Posted on 30/11/2015 by kleovis

VENERDÌ 27 NOVEMBRE 2015 Παρασκευή 27 Νοεμβρίου
Stasis Στάσις
guerracivile εμφύλιος πόλεμος

Η ελληνική »στάσις» αντιπροσωπεύει την άλυτη ένταση μεταξύ των δυο εντάξεων: στην οικογένεια και στην πόλη.La “stasis” greca rappresenta la tensione irrisolta tra due appartenenze: alla famiglia e alla città.
Για τον Πλάτωνα »αυτός που μαχόμενος σκοτώνει έναν αδελφό κρίνεται καθαρός όπως αυτός που σκοτώνει έναν εχθρό». Per Platone “chi combattendo uccide un fratello va giudicato puro come chi ammazza un nemico”

Το ότι μια φιλοσοφία του εμφυλίου πολέμου σήμερα λείπει τελείως γενικότερα είναι αποδεκτό, δίχως αυτή η έλλειψη μα φαίνεται πως ανησυχεί πολιτολόγους και νομικούς. ο Roman Schnur, πού ήδη στα χρόνια Ογδόντα διατύπωνε αυτή την διάγνωση, προσέθετε όμως πως η απροσεξία όσον αφορά τον εμφύλιο πόλεμο προχωρούσε στο ίδιο βήμα με την εξέλιξη του παγκόσμιου εμφυλίου πολέμου.

Che una dottrina della guerra civile manchi oggi del tutto è generalmente ammesso, senza che questa lacuna sembri preoccupare troppo giuristi e politologi. Roman Schnur, che già negli anni Ottanta formulava questa diagnosi, aggiungeva tuttavia che la disattenzione nei confronti della guerra civile andava di pari passo al progredire della guerra civile mondiale.

Ύστερα από τριάντα χρόνια, η παρατήρηση δεν έχει χάσει τίποτα από την επικαιρότητά της: την ώρα που σήμερα έρχεται να λείπει η ίδια η δυνατότητα να ξεχωρίσουμε πόλεμο ανάμεσα σε Κράτη και πόλεμο εσωτερικό, οι αρμόδιοι μελετητές συνεχίζουν να αποφεύγουν προσεχτικά κάθε αναφορά σε μιαν θεωρία του εμφυλίου πολέμου. A trent’anni di distanza, l’osservazione non ha perso nulla della sua attualità: mentre sembra oggi venuta meno la stessa possibilità di distinguere guerra fra Stati e guerra intestina, gli studiosi competenti continuano a evitare con cura ogni accenno a una teoria della guerra civile.

Είναι αλήθεια πως τα τελευταία χρόνια, μπροστά στην αναζωπύρωση πολέμων που δεν θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν διεθνείς, πολλαπλασιάστηκαν, κυρίως στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι δημοσιεύσεις σχετικές με τους αποκαλούμενους internal wars, μα, και σε αυτές τις περιπτώσεις, η ανάλυση δεν ήταν προσανατολισμένη στην ερμηνεία του φαινομένου, αλλά, σύμφωνα με μια πρακτική όλο και πιο διαδεδομένη, στις καταστάσεις που καθιστούσαν πιθανή μια διεθνή παρέμβαση. Το παράδειγμα της συναίνεσης, που κυριαρχεί σήμερα τόσο επί της  πράξις όσο και επί της πολιτικής θεωρίας, δεν μοιάζει συμβατό με την σοβαρή έρευνα ενός φαινομένου που είναι τουλάχιστον αρχαίο όσο η δυτική δημοκρατία.  È vero che negli ultimi anni, di fronte alla recrudescenza di guerre che non si potevano definire internazionali, si sono moltiplicate, soprattutto negli Stati Uniti, le pubblicazioni concernenti le cosiddette internal wars; ma, anche in questi casi, l’analisi non era orientata all’interpretazione del fenomeno, ma, secondo una prassi sempre più diffusa, alle condizioni che rendevano possibile un intervento internazionale. Il paradigma del consenso, che domina oggi tanto la prassi che la teoria politica, non sembra compatibile con la seria indagine di un fenomeno che è almeno altrettanto antico quanto la democrazia occidentale.

Μια ανάλυση του προβλήματος του εμφυλίου πολέμου – στάσης – στην κλασσική Ελλάδα δεν μπορεί να μην ξεκινήσει με τις μελέτες του Nicole Loraux, που αφιέρωσε στην στάση μια σειρά από άρθρα και δοκίμια, που συγκεντρώθηκαν το 1977 στον τόμο La Citè divisèe. Η καινοτομία στην προσέγγιση του Loraux, είναι πως αυτή τοποθετεί αμέσως το πρόβλημα στην συγκεκριμένη του θέση, δηλαδή στην σχέση ανάμεσα στο οίκος, την »οικογένεια»ή »σπίτι», και την πόλις, την »πόλη».  Στην αρχή της Πολιτικής, ο Αριστοτέλης διαχωρίζει λοιπόν με φροντίδα τον οικονόμο, τον »αρχηγό μιας επιχείρησης», και τον δεσπότη, τον »νοικοκύρη»,  που αντιμετωπίσουν την αναπαραγωγή και την διατήρηση της ζωής, από τον πολιτικό, και ασκεί κριτική δριμύτατα σε εκείνους που θεωρούν πως η διαφορά που τους χωρίζει είναι ποσοτική και όχι, πραγματικά, ποιοτική. Un’analisi del problema della guerra civile — o stasis — nella Grecia classica non può non esordire con gli studi di Nicole Loraux, che ha dedicato alla stasis una serie di articoli e saggi, raccolti nel 1997 nel volume La Cité divisée. La novità nell’approccio di Loraux è che essa situa immediatamente il problema nel suo locus specifico, cioè nella relazione fra l’oikos, la “famiglia” o “casa”, e la polis, la “città”. All’inizio della Politica, Aristotele distingue così con cura l’oikonomos, il “capo di un’impresa”, e il despotes, il “capofamiglia”, che si occupano della riproduzione e della conservazione della vita, dal politico, e critica aspramente coloro che ritengono che la differenza che li divide sia di quantità e non, piuttosto, di qualità.

Που »βρίσκεται» η στάσις, ποια είναι ακριβώς η θέση της ; Πρώτα απ’ όλα μια αναφορά από τους Νόμους του Πλάτωνα: ‘ο αδελφός [εξ αίματος] που, σε έναν εμφύλιο πόλεμο, σκοτώνει στην μάχη τον αδελφό, θα θεωρείται καθαρός, σαν να είχε σκοτώσει έναν εχθρό [πολέμιο], το ίδιο συμβαίνει σε σχέση με τον πολίτη ο οποίος, στις ίδιες συνθήκες, σκοτώνει έναν άλλο πολίτη και για τον ξένο που σκοτώνει έναν ξένο’.Dove “sta” la stasis, qual è il suo luogo proprio? Innanzitutto una citazione dalle Leggi di Platone: «Il fratello [adelphos, il fratello consanguineo] che, in una guerra civile, uccide in combattimento il fratello, sarà considerato puro [catharos], come se avesse ucciso un nemico [polemios]; lo stesso avverrà per il cittadino che, nelle stesse condizioni, uccide un altro cittadino e per lo straniero che uccide uno straniero ».

Αλλά αυτό που προκύπτει από το κείμενο του νόμου που προτείνεται από τον Αθηναίο στον πλατωνικό διάλογο δεν είναι τόσο η σύνδεση μεταξύ στάσεως και οίκου, όσο το γεγονός πως ο εμφύλιος πόλεμος εξομοιώνει και καθιστά ανεξιχνίαστους τον αδελφό και τον εχθρό, το μέσα και το έξω, το σπίτι και την πόλη. Στην στάση, δεν γίνεται διάκριση ανάμεσα στον σκοτωμό αυτού που είναι ο πιο οικείος από εκείνον αυτού που μας είναι ξένος. Αυτό σημαίνει, όμως, πως η στάσις δεν έχει τον τόπο της στο εσωτερικό του σπιτιού, αλλά αποτελεί μάλλον ένα κατώφλι αδιαφορίας μεταξύ οίκου και πόλεως, μεταξύ συγγένειας εξ αίματος και ιθαγένειας. Ma ciò che risulta dal testo della legge proposta dall’Ateniese nel dialogo platonico non è tanto la connessione fra stasis e oikos, quanto il fatto che la guerra civile assimila e rende indecidibili il fratello e il nemico, il dentro e il fuori, la casa e la città. Nella stasis, l’uccisione di ciò che è più intimo non si distingue da quella di ciò che è più estraneo. Ciò significa, però, che la stasis non ha il suo luogo all’interno della casa, ma costituisce piuttosto una soglia di indifferenza fra oikos e polis, fra parentela di sangue e cittadinanza.

Η στάσις – αυτή είναι η υπόθεσή μας – δεν έχει τόπο ούτε στον οίκο ούτε στην πόλις, ούτε στην οικογένεια ούτε στην πόλη: αυτή αποτελεί μια ζώνη αδιαφορίας ανάμεσα στον χώρο που αδυνατεί να αποδεχτεί τους κανόνες της πολιτικής και εκείνον τον πολιτικό της πόλεως. Παραβιάζοντας αυτό το όριο, ο οίκος πολιτικοποιείται και, αντιστρόφως, η πόλις »αρχίζει να εξοικονομεί», δηλαδή μειώνεται σε οίκο. Αυτό σημαίνει πως, στο σύστημα της ελληνικής πολιτικής, ο εμφύλιος πόλεμος λειτουργεί ωσάν ένα κατώφλι πολιτικοποίησης ή αποπολιτικοποίησης, διαμέσου της οποίας το σπίτι κάνει την υπέρβαση και γίνεται πόλη και η πόλη αποπολιτικοποιείται σε οικογένεια. La stasis — questa è la nostra ipotesi — non ha luogo né nell’oikos né nella polis, né nella famiglia né nella città: essa costituisce una zona di indifferenza tra lo spazio impolitico della famiglia e quello politico della città. Trasgredendo questa soglia, l’oikos si politicizza e, inversamente, la polis si “economizza”, cioè si riduce a oikos. Ciò significa che, nel sistema della politica greca, la guerra civile funziona come una soglia di politicizzazione o di depoliticizzazione, attraverso la quale la casa si eccede in città e la città si depoliticizza in famiglia.

Υπάρχει, στην παράδοση του ελληνικού δικαίου, ένα ντοκουμέντο μοναδικό, που φαίνεται να επιβεβαιώνει πέρα από κάθε αμφιβολία την κατάσταση του εμφυλίου πολέμου σαν κατώφλι πολιτικοποίησης/αποπολιτικοποίησης που μόλις προτείναμε. Πρόκειται για το νόμο του Σόλωνα, ο οποίος τιμωρούσε με την ατιμία [δηλαδή με την απώλεια των πολιτικών δικαιωμάτων] τον πολίτη που στην διάρκεια ενός εμφυλίου πολέμου δεν μάχονταν με μια από τις δυο πλευρές. Το να μην παίρνει μέρος στον εμφύλιο πόλεμο ισοδυναμεί από το να απελαύνεται από την πόλις και να περιορίζεται στον οίκο, να εξέρχεται από την ιθαγένεια για να μειώνεται στην απολιτική κατάσταση του ιδιώτη.  Esiste, nella tradizione del diritto greco, un documento singolare, che sembra confermare al di là di ogni dubbio la situazione della guerra civile come soglia di politicizzazione/depoliticizzazione che abbiamo appena proposto. Si tratta della legge di Solone, che puniva con l’atimia (cioè con la perdita dei diritti civili) il cittadino che in una guerra civile non avesse combattuto per una delle due parti. Non prendere parte alla guerra civile equivale a essere espulso dalla polis e confinato nell’oikos, a uscire dalla cittadinanza per essere ridotto alla condizione impolitica del privato.

Αυτός ο ουσιαστικός σύνδεσμος ανάμεσα σε στάσις και πολιτική επιβεβαιώνεται από έναν άλλον ελληνικό θεσμό: την αμνηστία. Στα 403, μετά τον εμφύλιο πόλεμο στην Αθήνα που ολοκληρώθηκε με την ήττα της ολιγαρχίας των Τριάντα, οι νικητές δημοκρατικοί, που οδηγούσε ο Αρχίνοος, δεσμεύτηκαν να »μην θυμούνται σε καμιά περίπτωση τα γεγονότα που συνέβησαν» δηλαδή να μην τιμωρήσουν σε δικαστήριο τα εγκλήματα που έλαβαν χώρα στην διάρκεια του εμφυλίου πολέμου.Questo nesso essenziale fra stasis e politica è confermato da un’altra istituzione greca: l’amnistia. Nel 403, dopo la guerra civile in Atene che si concluse con la sconfitta dell’oligarchia dei Trenta, i democratici vittoriosi, guidati da Archino, si impegnarono solennemente a «non ricordare in nessun caso gli eventi passati» cioè a non punire in giudizio i delitti commessi durante la guerra civile.

Σχολιάζοντας αυτή την απόφαση – που συμπίπτει με την εφεύρεση της αμνηστίας – ο Αριστοτέλης γράφει πως με αυτό τον τρόπο οι δημοκρατικοί  »έδρασαν με τον πιο πολιτικό τρόπο σε σχέση με τις καταστροφές που πέρασαν». Η αμνηστία σε σχέση με τον εμφύλιο πόλεμο είναι, δηλαδή, η πιο συμβατή μορφή στην πολιτική. Commentando questa decisione — che coincide con l’invenzione dell’amnistia — Aristotele scrive che in questo modo i democratici «agirono nel modo più politico rispetto alle sciagure passate ». L’amnistia rispetto alla guerra civile è, cioè, il comportamento più conforme alla politica.

όσον αφορά το δίκαιο, η στάσις μοιάζει με αυτό τον τρόπο να καθορίζεται από δυο αρνήσεις, τελείως συνεπείς μεταξύ τους: από την μία, το να μην παίρνεις μέρος πολιτικά σημαίνει ενοχή, από την άλλη, το να την ξεχνάμε από την στιγμή που τελείωσε είναι πολιτικό καθήκον.  Καθότι συνιστά ένα πολιτικό παράδειγμα  ίδιας ουσίας με την πόλη, που σημαδεύει το πολιτικό γίγνεσθαι του απολίτικου [της πόλεως], η στάσις δεν είναι κάτι που μπορεί να ξεχαστεί ή να απομακρυνθεί: αυτή είναι κάτι που δεν γίνεται να το ξεχάσουμε  που πρέπει να παραμείνει πάντα πιθανή μέσα στην πόλη και που, ωστόσο, δεν πρέπει να την θυμόμαστε μέσα από δίκες και μνησικακίες. Μάλιστα το αντίθετο, δηλαδή, αυτού που μοιάζει να είναι ο εμφύλιος πόλεμος για τους σύγχρονους: κάτι δηλαδή που πρέπει να αναζητήσουμε να το καταστήσουμε αδύνατο με όλα τα μέσα και που πρέπει πάντα να το θυμόμαστε διαμέσου δικών και νομικών, δικαστικών διώξεων. Dal punto di vista del diritto, la stasis sembra così definita da due interdetti, perfettamente coerenti fra loro: da una parte, non prendervi parte è politicamente colpevole, dall’altra, dimenticarla una volta finita è un dovere politico. In quanto costituisce un paradigma politico coessenziale alla città, che segna il diventar politico dell’impolitico (dell’oikos) e il diventar impolitico del politico (della polis), la stasis non è qualcosa che possa mai essere dimenticato o rimosso: essa è l’indimenticabile che deve restare sempre possibile nella città e che, tuttavia, non deve essere ricordato attraverso processi e risentimenti. Proprio il contrario, cioè, di ciò che la guerra civile sembra essere per i moderni: cioè qualcosa che si deve cercare di rendere a tutti i costi impossibile e che deve sempre essere ricordato attraverso processi e persecuzioni legali.

Όταν υπερίσχυσε η ένταση προς τον οίκο και η πόλη έμοιαζε να θέλει να καθοριστεί σαν μια οικογένεια [ έστω και ειδικού τύπο], ο εμφύλιος πόλεμος λειτουργεί τότε σαν κατώφλι στο οποίο οι οικογενειακές σχέσεις πολιτικοποιούνται ξανά, όταν αντιθέτως υπερισχύει η ένταση  προς την πόλις και ο οικογενειακός δεσμός μοιάζει να απομακρύνεται, τότε η στάσις παρεμβαίνει για να κωδικοποιήσει ξανά σε πολιτικούς όρους τις οικογενειακές σχέσεις. Η κλασσική Ελλάδα  είναι ίσως ο τόπος στον οποίον αυτή η ένταση βρήκε για μιαν στιγμή μιαν αβέβαιη, επισφαλή ισορροπία. Quando prevale la tensione verso l’oikos e la città sembra volersi risolvere in una famiglia (sia pure di un tipo speciale), la guerra civile funziona allora come la soglia in cui i rapporti familiari si ripoliticizzano; quando a prevalere è invece la tensione verso la polis e il vincolo familiare sembra allentarsi, allora la stasis interviene a ricodificare in termini politici i rapporti familiari. La Grecia classica è forse il luogo in cui questa tensione ha trovato per un momento un incerto, precario equilibrio.

Στην διάρκεια της πολιτικής ιστορίας που ακολούθησε στην Δύση, η τάση προς αποπολιτικοποίηση της πόλης μετατρέποντάς την σε σπίτι ή οικογένεια , στηριγμένη από σχέσεις αίματος και από δράσεις καθαρά οικονομικές, θα εναλλάσσονταν αντιθέτως σε φάσεις συμμετρικά αντίθετες, όπου όλο το αντίθετο στους κανόνες της πολιτικής πρέπει να κινητοποιείται και να πολιτικοποιηθεί. Nel corso della storia politica successiva dell’Occidente, la tendenza a depoliticizzare la città trasformandola in una casa o in una famiglia, retta da rapporti di sangue e da operazioni meramente economiche, si alternerà invece a fasi simmetricamente opposte, in cui tutto l’impolitico deve essere mobilitato e politicizzato.

Εκεί όπου θα υπερισχύει η μια ή η άλλη τάση, θα μετατρέπεται επίσης η λειτουργία, η αποδιάρθρωση και η μορφή του εμφυλίου πολέμου, είναι όμως πιθανόν πως μέχρι οι λέξεις »οικογένεια» και »πόλη», »ιδιωτικό» και »δημόσιο», »οικονομία» και πολιτική» να έχουν έστω και μια αδύναμη έννοια, αυτή να μην μπορεί να διαγραφεί από την πολιτική σκηνή της Δύσης. Secondo il prevalere dell’una o dell’altra tendenza, muterà anche la funzione, la dislocazione e la forma della guerra civile; ma è probabile che finché le parole “famiglia” e “città”, “privato” e “pubblico”, “economia” e “politica” avranno un sia pur labile senso, essa non potrà essere cancellata dalla scena politica dell’Occidente.

Η μορφή που προσέλαβε ο εμφύλιος πόλεμος σήμερα στην παγκόσμια ιστορία είναι η τρομοκρατία. Εάν η διάγνωση του Φουκώ της μοντέρνας πολιτικής σαν βιοπολιτική είναι σωστή και εάν σωστή είναι επίσης η γενεαλογία που την οδηγεί εκ νέου σε ένα παράδειγμα θεολογικό-οικονομικό, τότε η παγκόσμια τρομοκρατία είναι η μορφή που ο εμφύλιος πόλεμος προσλαμβάνει όταν η ζωή ωσάν τέτοια καθίσταται το διακύβευμα της πολιτικής. La forma che la guerra civile ha assunto oggi nella storia mondiale è il terrorismo. Se la diagnosi foucaultiana della politica moderna come biopolitica è corretta e se corretta è anche la genealogia che la riconduce a un paradigma teologico-oikonomico, allora il terrorismo mondiale è la forma che la guerra civile assume quando la vita come tale diventa la posta in gioco della politica.

Ακριβώς όταν η πόλις παρουσιάζεται στην καθησυχαστική φιγούρα ενός οίκου – το »σπίτι Ευρώπη», ή ο κόσμος σαν απόλυτος χώρος  της παγκόσμιας οικονομικής διαχείρισης – τότε η στάσις, που δεν μπορεί πλέον να τοποθετηθεί στο κατώφλι μεταξύ οίκου και πόλεως, γίνεται το παράδειγμα κάθε σύγκρουσης και εισέρχεται στην φιγούρα του τρόμου. Η τρομοκρατία είναι ο »παγκόσμιος εμφύλιος πόλεμος» που προσβάλει από φορά σε φορά εκείνη ή την άλλη ζώνη του πλανητικού χώρου. Proprio quando la polis si presenta nella figura rassicurante di un oikos — la “casa Europa”, o il mondo come assoluto spazio della gestione economica globale — allora la stasis, che non può più situarsi nella soglia fra oikos e polis, diventa il paradigma di ogni conflitto ed entra nella figura del terrore. Il terrorismo è la “guerra civile mondiale” che investe di volta in volta questa o quella zona dello spazio planetario.

Δεν είναι τυχαίο πως  ο »τρόμος» συνέπεσε με την στιγμή κατά την οποίαν η ζωή σαν τέτοια –  το έθνος, δηλαδή η γέννηση – γίνονταν η αρχή της κυριαρχίας. Η μοναδική μορφή κατά την οποίαν η ζωή σαν τέτοια μπορεί να πολιτικοποιηθεί είναι η άνευ όρων έκθεση στον θάνατο, δηλαδή η γυμνή ζωή. Non è un caso che il “terrore” abbia coinciso col momento in cui la vita come tale — la nazione, cioè la nascita — diventava il principio della sovranità. La sola forma in cui la vita come tale può essere politicizzata è l’incondizionata esposizione alla morte, cioè la nuda vita.

– Giorgio Agamben – από το πρώτο κεφάλαιο της «STASIS – Ο εμφύλιος πόλεμος σαν πολιτικό παράδειγμα», Bollati Boringhieri» –

Agamben – Stasis cop.indd

– Stasis è il nome della guerra civile nella Grecia antica. Un concetto così inquietante o impresentabile per la filosofia politica posteriore da non essere fatto oggetto sinora di una dottrina adeguata, neppure da parte dei teorici della rivoluzione. Eppure, sostiene Giorgio Agamben fornendo qui i primi elementi di una necessaria «stasiologia», la guerra civile costituisce la fondamentale soglia di politicizzazione dell’Occidente, un dispositivo che nel corso della storia ha permesso alternativamente di depoliticizzare la cittadinanza e mobilitare l’impolitico, e che vediamo oggi precipitare nella figura del terrore su scala planetaria. Al suo paradigma concorrono insieme due poli antitetici dei quali Agamben mette allo scoperto la segreta solidarietà, quello classico secondo cui la guerra civile è coessenziale alla polis, al punto che chi non vi prende parte è privato dei diritti politici, e quello moderno rappresentato dal Leviathan di Hobbes, che ne decreta l’interdizione, ma introduce una scissione – e con questa la possibilità della guerra civile – all’interno stesso del concetto di popolo. –

http://francosenia.blogspot.gr/

Προσθέστε περισσότερες πληροφορίες

To μέγιστο μέγεθος των αρχείων είναι 16ΜΒ. Επιτρέπονται όλες οι γνωστές καταλήξεις αρχείων εικόνας,ήχου, βίντεο. ΠΡΟΣΟΧΗ! Για να υπάρχει η δυνατότα embed ενός video πρέπει να είναι της μορφής mp4 ή ogg.

Νέο! Επιλέξτε ποιά εικόνα θα απεικονίζεται στην αρχή του σχόλιου.

Creative Commons License

Όλα τα περιεχόμενα αυτού του δικτυακού τόπου είναι ελεύθερα προς αντιγραφή, διανομή, προβολή και μεταποίηση, αρκεί να συνεχίσουν να διατίθενται, αυτά και τα παράγωγα έργα που πιθανώς προκύψουν, εξίσου ελεύθερα, υπό τους όρους της άδειας χρήσης Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License