Ένας μοριακός εμφύλιος πόλεμος ; Απολογισμός και προοπτικές γύρω από τον εμφύλιο πόλεμο

αυτό που συμβαίνει γύρω μας, στην Ελλάδα και τον κόσμο, είναι ένας εκτεταμένος εμφύλιος πόλεμος;

Ένας μοριακός εμφύλιος πόλεμος ; Απολογισμός και προοπτικές Una guerra civile molecolare? Recensione a Prospettive sulla guerra civile di H.M. Enzensberger Posted on 06/12/2015 by kleovis

Δημοσιεύουμε αυτή την ανασκόπηση σαν ένα επί πλέον βήμα συζήτησης για να εμβαθύνουμε το τρέχον σενάριο ξεκινώντας από την φαινομενικά νέα εισβολή του πολεμικού θέματος στο εσωτερικό της μητροπολιτικής καθημερινότητας. Στο άρθρο η συζήτηση του βιβλίου του 1992 Esenzberger φέρνει στο φως μια σειρά ιστορικών κόμβων και υποθέσεων ανάγνωσης που μπορούν να ζυγιστούν επωφελώς για μιαν ανάλυση του παρόντος. 

 

Σήμερα, για να παραφράσουμε τον Wendy Brown, η πολιτική είναι έξω από την ιστορία: ένας από τους χαρακτηριστικούς μηχανισμούς κυβέρνησης της νεοφιλελεύθερης εποχής  καραδοκεί ακριβώς στην ικανότητα να προβάλει ένα αιώνιο παρόν που, εξαλείφοντας διαδρομές, προελεύσεις, σενάρια και ιστορίες, αποπολιτικοποιεί όλο αυτό που συμβαίνει. Η ανυπαρξία ιστορίας όντως αντισταθμίζεται από μια οπτική του κόσμου που καθίσταται ζήτημα τεχνικό, αναζήτηση ενδεχόμενων ισορροπιών  ανάμεσα σε συμφέροντα που πρέπει να εμπλουτιστούν με ανταγωνισμό δίχως να εισέλθουν σε αντίθεση.

Προφανώς δεν πρόκειται να τις επαναλάβουμε, αλλά οι ιστορικίστικες οπτικές, που τόσο ονειδίστηκαν τελευταία στα αριστερά για την τελεολογική τους πλευρά, έχουν έτσι κι αλλιώς επιτρέψει να οργανωθεί η σύγκρουση ενάντια στο παρόν, κοιτώντας προς το παρελθόν και προβάλλοντας προς το μέλλον. Δίχως ιστορία αντιθέτως δεν υπάρχει ρήξη, παραμένουμε καθηλωμένοι σε έναν χρόνο που δεν θα είναι  «ομογενής και άδειος» όπως έλεγε ο Walter Benjamin, μα μόνο ελαφρώς αναστατωμένοι από τα ασταθή φτερουγίσματα ενός Angelus Novus μαραμένου.

Το να επανακτήσουμε κάποια κομμάτια ιστορικού υλικού, να περιγράψουμε προσωρινές γενεαλογίες, να κατακτήσουμε ξανά εκτός από τους χώρους και την διάσταση του χρόνου, είναι υγιής άσκηση κριτικής για να αναγνώσουμε τις θηριωδίες που φαίνεται να δραστηριοποιούνται με τρόπο κυμαινόμενο, με διακυμάνσεις δηλαδή σαν χαρακιές στο κουρελιασμένο πέπλο του νεοφιλελεύθερου Maya.

«Πρέπει να σκεφτούμε ξανά τον πόλεμο», ξεφωνίζουν μετά το Παρίσι πλήθη διανοουμένων (sic!) εγκάρσια στο ήδη μειωμένο μέχρι εκεί που δεν παίρνει φάσμα της πολιτικής και των θεσμικών μέσων επικοινωνίας. Λες και ο πρώτος πόλεμος στο Iraq, η μετά-Jugoslavia σύγκρουση, η μετά-Afghanistan 2001 αλληλουχία και η μυριάδα επεμβάσεων διεθνούς αστυνομίας δεν υπήρξαν παρά ευτυχείς κυριακάτικες εκδρομές. Μα, εάν θέλουμε να προσπαθήσουμε να βρισκόμαστε μέσα σε αυτόν τον συλλογισμό – τι είναι ο πόλεμος σήμερα? -, μπορεί να είναι χρήσιμο να κοιτάξουμε στα πίσω μας και να προσπαθήσουμε να καθορίσουμε κάποια σημεία.

«Με το τέλος του ψυχρού Πολέμου επλήγη την τελευταία στιγμή και η ειδυλλιακή επίσης κατάσταση μέσα στην οποία έζησαν τα δυτικά Κράτη, προστατευμένα από την στρατιωτική δύναμη. Η αγωνιώδης ισορροπία της  Pax atomica δεν υπάρχει πλέον» [p. 6], γράφει ο Hans Magnus Enzensberger σε ένα μικρό βιβλιαράκι που γράφηκε το 1992 και εκδόθηκε στην Italia το 1994 από τον Einaudi (και που πλέον δεν επανεκδόθηκε) με τίτλο Prospettive sulla guerra civile, Προοπτικές επάνω στον εμφύλιο πόλεμο.  Πέρασαν πάνω από είκοσι χρόνια από αυτά τα λόγια, αλλά το περιεχόμενό τους μας φέρνει ξανά σε ένα ιστορικό πέρασμα ουσιαστικής σημασίας για τον καθορισμό των συντεταγμένων στο παρόν. Και από τον πεζό λόγο του  Enzensberger, αναδύονται επίσης πολλά προληπτικά ερεθίσματα, που δίδουν το σημάδι από τις βαθύτατες ρίζες της επικαιρότητας, και του πως η τεχνολογική περιδίνηση που κάνει να φαίνονται όλα άμεσα και  “σε ζωντανή σύνδεση” στην πραγματικότητα οργανώνεται σε μακρές περιόδους. Που, επικεντρωμένες στην φρενίτιδα δίχως διαύγεια του Adesso! της 2.0, παραβλέπονται. Ας προσπαθήσουμε να αναλύσουμε λοιπόν το βιβλίο του γερμανού ποιητή και δοκιμιογράφου, ψάχνοντας χρήσιμες ιδέες για να εστιάσουμε επί όσων συμβαίνουν.

«Ας παρατηρήσουμε τον χάρτη του κόσμου. Να εντοπίσουμε τους πολέμους που βρίσκονται σε εξέλιξη σε μακρινές από εμάς περιοχές, κατά προτίμηση στον Τρίτο Κόσμο. Να μιλήσουμε για υποανάπτυξη, μη-συγχρονικότητα, φονταμενταλισμό. Αυτός ο μη κατανοητός αγώνας μοιάζει να λαμβάνει χώρα σε μεγάλη απόσταση.  Πρόκειται όμως για μιαν ψευδαίσθηση. Στην πραγματικότητα ο εμφύλιος πόλεμος έχει ήδη κάνει την είσοδό του στις μητροπόλεις. Οι μεταστάσεις του είναι αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινής ζωής των μεγάλων πόλεων, κι αυτό όχι μόνο στην Λίμα και Γιοχάνεσμπουργκ, Βομβάη και Ρίο, αλλά επίσης στο Παρίσι και Βερολίνο, Ντητρόιτ και Μπέρμπινγχαμ, Μιλάνο και Αμβούργο. […] Η δική μας είναι μια καθαρή ψευδαίσθηση εάν πραγματικά πιστεύουμε πως βασιλεύει η ειρήνη μόνον διότι μπορούμε ακόμη να κατεβαίνουμε να ψωνίσουμε το ψωμί μας δίχως να πέσουμε κάτω από το πυρ των ελεύθερων σκοπευτών.  Ο εμφύλιος πόλεμος δεν έρχεται απ’ έξω, δεν είναι ένας εισαγόμενος ιός, αλλά μια ενδογενής διαδικασία» [σελ. 11]. Αυτά τα λόγια, γραμμένα σε χρόνια κατά τα οποία ο κόσμος έμοιαζε να οδηγείται με μεγάλους διασκελισμούς προς το “τέλος της ιστορίας” και την pax aeterna, της αιώνιας ειρήνης  της αμερικανικής Αυτοκρατορίας μετά την πτώση της Εσσδ, προκύπτουν σχεδόν παράξενα ακόμη και σε ένα διανοητή  “της αριστεράς ” στην Γερμανία εκείνης της περιόδου.

Δεν είναι τυχαίο πως ο Francis Fukuyama κάνει την ανασκόπηση του έργου του Enzensberger στους New York Times το 1994 (http://www.nytimes.com/1994/10/09/books/the-new-world-disorder.html) – με ένα άρθρο που ονομάστηκε με τρόπο διαφωτιστικό  Il nuovo disordine mondiale η νέα παγκόσμια αταξία -, αποδίδοντας στον συγγραφέα αναλυτική ικανότητα, μα κατηγορώντας τον για μιαν απαισιοδοξία που θα συμπεριλάμβανε όλους τους ευρωπαίους διανοούμενους.  Η έκρηξη βίας που ο γερμανός βλέπει  στα σκαριά αναποδογυρίζεται αντιθέτως από τον πολιτολόγο από τις Ηνωμένες Πολιτείες, ο οποίος υπογραμμίζει πως αυτή κατά βάθος είναι ένα κατάλοιπο, που υποβιβάζεται στις παρυφές των μητροπόλεων και του κόσμου. ο Φουκουγιάμα φέρνει λοιπόν στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος τις θέσεις του Enzensberger, και ποιος από τους δυο  έχει δίκιο επαφίεται στην κρίση των αναγνωστών. Πάντως είναι ενδιαφέρον εδώ να μεταφέρουμε το γύρω από τι αυτές οι θέσεις  διαρθρώνονται. Είναι τρεις οι κόμβοι: “η μεγάλη μετανάστευση”, “η Ευρώπη σε ερείπια”, ο “μοριακός εμφύλιος πόλεμος”. Θυμάστε κάτι? Είναι στην τελευταία από τις τρεις ετικέτες που θα σταματήσουμε, για να αναρωτηθούμε εάν αυτός ο ορισμός μπορεί να είναι χρήσιμος για να διαβάσουμε αυτό όλο που σήμερα συμβαίνει.

Πρώτα απ’ όλα το πρώτο κεφάλαιο του πρώτου κεφαλαίου του pamphlet του Enzensberger τιτλοφορείται Atroce l’eccezione, atroce la regola, ‘αποτρόπαια η εξαίρεση, αποτρόπαιος και ο κανόνας’,  και το κάλεσμα στην διχοτομία κανόνας/εξαίρεση δεν μπορεί από το να υπαινίσσεται ένα μεγάλο ίχνος μοντέρνας πολιτικής σκέψης η οποία γύρω από το θέμα του  εμφυλίου πολέμου ανέπτυξε τους στοχασμούς της. ο Von Clausewitz, του οποίου το περίφημο έργο για τον πόλεμο γράφτηκε  στα χρόνια της πλήρους επικράτησης του Κράτους -έθνους, ενώ δηλώνει πως  «ο πόλεμος είναι ο αληθινός χαμαιλέων», προσαρμοζόμενος και μεταβαλλόμενος μέσα από τις εποχές, δεν παραθέτει ποτές τον εμφύλιο πόλεμο. ο Paul Virilio και ο Michel Foucault[1] αντιθέτως έτειναν προς αυτή την θεματική, και πρόσφατα επέστρεψαν διανοητές που πηγαίνουν από τον  Jean Luc Nancy στον Carlo Galli, από τον Giorgio Agamben στον Toni Negri: όντως,  ουσιαστικά μετά από τον Δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο είναι που η κατηγορία επιστρέφει in auge, στην μόδα θα λέγαμε. η Hannah Arendt διατυπώνει, στο βιβλίο On Revolution (1963), την θέση για τον “παγκόσμιο εμφύλιο πόλεμο, guerra civile mondiale”, παραδόξως θέτοντας τον εαυτό της στην ίδια τροχιά του αντιδραστικού νομομαθή Carl Schmitt.

Αυτός ο τελευταίος, μέσα στο ιστορικό  τόξο που αποτελείται από την δημοσίευση των Il concetto di ‘politico’ (1927), η έννοια του ‘πολιτικού’[2]Il nomos della terra (1950), »ο νόμος της γης» και ‘Θεωρία του Παρτιζάνου’ , Teoria del partigiano (1963), βλέπει την διάλυση της τάξης που σύμφωνα με αυτόν είχε ισορροπήσει την Νεωτερικότητα, του Μοντερνισμού, la Modernità (εκείνης της jus publicum europaeum). Μέσα σε αυτή τηνκαθίζηση αυτός αγγίζει ένα από τα κορυφαία σημεία της προγνωστικής του ικανότητας, προεικονίζοντας έναν ορίζοντα μέσα στον οποίον θα επιβληθεί ένας ασυμμετρικός παγκόσμιος πόλεμος,  una guerra globale asimmetrica, δίχως πλέον νομιμοποίηση, έξω από μιαν νομική κωδικοποίηση, στον οποίον οι ηγεμονικές δυνάμεις περιβληθούν με τα κριτήρια »δίκαιου πολέμου και ανθρωπιστικού»μιλώντας όχι τόσο για πόλεμο όσο για  “δράσεις διεθνούς αστυνόμευσης”. Είναι η προφητεία ενός διαρκούς παγκοσμίου εμφυλίου πολέμου, ανάμεσα σε δυνάμεις “μη τακτικές” και δυνάμεις αυτοκρατορικής κοπής, που οδηγεί στα άκρα το πολιτικό κριτήριο της εχθρότητας, του οποίου ο πόλεμος είναι εκδήλωση προφανής.

Αυτές οι σκέψεις φαίνονται να δένουν με την συγκυρία της πρώτης δεκαετίας των χρόνων Δυο χιλιάδες με τρόπο τέλειο. όμως πιθανόν σήμερα, εξαφανισμένης κάθε υπόθεσης Αυτοκρατορίας σε θέση να διαχειριστεί μια νέα παγκόσμια τάξη, το σενάριο πρέπει τουλάχιστον να επικαιροποιηθεί. Με αυτή την έννοια το έργο του Enzensberger αποκτά ενδιαφέρον. Ας συνεχίσουμε λοιπόν να το διατρέχουμε με ταχύτητα. Ο συγγραφέας έζησε τους βορειοαμερικανικούς βομβαρδισμούς στην πολιορκημένη Γερμανία[3], και απέκτησε βλέμμα κριτικό, απογοήτευσης Δεν έχει ελπίδες εξωπραγματικές στις απελευθερωτικές εξουσίες της Κουλτούρας[4], δεν είναι – σε μιαν εποχή που φαίνονταν εγκάρσια ενθουσιώδης  – μαγεμένος από τις θαυματουργικές ιδιότητες των media[5], και συλλαμβάνει στην διαδικασία αποβιομηχανοποίησης[6] μια ρήξη που βρίσκονταν σε εξέλιξη στον πλανήτη που οδηγεί προς εκείνον που ορίζει σαν  «μοριακό εμφύλιο πόλεμο guerra civile molecolare». Η Δύση, έχοντας κατακτήσει τον στόχο μιας «παγκόσμιας αγοράς mercato globale»[7] με τον οικουμενισμό της και τα ανθρώπινά της δικαιώματα, βρίσκεται μπροστά σε ένα ιστορικό όριο ανυπέρβλητο[8]: είναι ολόκληρος ο  «σχεδιασμός νεωτερικότητας progetto di modernizzazione» που απέτυχε[9] μπροστά, θα πούμε εμείς, στην υπερβολή αιτημάτων που εκφράστηκαν μέσα στο αξιακό της φάσμα. Αυτό δεν το λέει ο Enzensberger, μπορεί να υποστηριχθεί μέσα στον λόγο του που το φαντασιακό ισότητας και ανάπτυξης, που άλλαξε χέρια από τις σημαίες της μπουρζουαζίας σε αυτές των προλετάριων μεταξύ του  XIX και XX αιώνα, διαβαίνοντας μέσα από επαναστάσεις, αντί αποικιακούς αγώνες και αγώνες των δυο φύλλων, έδωσε την ευκαιρία να εκραγεί εκείνος ο Μοντέρνος ορίζοντας, φτάνοντας στην νεοφιλελεύθερη αντίδραση – που μεταφράστηκε σε συνεχή προώθηση των ανισοτήτων.

Πάντως, έχουμε ζωγραφισμένο ένα σενάριο που μας φέρνει στο νου εκείνες που ο Karl Marx χαρακτήριζε σαν «διαδικασίες αρχικής συσσώρευσης processi di accumulazione originaria»[10], που στα λόγια του δημιουργού του Προοπτικές επάνω στον εμφύλιο πόλεμο  Prospettive sulla guerra civile περιγράφονται σαν παραγωγή  «περιττές μάζες masse superflue»[11], απόβλητα και «απελάσεις espulsioni»[12]. Είναι μέσα σε αυτό το πανόραμα, διαβασμένο πρόωρα, δίχως αμφισβήτηση, που εγγράφεται  το ζοφερό όραμα του Enzensberger. Εκείνος που ήδη αποκαλείται «μοριακός εμφύλιος πόλεμος guerra civile molecolare», του οποίου  «η αρχή δεν είναι αιματηρή, στις αρχές δεν διαφαίνεται κίνδυνος. […] ξεκινά με τρόπο ανεπαίσθητο, δίχως γενική κινητοποίηση. […] Οι νέοι είναι η πρωτοπορία του εμφυλίου πολέμου, [και αυτό δεν εξαρτάται μόνο από την ηλικία] αλλά και από την ακατανόητη παράδοση με την οποίαν συγκρίνονται και από τα άλυτα προβλήματα που τίθενται από έναν αποκαρδιωτικό πλούτο» [p. 37]. Πιο μπροστά αναφέρεται πως «οι εμφύλιοι πόλεμοί μας δεν μόλυναν τις μάζες: είναι πόλεμοι μοριακοί» αν και αυτοί, αναφερόμενος στις riot του Los Angeles του 1992, μπορούν να «ξεσπάσουν οποιανδήποτε στιγμή φτάνοντας διαστάσεις ανυπολόγιστες» [p. 12]. Ο πόλεμος που εδώ υπογραμμίζεται διασχίζει με τρόπο αδιάφορο τον πλανήτη, αγγίζοντας οποιοδήποτε γεωγραφικό πλάτος και παράγοντας επίσης στις δυτικές μητροπόλεις τις επιπτώσεις του με όρους πόλωσης[13]  και στρατιωτικοποίησης[14].

Βέβαια, ο γερμανός συγγραφέας διαβάζει με διαύγεια εκείνη που στους καιρούς του ήταν μια τάση που δεν ήταν ακόμη ξεκάθαρη, εκείνες οι διαδικασίες δηλαδή που στην συνέχεια θα κωδικοποιηθούν στο πέρασμα από το  welfare στο warfare, και πιθανώς συλλαμβάνει με διαύγεια το βαθύ νόημα επιχειρήσεων όπως ο  ναρκοπόλεμος , la war on drugs στις επιπτώσεις του στις γειτονιές. Αυτός βλέπει επίσης  «έναν κόσμο στον οποίον πλανώνται ανθρώπινες βόμβες»[15], όμως οι πολιτικές του διαπιστώσεις με τις οποίες γεμίζει την κατηγορία του  «μοριακού εμφυλίου πολέμου» είναι απολύτως αδύναμες. Εκεί όπου βλέπει στο τέλος της διπολικής τάξης την έκρηξη μιας νέας γραμματικής του πολέμου, το πανόραμα μέσα στο οποίο εγγράφει αυτή την τελευταία διαρθρώνεται γύρω από κατηγορίες τόσο γενικές ώστε εξαλείφεται με αυτό τον τρόπο το βαθύτερο παράδειγμά του. Ένα αόριστο μηδενιστικό μίσος, η «απώλεια αρχών perdita di princìpi», η προσφυγή σε μιαν «μη ιδεολογική βία violenza non ideologica» σαν αυτοσκοπός και η εξάπλωση της κατηγορίας σε μιαν πληθώρα φαινομένων που επεκτάθηκε πολύ  – από τους τρομοκράτες μέχρι κάποιες πρακτικές αστυνόμευσης, από τον πόλεμο στην Σερβία περνώντας μέσα από τις βιαιότητες συμμοριών και ultras, από τους νεοναζιστές στους μοναχικούς πιστολέρος δραστών σφαγών στα σχολεία, και χρηματοδοτήσεων στους  «autonomi di Kreuzberg» – καθιστούν λίγο χρήσιμο πολιτικά το βιβλίο, σώζοντας παράλληλα μια μεταφορά υπαινικτική του θέματος της ειρήνης που επεξεργάζεται στο φινάλε[16].

Για μια πολιτική διάγνωση του καιρού μας πρέπει λοιπόν να μην μεταφράσουμε άκριτα κατηγορίες του παρελθόντος, αλλά να τις λάβουμε ξανά υπ όψη μας. Να τις χειριστούμε στο εσωτερικό του ξεθωριάσματος που υπέστησαν από τον χρόνο από μιαν πολιτική τάξηπαγκόσμια που στα χρόνια της τρέχουσας “κρίσης” μοιάζει να βυθίζεται περισσότερο μέσα σε δίνες έντασης, μέσα στις οποίες το στοιχείο της βίας δεν μπορεί απ’ το να εμβαθύνεται από αυτούς που προσπαθούν να διατηρήσουν θέσεις εξουσίας και ισχύος. Όπως και για αυτούς που αισθάνονται όλο και περισσότερο εκδιωγμένος από ένα σύστημα που εδώ και καιρό δεν κάνει την ενσωμάτωση παράδειγμά του. Η κατηγορία του  «μοριακού εμφυλίου πολέμου» του Enzensberger μπορεί λοιπόν να ζυγιστεί με προσοχή, προσπαθώντας κυρίως να κινηθούμε προς την άρθρωση αναλύσεων των συστημικών εναλλαγών και μεταβάσεων σε εξέλιξη μέσα στις οποίες να αναπτύξουμε λόγια και λεξιλόγια για τους αγώνες. Μέσα σε αυτό το σενάριο, το πως να σταθούμε με μια θέση της δικής μας πλευράς απέναντι και μέσα στην αποσύνθεση και στις βαρβαρότητες του παρόντος λαμβάνει επείγοντα χαρακτήρα. Σε σχέση με το οποίο οι απαντήσεις δεν μπορούν ωστόσο παρά να εκχωρηθούν σε μια πολιτική πρακτική πάνω στην οποίαν μόνο στην συνέχεια θα χρειαστεί να αναπτυχθούν νέες έννοιες.

 

Σημειώσεις:

[1] «Ο εμφύλιος πόλεμος είναι η μήτρα όλων των αγώνων για την εξουσία όλων των στρατηγικών εξουσίας και, συνεπώς, επίσης και η μήτρα όλων των αγώνων σχετικά με, και ενάντια, στην εξουσία», γράφει ο γάλλος φιλόσοφος, που έχει πρόσφατα ανακτηθεί από το  Comite Invisible στο A nos amis. Ένα κάλεσμα να πάρουμε στα χέρια μας το θέμα του πολέμου περιέχεται επίσης στο τελευταίο βιβλίο του Mario Tronti, Dello spirito libero. Frammenti di vita e di pensiero, Saggiatore, Roma, 2015.

 

[2] Στον πρόλογο της ιταλικής έκδοσης της συλλογής δοκιμίων Le categorie del “politico”(1971), ο Schmitt γράφει:

«Σήμερα η ανθρωπότητα εννοείται σαν μια κοινωνία ενιαία, ουσιαστικά ήδη ειρηνοποιημένη; […] στον χώρο της παγκόσμιας πολιτικής θα έπρεπε συνεπώς να δημιουργηθεί μια παγκόσμια αστυνομία. Μου φαίνεται πως ο κόσμος του σήμερα και η μοντέρνα ανθρωπότητα βρίσκονται πολύ μακριά από την ενιαία πολιτική. Η αστυνομία  δεν είναι κάτι μη πολιτικό. Η παγκόσμια πολιτική είναι μια πολιτική πολύ εντατική, που προκαλείται από μια θέληση παν-παρεμβατισμού; αυτή είναι μόνο ένας ιδιαίτερος τύπος πολιτικής και σίγουρα όχι ο πιο ελκυστικός: είναι δηλαδή η πολιτική του παγκόσμιου εμφυλίου πολέμου (Weltbürgerkriegspolitik)».

 

[3] Γράφει σχετικά: «Εκείνη η αίσθηση ανάμεσα στην δυσφορία και την απάθεια που συνόδευε τον τρόμο των βομβαρδισμών δεν την ξέχασα με τίποτα. Κι εκείνοι οι κουρνιασμένοι ενήλικες στο παγκάκι στο υπόγειο, που άκουγαν με προσοχή, και που μιλούσαν για τις “τρομοκρατικές επιθέσεις” των Συμμάχων, ήταν ο “αθώος άμαχος πληθυσμός”. […] Σε εκείνο τον “αθώο πληθυσμό αμάχων” […] είχε επαληθευθεί μια παράξενη αλλαγή. Θυμάμαι όντως πως τα μάτια τους φωτίζονταν σε κάθε λόγο του Führer, ο οποίος σίγουρα δεν έκρυβε τους σκοπούς του […] για μιαν αποφασιστική μάχη, που θα διεξάγονταν μέχρι να χυθεί και η τελευταία ρανίδα αίματος» [σελ. 47].

 

[4] «Τυχερός αυτός που καταφέρνει να πιστεύει πως ο πολιτισμός είναι σε θέση να καταστήσει μια κοινωνία ανοσοποιημένη από την βία» [p. 49].

 

[5] «Τα μέσα επικοινωνίας, κατά μια συγκεκριμένη έννοια, αναπαράγουν το πρόσωπο που κατέστη εξωπραγματικό, παρέχοντάς του ένα είδος νομιμοποίησης […] Η τηλεόραση δρα λοιπόν σαν ένα μοναδικό, γιγάντιο γκράφιτι, σαν πρόθεση για ένα Εγώ αυτιστικά συρρικνωμένο» [σελ. 52]. Πιο μπροστά προστίθεται πως «σήμερα […] ο εμφύλιος πόλεμος μετατρέπεται σε ένα τηλεοπτικό serial» [σ. 56]. Πρόκειται για μιαν αναφορά στο παρασκήνιο του βιβλίου, όμως το ζήτημα της τεχνικής έχει ξεκάθαρα ένα βάρος αποφασιστικό στην ανάλυση των τρεχόντων μετασχηματισμών. Φθάνει να θυμηθούμε τον λεγόμενο “πόλεμο των drones guerra dei droni” του Obama. Για μιαν εμβάθυνση επάνω σε αυτό το τελευταίο θέμα δείτε: Grégoire Chamayou, Teoria del drone. Principi filosofici del diritto di uccidere, Derive Approdi, Roma, 2014.

 

[6] «Η προοπτική είναι η αποσύνθεση της επικράτειας. Ένας βασικός παράγοντας είναι, όπως στην περίπτωση των ΗΠΑ, η αποβιομηχανοποίηση. Οι συνθήκες της καθημερινής ζωής διαλύονται. Γεννιούνται ζώνες προστατευμένες που κατέχουν τις δικές τους υπηρεσίες ασφαλείας από την μια πλευρά, slum και αστικά γκέτο από την άλλην» [p. 40].

 

[7] «Δίχως αμφιβολία η παγκόσμια αγορά, από τότε που έπαψε να είναι προοπτική για το μέλλον, αλλά μια παγκόσμια πραγματικότητα, παράγει από χρόνο σε χρόνο ένα νούμερο ολοένα αυξανόμενο χαμένων. Κι αυτό δεν αφορά μόνο τον Δεύτερο και τον Τρίτο κόσμο, αλλά και τις κυριότερες χώρες του καπιταλισμού» [p. 27].

 

[8] «Χαρακτηριστικός προσδιορισμός όμως της Δύσης, είναι η ρητορική του οικουμενισμού. […] δεν ξεχωρίζει μεταξύ κοντινού και μακρινού, είναι απόλυτος και αφηρημένος. Η έννοια των ανθρωπίνων δικαιωμάτων επιβάλει στον καθένα υποχρεώσεις που, καταρχήν, δεν γνωρίζουν σύνορα. Κι ακριβώς εδώ αποκαλύπτεται ο θεολογικός  πυρήνας  του, που επιβίωσε από όλους τους λαϊκισμούς . […] Μιας και όλες μας οι δυνατότητες δράσης είναι ωστόσο περιορισμένες, το ρήγμα ανάμεσα σε επιθυμία και πραγματικότητα γίνεται όλο και βαθύτερο. Πολύ σύντομα  υπερβαίνει το κατώτατο όριο της υποκρισίας; τότε ο οικουμενισμός αποκαλύπτεται μια ηθική παγίδα» [σ. 54].

 

[9] «το σχέδιο που επιδιώκεται από τον εκσυγχρονισμό αποτυγχάνει ωστόσο εκεί όπου η κατάσταση των  “καθυστερημένων λαών”, όπου κι αν αυτοί βρίσκονται, δεν έχει διέξοδο. Για οικολογικούς λόγους, δημογραφικούς και οικονομικούς, η απόκλιση από την άποψη του εκσυγχρονισμού δεν θα μπορεί πλέον να πληρωθεί: αντιθέτως, διαβαθμίσεις αναπτύσσονται από χρόνο σε χρόνο» [σ. 31].

 

[10] Για μιαν εξήγηση της τρέχουσας κρίσης διαμέσου αυτών των φακών δείτε την μπροσούρα των Midnight Notes, Promissory Notes. From Crisis to Commons.

 

[11] «Ας προσπαθήσουμε να φανταστούμε έναν άτλαντα που να προβάλει την γεωγραφική διανομή αυτών των μαζών που είναι “περιττές” και θα βρούμε μια άμεση σχέση ανάμεσα στην οικονομική υποανάπτυξη και ζώνες της υποαπασχόλησης παρούσες στις μητροπόλεις με την συλλογική βία, έτσι θα μπορούσαμε να καταλήξουμε,δεν είναι άλλο από την απελπισμένη αντίδραση των χαμένων μπροστά σε μιαν οικονομική κατάσταση δίχως διέξοδοc» [σελ. 27-28].

 

[12] «Όλες αυτές οι φαντασιώσεις για ισχυρισμούς περί συνωμοσιών κρύβουν μονάχα την τρομερή αλήθεια: στην New York όπως στο Zaire, στις μητροπόλεις όπως και στις υπανάπτυκτες χώρες είναι όλο και περισσότεροι εκείνου που αποκλείονται οριστικά από τον οικονομικό κύκλο διότι δεν αξίζει τον κόπο να τους εκμεταλλευτούν» [σ. 30]. Ένα θέμα με το οποίο ασχολείται ξανά τώρα τελευταία ο Saskia Sassen στο Expulsions. Brutality and Complexity in the global economy, Harvard University Press, Cambridge, 2014.

 

[13] «Σε αυτούς λοιπόν που αισθάνονται πως απειλούνται, απομένουν μονάχα δυο στρατηγικές: η φυγή ή η αυτοάμυνα. Μια μειοψηφία προνομιούχα ψάχνει δικές της οδούς διαφυγής.  […] η φυγή εκατομμυρίων ενδεών, αντιθέτως, προσλαμβάνει την μορφή αναζήτησης ασύλου και οικονομικής μετανάστευσης. Αυτοί που δεν το σκάνε οχυρώνονται. Σε διεθνές επίπεδο εργάζονται παντού για την ενδυνάμωση εκείνης της  “limes” που χτίζεται για την υπεράσπιση από τους βαρβάρους. Όμως και μέσα επίσης στην καρδιά των μητροπόλεων σχηματίζονται αρχιπέλαγα ασφάλεια υπό αυστηρή εποπτεία. […] Οι προνομιούχοι πληρώνουν για το λούσο της πλήρους απομόνωσής τους; γίνονται στην συνέχεια φυλακισμένοι της ίδιας τους της ασφάλειας» [p. 41]. Επάνω σε αυτό το απόσπασμα σχολιάζει ο Federico Tomasello (στο La violenza. Saggio sulle frontiere del politico, ‘Σχόλιο επάνω στα σύνορα του πολιτικού’, manifestolibri, 2015), πως χρησιμοποιεί ο συγγραφέας σαν φίλτρο για να αναγνώσει τα μητροπολιτικά riot, τις μητροπολιτικές επιδρομές : είναι μια «διαδικασία ‘εσωστρέφειας’ συνόρων μέσα στις μητροπολιτικές περιοχές […] το ότι λαμβάνουν μορφή  νέα σύνορα». Η κριτική του Tomasello στον Enzensberger επικεντρώνεται στην απολιτικοποίησή του της βίας δεδομένου ότι παράγεται από “εξωτερικές αιτίες”, faπεριβαλλοντικούς παράγοντες, ή πάντως η βία χαρακτηρίζεται σαν αλόγιστη, τυφλή, mindless: «ο Enzensberger εκφράζει με αυτό τον τρόπο τις σοβαρές επιπτώσεις  θεωρώντας πως ο χαρακτήρα mindless αυτών των μορφών βίας είναι ο προάγγελος με σκοπό να ερμηνευτεί η ίδια η πολιτική δράση, επάνω στην οποίαν αυτές θα επιδρούσαν στην ριζοσπαστική μορφή ενός  “retrovirus”. Μια εικόνα ικανή να προκαλέσει με δύναμη ακριβώς την πίεση που οι αστικές επιδρομές,  i riots urbani, ασκούν στα σύνορα της σύγχρονης πολιτικής  θέτοντας υπό αμφισβήτηση μορφές και νοήματα» [σ. 168].

 

[14] «Αυτός που δεν διαφεύγει οχυρώνεται», γράφει ο Enzensberger, «εμπόδια, ηλεκτρονικές τηλεκάμερες, πολύ καλά εκπαιδευμένα σκυλιά ελέγχουν την πρόσβασή του. Πολυβόλα στημένα σε πύργους ελέγχου επιτηρούν τις γύρω περιοχές. Η αναλογία με τα στρατόπεδα συγκέντρωσης είναι εμφανής, μόνο που, σε αυτή την περίπτωση, είναι ο εξωτερικός κόσμος που θεωρείται από τους έγκλειστους σαν δυνητική ζώνη εξολόθρευσης. […] οι προνομιούχοι πληρώνουν για το λούσο της απόλυτης απομόνωσής τους; γίνονται στην συνέχεια αιχμάλωτοι τςη ασφάλειάς  τους» [σ. 41]. Ή: «μια ξεκάθαρη ένδειξη είναι η αύξηση του λεγόμενου κλάδου των υπηρεσιών ασφαλείας. Ο σωματοφύλακας προωθείται σαν status symbol. Οι vigilantes προσλαμβάνονται μάλιστα από κρατικούς οργανισμούς για την υπεράσπιση και την άμυνα της υποδομής» [σ. 42].  συγγραφέας σκέφτεται για το “εσωτερικό” πλαίσιο και περιβάλλον, αλλά δεν γίνεται  να μην έρθουν στο  νου μας οι χώροι εργασίας των contractors με τους οποίους οι USA προστάτευσαν και προστατεύουν τις πετρελαϊκές πηγές στο  Iraq, για παράδειγμα.

 

[15] Στο οποίο «δεν απομένει άλλο παρά μια αρνητική ουτοπία: ο αρχέγονος μύθος hobbesiano του αγώνα όλων εναντίον όλων» [σ. 24]. Κι όμως το σμπαράλιασμα μιας τάξης γενικότερα δεν εκφυλίζεται σε εκτεταμένες ατομικές μεμονωμένες συγκρούσεις: «Η έκλειψη γενικότερα του πολιτισμού δεν παίρνει την μορφή ενός χαοτικού πολέμου όλων εναντίον όλων. Αυτή η εχθρική κουβέντα χρησιμεύει μόνο, σε συνθήκες μεγάλων καταστροφών, να δικαιολογήσει την προτεραιότητα που δίδεται στην υπεράσπιση της ιδιοκτησίας ενάντια στην λεηλασία διαμέσου της αστυνομίας, του στρατού ή ελλείψη κάτι καλύτερου, με πολιτοφυλακές από vigilantes φτιαγμένες για την περίσταση».

 

[16] «Θέλησαν να κάνουν τον Σίσυφο ένα ήρωα υπαρξιστή, Si è voluto fare di Sisifo un eroe esistenzialista, ένα outsider και αντάρτη μιας τραγικότητας υπερφυσικής, e ribelle di tragicità sovannaturale, τυλιγμένο με  μια σατανική λαμπρότητα,  avvolto di un satanico fulgore. Ίσως να είναι τελείως λαθεμένο. Ίσως ο Σίσυφος να είναι κάτι πολύ πιο σημαντικός, δηλαδή μια προσωπικότητα της καθημερινότητας. Οι Έλληνες ερμήνευσαν το όνομά του σαν το συγκριτικό του sophos, σοφός, έξυπνος; ο Omero, Όμηρος τον χαρακτηρίζει μάλιστα τον πιο έξυπνο όλων των ανθρώπων. Δεν ήταν ένας φιλόσοφος, αλλά ένα πνεύμα πανούργο. Λέγεται πως κατάφερε να αλυσοδέσει τον θάνατο και πως στην γη σταμάτησαν να πεθαίνουν μέχρι που ο Άρης, ο θεός του πολέμου ελευθέρωσε τον θάνατο και του παρέδωσε τον ίδιο τον Sisifo. Αυτός όμως κορόιδεψε τον θάνατο για δεύτερη φορά και κατάφερε να γυρίσει στην γη. Λεν πως γέρασε πολύ. Αργότερα, σαν τιμωρία για την πανουργία του, καταδικάστηκε να ανεβάζει κυλώντας τον ένα βαρύ βράχο μέχρι την κορυφή ενός βουνού, αιώνια. Αυτός ο ογκόλιθος είναι η ειρήνη» [σ. 71].

 

      Δημοσιεύτηκε στις NOTES

Etichettato sotto

από @ 07/12/2015 1:17 μμ.


Όχι "ο", "η" είναι.

Προσθέστε περισσότερες πληροφορίες

To μέγιστο μέγεθος των αρχείων είναι 16ΜΒ. Επιτρέπονται όλες οι γνωστές καταλήξεις αρχείων εικόνας,ήχου, βίντεο. ΠΡΟΣΟΧΗ! Για να υπάρχει η δυνατότα embed ενός video πρέπει να είναι της μορφής mp4 ή ogg.

Νέο! Επιλέξτε ποιά εικόνα θα απεικονίζεται στην αρχή του σχόλιου.

Creative Commons License

Όλα τα περιεχόμενα αυτού του δικτυακού τόπου είναι ελεύθερα προς αντιγραφή, διανομή, προβολή και μεταποίηση, αρκεί να συνεχίσουν να διατίθενται, αυτά και τα παράγωγα έργα που πιθανώς προκύψουν, εξίσου ελεύθερα, υπό τους όρους της άδειας χρήσης Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License