαγής καθορίζονται από μια εξουσία που βρίσκεται έξω από τους νόμους που είναι σύμφυτοι στην αγορά. Ο καταναγκασμός, σαν επιταγή που στηρίζεται στη βία και που απευθύνεται από ένα σε άλλο άτομο, έρχεται σε αντίθεση με τις θεμελιακές προϋποθέσεις των σχέσεων μεταξύ των εμπορευματοκατόχων. Για αυτό σε μια κοινωνία εμπορευματοκατόχων και μέσα στα όρια της εκμεταλλευτικής πράξης η λειτουργία του καταναγκασμού δεν μπορεί να εμφανιστεί σαν κοινωνική λειτουργία, δοθέντος ότι δεν είναι αφηρημένη και απρόσωπη. Η υποταγή σε έναν άνθρωπο σαν άνθρωπο, σαν συγκεκριμένο υποκείμενο, σημαίνει, στην κοινωνία της εμπορευματικής παραγωγής, την υποταγή στην αυθαιρεσία, γιατί τούτη συμπίπτει με την υποταγή ενός εμπορευματοκατόχου σ' έναν άλλο. Γι' αυτό κι εδώ δεν μπορεί ο καταναγκασμός να εμφανιστεί με την πραγματική μορφή του σαν απλή πράξη σκοπιμότητας. Πρέπει αντίθετα να παρουσιαστεί σαν καταναγκασμός που προέρχεται από ένα αφηρημένο συλλογικό πρόσωπο και ο οποίος δεν ασκείται προς το συμφέρον του ατόμου από το οποίο προέρχεται - διότι κάθε άνθρωπος, σε μια κοινωνία εμπορευματικής παραγωγής, είναι εγωιστής άνθρωπος - αλλά προς το συμφέρον όλων των μελών που συμμετέχουν στις νομικές σχέσεις. Η εξουσία του ανθρώπου πάνω στον άνθρωπο μετατίθεται στην πραγματικότητα σαν εξουσία του δικαίου, δηλαδή σαν εξουσία ενός αντικειμενικού αδέκαστου κανόνα..."

"Οι ελεύθεροι και ίσοι εμπορευματοκάτοχοι που συναντιόνται στην αγορά δεν είναι ιδιοκτήτες παρά μόνο στην αφηρημένη σχέση της κατοχής και της απαλλοτρίωσης. Στην υλική ζωή συνδέονται αμοιβαία με κάθε είδους δεσμούς αλληλεξάρτησης που τους χαρακτηρίζουν λ.χ. σαν μικρέμπορους και χονδρέμπορους, αγρότες και μεγαλοκτηματίες, κατεστραμμένους αγρότες και δανειστές, προλετάριους και καπιταλιστές. Οι αμέτρητες αυτές συγκεκριμένες σχέσεις δημιουργούν την αυθεντική βάση της κρατικής οργάνωσης. Όμως με τη νομική θεωρία του κράτους όλα συμβαίνουν σαν να είναι ανύπαρκτες οι σχέσεις αυτές..."

"Η αστική τάξη δεν έχασε ποτέ από τα μάτια της, στο όνομα της θεωρητικής καθαρότητας, την άλλη όψη του προβλήματος, δηλαδή ότι η ταξική κοινωνία δεν είναι μόνο αγορά όπου συναντιούνται ανεξάρτητοι εμπορευματοκάτοχοι, αλλά ταυτόχρονα και το πεδίο ενός λυσσασμένου ταξικού αγώνα στον οποίο ο κρατικός μηχανισμός είναι ένα πανίσχυρο όπλο. Σ' αυτό το πεδίο της μάχης οι σχέσεις δεν σχηματίζονται καθόλου στο πνεύμα του καντιανού ορισμού του δικαίου, σαν τον ελάχιστο περιορισμό της ελευθερίας του προσώπου που είναι απαραίτητος για την ανθρώπινη συνύπαρξη... Ο κανόνας της συνύπαρξης δεν καθορίζεται από τη δυνατότητα συνύπαρξης αλλά από την κυριαρχία των μεν επί των δε... Το κράτος σαν παράγοντας δύναμης στην εσωτερική και την εξωτερική πολιτική: τέτοια είναι η διόρθωση που η αστική τάξη έπρεπε να επιφέρει στη θεωρία και την πρακτική της του "κράτους δικαίου". Όσο πιο ασταθής γινόταν η κυριαρχία της αστικής τάξης, τόσο πιο πολύ διακινδύνευαν οι διορθώσεις αυτές και τόσο πιο γρήγορα το "κράτος δικαίου" μεταβλήθηκε σε άυλη σκιά μέχρι που στο τέλος το εξαιρετικό βάρος της ταξικής πάλης πιέζει την αστική τάξη να πετάξει εντελώς τη μάσκα του κράτους δικαίου και να αποκαλύψει την ουσία της κρατικής εξουσίας σαν την οργανωμένη βία μιας κοινωνικής τάξης πάνω στις άλλες."

Το βιβλίο του Ε. Πασουκάνις, Μαρξισμός και Δίκαιο πρωτοεκδόθηκε στα ρώσικα το 1924. Μετά το 1930, ο Πασουκάνις αναγκάστηκε να αναθεωρήσει την κριτική του κράτους και του νόμου ως μορφών της καπιταλιστικής κυριαρχίας αφού αυτή έθετε υπό αμφισβήτηση τα θεμέλια και τις πρακτικές του σταλινικού κρατικοκαπιταλιστικού καθεστώτος. Παρόλα αυτά δεν γλίτωσε την εκτέλεση αφού πρώτα κατηγορήθηκε ως "τροτσκιστής σαμποτέρ" τον Σεπτέβριο του 1937 όπως και χιλιάδες άλλοι αγωνιστές της ρώσικης επανάστασης.

Ολόκληρο το βιβλίο επισυνάπτεται σε μορφή pdf.

 

 

Αρχεία:

Προσθέστε περισσότερες πληροφορίες

To μέγιστο μέγεθος των αρχείων είναι 16ΜΒ. Επιτρέπονται όλες οι γνωστές καταλήξεις αρχείων εικόνας,ήχου, βίντεο. ΠΡΟΣΟΧΗ! Για να υπάρχει η δυνατότα embed ενός video πρέπει να είναι της μορφής mp4 ή ogg.

Νέο! Επιλέξτε ποιά εικόνα θα απεικονίζεται στην αρχή του σχόλιου.

Creative Commons License

Όλα τα περιεχόμενα αυτού του δικτυακού τόπου είναι ελεύθερα προς αντιγραφή, διανομή, προβολή και μεταποίηση, αρκεί να συνεχίσουν να διατίθενται, αυτά και τα παράγωγα έργα που πιθανώς προκύψουν, εξίσου ελεύθερα, υπό τους όρους της άδειας χρήσης Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License