Όπλα και λόγοι που πρέπει να χρησιμοποιήσουμε Armi e ragioni di cui servirsi

από την ιστορία του διεθνούς επαναστατικού κινήματος, για τον Μπακούνιν https://aenaikinisi.wordpress.com/2015/05/05/%CF%8C%CF%80%CE%BB%CE%B1-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CE%BB%CF%8C%CE%B3%CE%BF%CE%B9-%CF%80%CE%BF%CF%85-%CF%80%CF%81%CE%AD%CF%80%CE%B5%CE%B9-%CE%BD%CE%B1-%CF%87%CF%81%CE%B7%CF%83%CE%B9%CE%BC%CE%BF%CF%80%CE%BF/

Posted on 05/05/2015 by kleovis LUNEDÌ 23 MARZO 2015

αυτή που ακολουθεί, μεταφρασμένη από το sito web «Ballast», είναι μια συνέντευξη στον a Jean-Christophe Angaut, συγγραφέα του «Bakounine jeune hégélien» και του «La liberté des peuples – Bakounine et les révolutions de 1848«.

Ballast:  λέγεται πως ο  Bakunin μετέφρασε το Μανιφέστο, abbia tradotto il «Manifesto del partito comunista»: ποιοι ήταν οι δεσμοί του σαν διανοούμενος με τον μαρξιστικό κομουνισμό?

Jean-Christophe Angaut: στην πραγματικότητα, δεν υπάρχει καμία απόδειξη πως ο Bakunin όντος μετέφρασε το Μανιφέστο. αντιθέτως, έπρεπε να μεταφράσει το πρώτο Βιβλίο τους Κεφαλαίου, όμως δεν έφτασε ποτέ στο τέλος του, ήταν ένα καθήκον που ζητούσε μια εργασία συνεχή και κανονική για έναν που συνεχώς ήταν απασχολημένος από τον επείγοντα χαρακτήρα  της επαναστατικής δραστηριότητας.  εξίσου, παραμένει το γεγονός πως το Manifesto είναι το κείμενο του  Marx (και Engels) που ο Bakunin γνώριζε καλύτερα, και είναι εκείνη η άποψη της θεωρίας του Μάρξ που δεν σταμάτησε ποτέ να κριτικάρει, ακόμη και ύστερα από είκοσι χρόνια μετά την έκδοσή του – το οποίο και μπορεί να εξηγήσει κάποιες στρεβλώσεις. εάν αφήσουμε κατά μέρους τo προσωπικό μέγεθος των σχέσεων με τον Μάρξ (που όμως δεν πρέπει να παραβλέψουμε ), όπως επίσης και το πιο άμεσα πολιτικό συστατικό, για να επικεντρωθούμε στην κριτική του »διανοούμενου», θα έλεγα πως η σχέση του Bakunin με τον μαρξισμό  (και όχι μόνο με τον κομουνισμό ) σημαδεύτηκε από τρεις θεμελιώδεις διαφορές.

η πρώτη έχει σχέση για την ανησυχία του με το ζήτημα του Κράτους. στο Manifesto, ο Bakunin διαβάζει πως το καθήκον του προλεταριάτου είναι εκείνο του να κάνει δική του την εξουσία του Κράτους για να το κάνει να το κάνει να λειτουργήσει προς όφελός του. για τους μαρξιστές, πρόκειται για μιαν προσωρινή διαχείριση, του χρόνου που χρειάζεται για να γίνει δυνατή η εξαφάνιση κάθε ταξικής κυριαρχίας, και από την στιγμή που το Κράτος είναι μόνον ένα εργαλείο ταξικής κυριαρχίας, θα σβήσει μαζί με αυτή την κυριαρχία. ο Bakunin δεν το πιστεύει με τίποτα, και εκτιμά πως αν και το Κράτος είναι μονάχα ένα εργαλείο αυτό κατέχει μια σχετική αυτονομία και μπορεί, με την σειρά του, να δημιουργήσει μια νέα τάξη – στην περίπτωση, μια κόκκινη γραφειοκρατία. πριν ακόμα γίνει αναρχικός, ο Bakunin ήταν εχθρικός προς τις αυταρχικές μορφές του κομουνισμού, όπως δείχνει το άρθρο του »ο κομουνισμός», που δημοσιεύτηκε τον ιούνιο του  1843, στο οποίο παίρνει θέση για την »αληθινή κοινότητα των ελεύθερων ανθρώπων» ενάντια στις μορφές υποδούλωσης του κομουνισμού.

αυτή η κριτική του Κράτους εμβαθύνεται, κατά δεύτερο τόπο, στο έδαφος της μαρξιστικής φιλοσοφίας της Ιστορίας. ο Bakunin αντιδρά σε αυτό που γνωρίζει για την μαρξιστική φιλοσοφία της Ιστορίας, που αυτός ερμηνεύει σαν ένα ντετερμινισμό κοινωνικό-οικονομικό μονόδρομο, και υπογραμμίζει τον ιστορικό ρόλο που έπαιξε το Κράτος στην κυριαρχία της τάξης – αιτία για την οποίαν, σε πολιτικό επίπεδο, για παράδειγμα, επιμένει στο δικαίωμα της κληρονομιάς  (πράγμα που δεν χάνει σε επικαιρότητα, όταν γνωρίζουμε πως η κυριότερη αιτία για τύχη και εισόδημα, στις χώρες μας, είναι η γέννηση – και σίγουρα όχι η εργασία). είναι ακριβώς διότι το Κράτος παίζει ιστορικά αυτό τον ρόλο που είναι αδύνατον να το κάνεις ένα εργαλείο χειραφέτησης: πιστεύουμε πως κατακτούμε το Κράτος, αλλά είναι το Κράτος που μας κατακτά.  από εδώ λοιπόν και μια τρίτη κριτική, που έχει σχέση με αυτό που ο  Bakunin θεωρεί πως αντιπροσωπεύει μια έγκριση του  Marx ως προς την πορεία της Ιστορίας, την ιδέα σύμφωνα με την οποία η Ιστορία θα εργάζονταν για την πραγματοποίηση του κομουνισμού, δυνάμει των αιώνιων νόμων της διαλεκτικής.

αυτό, για άλλη μια φορά, δεν είναι δίχως πρακτικά επακόλουθα: για παράδειγμα, όσον αφορά εκείνες τις χώρες στις οποίες ο καπιταλισμός δεν θα είχε ακόμη καταλήξει στην πλήρη του ανάπτυξη, θα έπρεπε να περιμένουμε να συμβεί αυτό, για να μπορούμε να ελπίζουμε σε μιαν κοινωνική επανάσταση. πρέπει τέλος να σημειώσουμε πως ο  Bakunin και η φίλοι του, στην Πρώτη Διεθνή, χαρακτηρίζονται σαν »κολεκτιβιστές», και όχι σαν »κομουνιστές», δεν συμβαίνει όμως αυτό λόγω της υπερβολής στην ερμηνεία αυτών των ποιοτήτων, από την στιγμή που, λίγο χρόνο αργότερα, είναι οι κομουνιστές που αποκαλούνται σαν »κολεκτιβιστές» (εκείνοι γύρω από τον Jules Guesde, ιδιαίτερα), ενώ οι αναρχικοί ανατρέχουν στον κομουνισμό.

Ballast: εκτός από το Κράτος, μια από τις βασικές διαφορές, ανάμεσα στον Marx και τον Bakunin, αφορά στην σχέση τους με τους υποπρολετάριους, τους λούμπεν: παρασιτικά αποβράσματα για τον πρώτο; μια επαναστατική εστία για τον δεύτερο. πως εξηγείται αυτή η θεωρητική αντίθεση, οπότε και πρακτική  ?

Jean-Christophe Angaut: αυτή όντως είναι μια σημαντική διαφορά. γενικότερα, μου φαίνεται πως υπήρχε μεγάλη προσοχή, στον Bakunin, για τις κοινωνικές δυναμικές που βρίσκονται κάτω από κάθε επανάσταση. εκ των πραγμάτων, αυτή η κατηγορία των «Lumpenroletariat» είναι αρκετά ξένη στον Marx, καθότι αυτή καλύπτει, σύμφωνα με τα κείμενα, κοινωνικά περιβάλλοντα αρκετά διαφορετικά  (πολύ συχνά ντυμένοι με κουρέλια, όμως, για να χρησιμοποιήσουμε σημερινή ορολογία, πολλές φορές έχουν ένα Rolex και ένα χρυσό βραχιόλι στον καρπό); από την άλλη, είναι αδύνατο να μην μας κάνει εντύπωση σύμφωνα με τις αναλογίες που υπάρχουν, ιδιαίτερα στα κείμενα για το σλαβικό ζήτημα, ανάμεσα στα λόγια των  Marx και Engels για τους λούμπεν και αυτό που λεν σε σχέση με τις προ-καπιταλιστικές κοινωνίες, και οι δυο [περιπτώσεις] φαίνεται να έχουν σαν ιστορικό πεπρωμένο εκείνο του να υπηρετήσουν σαν δολοφόνοι της αντίδρασης.

τώρα, το να λέμε πως αυτό που ο Marx και ο Engels ονομάζουν λούμπεν προλεταριάτο, Lumpenproletariat, είναι απαραίτητα για τον  Bakunin, μια επαναστατική δύναμη, θα ήταν λαθεμένο: πρώτα απ’ όλα διότι, για τους δυο γερμανούς επαναστάτες, τα περιγράμματα του εν λόγω πληθυσμού είναι όλα εκτός από ξεκάθαρα, αλλά επίσης διότι ο Bakunin είναι συνειδητοποιημένος πως μπορεί να είναι δύσκολο, για παράδειγμα, να κινητοποιήσει τους ληστές (μιλάει στο πλαίσιο της Ρωσίας ) στην υπηρεσία της επανάστασης (αν και θεωρεί πως πρέπει να γίνει προσπάθεια προς αυτή την κατεύθυνση). εντούτοις, υπάρχουν αρκετά κείμενα του Bakunin για το φαινόμενο της υποβάθμισης και για τις πολιτικές του επιπτώσεις. ίσως θα μπορούσαμε να φτάσουμε στο σημείο να υποστηρίξουμε (και είναι εκείνο που άλλοι αναρχικοί συγγραφείς, όπως ο  Landauer, θα κάνουν μετά από αυτόν ) πως η επανάσταση δεν είναι μια υπόθεση της τάξης, αλλά υποβάθμισης αυτής , με την κυριολεκτική έννοια του όρου : εάν πάντα παραμένεις στην θέση της κατηγορίας σου, δεν θα κάνεις ποτέ την επανάσταση.

Ballast: ο Onfray, πιστεύει πως , στο »η πολιτική του επαναστάτη»ο Bakunin διαφέρει από τον Marx μόνον ως προς τα μέσα, και όχι ως προς τους σκοπούς :  «οι δυο πιστεύουν στον ολοκληρωτικό άνθρωπο, που απελευθερώνεται από τις αλλοτριώσεις του για τον απλό λόγο πως εξελίσσεται σε μια κοινωνία δίχως τάξεις.» αδέρφια κι εχθροί, την ίδια στιγμή,   εκείνοι οι δυο?

Jean-Christophe Angaut: Ah, αυτή η αρσενική σιγουριά που επιτρέπει να απαγγέλλουμε  όμορφες φράσεις, οριστικές και σε υψηλούς τόνους, δίχως να ανησυχούμε να αναφέρουμε και τους εν λόγω συντάκτες! ενδέχεται ο, ένας αληθινός φιλόσοφος … ας μην αστειευόμαστε, έχω την εντύπωση πως έχουμε να κάνουμε με δυο ερωτήσεις σε μια. κατ’ αρχήν, υπάρχει αυτή η πίστη στον ολοκληρωμένο άνθρωπο στον Μπακούνιν, ακόμα και στον Μάρξ? εγώ δεν είμαι απόλυτα βέβαιος. σίγουρα, υπάρχει μια περίοδος ρητά ανθρωπιστική, στον Marx, που είναι εκείνη των Χειρόγραφων του 1844, όμως αυτό σηματοδοτεί την απόλυτη απαρχή της κομουνιστικής δέσμευσής του, που ακόμη σήμερα δεν είναι  επαρκώς καθορισμένη, και στην συνέχεια, η θεματική ανθρωπολογία θα είναι σε αυτόν πάντα πολύ προβληματική – στην πραγματικότητα, η θεματική του νέου ανθρώπου αποδίδεται στον Marx.

όσο για τον Bakunin, το να υποστηρίζουμε αυτή την άποψη σε σχέση με αυτόν μου φαίνεται καθ’ όλα φανταστικό. έχω την εντύπωση πως στο απόσπασμα που αναφέρεται , ο  Onfray επαναλαμβάνει το χαρτί της καλής ανθρώπινης φύσης το οποίο οι αφελείς της επανάστασης πιστεύουν με τρόπο αμετανόητο. για άλλη μια φορά, πρέπει να δούμε τι πραγματικά διηγούνται οι συγγραφείς για τους οποίους γίνεται η συζήτηση.
όσον αφορά τον  Bakunin, υπάρχουν πολλά κείμενα που μιλούν για την ανθρώπινη φύση, αλλά άλλα κείμενα που την ξαναγράφουν μέσα σε μια ιστορία, είναι πολύ πιο εύγλωττα γύρω από τις κακές πτυχές της.  μάλλον, ο Bakunin προτείνει πως είναι ένα επαναστατικό καθήκον εκείνο του να φτάσει στο εύρος των κοινωνικών διαμορφώσεων όπου οι κακές πτυχές της ανθρώπινης φύσης  (εγωισμός, ματαιοδοξία, απληστία, κλπ.) μπορούν να βρουν έκφραση δίχως να βλάψουν τους άλλους.

και μετά, σε δεύτερο τόπο, υπάρχει το ζήτημα των μέσων και των σκοπών. κι αφού πρόκειται για τον Bakunin, το να υποστηρίζουν πως κατά βάθος ο σκοπός μπορεί να παραμείνει ο ίδιος,  όταν επίσης αλλάζουμε το μέσο, μου φαίνεται πως αυτό προχωρά τελείως στην αντίθετη κατεύθυνση με αυτό που υπήρξε o σαφής βαθμός δέσμευσής του : εάν ο Bakunin είναι τόσο μαχητικός για το ζήτημα της οργάνωσης της Διεθνούς, είναι διότι θεωρεί πως μια αυταρχική οργάνωση θα μπορούσε να αποτελέσει την μαγιά μιας συγκεκριμένης κόκκινης γραφειοκρατίας για την οποίαν μιλούσαμε νωρίτερα – είναι επίσης διότι πιστεύει πως ο σκοπός χτίζεται ξεκινώντας από τα μέσα (παραδείγματος χάριν, στην δημιουργία μορφών όχι αυταρχικών οργάνωσης, συνεταιρισμών, κλπ.).

Ballast: ο Bakunin – όπως, γενικότερα, όλη η αναρχική παράδοση – παρουσιάστηκε αρκετά εχθρικός απέναντι στον Θεό και στις θεσμισμένες θρησκείες (κάτι που φάνηκε λιγότερο στην περίπτωση ενός  Engels, και ενός Marx ή του Lenin – αυτός ο τελευταίος θεωρούσε παραδείγματος χάριν πως ήταν λαθεμένο να διαχωρίζουμε τους εργάτες, κάνοντας τον αθεϊσμό ένα σύνθημα). αυτός ο μαχητικός αθεϊσμός σου φαίνεται επίκαιρος ακόμη και σήμερα ?

Jean-Christophe Angaut: εκείνο που προκαλεί έκπληξη, είναι πως ο  Bakunin εκφράστηκε ο ίδιος ενάντια στο σχέδιο να γίνει ο αθεϊσμός μια συνθήκη για να πάρεις μέρος στην Διεθνή, όταν είναι γνωστά τα πολλά του κείμενα που περιγράφουν την αντίθεσή του στην θεολογία. μου φαίνεται πως η θέση του  Bakunin είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα, και σήμερα επίσης, διότι συνδυάζει μια ριζοσπαστική μορφή αθεϊσμού (που δεν είναι απλά της τάξης μιας προσωπικής χειραφέτησης, αλλά βασίζεται επάνω σε μια κριτική πολύ ενδιαφέρουσα των σχέσεων ανάμεσα στην θεολογία και την πολιτική ) που είναι, την ίδια στιγμή, μια σύλληψη της εργατικής οργάνωσης όπου τέτοια ζητήματα πρέπει να συζητούνται δίχως να λαμβάνεται επίσημη απόφαση, και μια σύλληψη της κοινωνικής οργάνωσης που με τον ίδιο τρόπο πρέπει να επιτρέπει την απόλυτη ελευθερία της λατρείας – αλλά και τον πλήρη ιδιωτικό χαρακτήρα της.

όσον αφορά τις σύγχρονες συζητήσεις για την λαϊκότητα, που είναι πλήρως δηλητηριασμένες, είναι μια θέση εποικοδομητική : μπορούμε να διατηρούμε μια πλήρη ελευθερία θρησκευτικής έκφρασης  (όπως φυσικά και αντιθρησκευτική) και μπορούμε να υποβιβάσουμε την θρησκευτική πρακτική στην σφαίρα της ιδιωτικής πρωτοβουλίας. και στα δυο επίπεδα, στην Γαλλία, βρισκόμαστε ακόμη μακριά, καθότι από την μία καταστέλλεται η πρακτική να φέρεις θρησκευτικά σύμβολα όταν βρίσκεσαι στις δημόσιες υπηρεσίες, (ενώ η θρησκευτική ουδετερότητα θα έπρεπε να είναι εκείνη των θεσμών), ενώ από την άλλη επιδοτούνται οι λατρείες, τα θρησκευτικά σχολεία, κλπ.  (έτσι ώστε οι φόροι που πληρώνονται από τους ελεύθερα σκεπτόμενους χρησιμοποιούνται για να χρηματοδοτούν αυτό το είδος μηχανισμών-δομών).

όσον αφορά την επικαιρότητα του μαχητικού αθεϊσμού, υπό την μορφή που ενδύονταν στην εποχή του Μπακούνιν, είμαι πιο προσεκτικός. o Μπακούνιν γράφει σε μιαν εποχήν κατά την οποίαν η Εκκλησία δεν είναι διαχωρισμένη από το Κράτος σε καμία ευρωπαϊκή χώρα, όπου η χριστιανική θρησκεία ασκεί μια πραγματική επιρροή στην ζωή των ατόμων και αποτελεί μια πολιτική εξουσία.  αν και όλο αυτό δεν έχει καθόλου τελειώσει (όπως πιστοποιείται από την κινητοποίηση της καθολικής Εκκλησίας στην Γαλλία, ενάντια στην επέκταση του θεσμού του γάμου στα ζευγάρια των ατόμων του ιδίου φύλου), σήμερα έχουμε συχνά να κάνουμε με μορφές θρησκευτικού εξτρεμισμού που εμφανίζονται έξω από το Κράτος – αν και κάποιες φορές φιλοδοξούν να το κατακτήσουν.

Ballast:  γράφεις πως »η φιλοσοφία καταλαμβάνει έναν ιδιαίτερο χώρο»  Bakunin. το κάνεις μάλιστα »ένα σημείο συνάντησης» μοναδικό ανάμεσα στις διαφορετικές τάσεις της εποχής του. Που πάει να πει ?

Jean-Christophe Angaut:  αρχικά, ο Bakunin δέχεται μια φιλοσοφική εκπαίδευση – μοναδική στην Ρωσία, όπου διαμορφώνεται σαν αυτοδίδακτος μαζί με κάποιον φίλο, μετά στην Γερμανία, όπου άρχισε να βελτιώνει την κατάρτισή του στην γερμανική φιλοσοφία για την οποίαν ενημερώνεται για όλη του την ζωή γύρω από τις διαφορετικές φιλοσοφικές εξελίξεις και τάσεις; βρίσκεται ακόμη, στα τελευταία του κείμενα, κάποια αναφορά του Schopenauer. ωστόσο, δεν φαίνεται πως μπορούμε να θεωρήσουμε τον Bakunin σαν έναν φιλόσοφο : τα κείμενά του τρέφονται φιλοσοφίας, όταν χρειάζεται, όμως οι ανησυχίες του σύντομα παύουν να είναι θεωρητικές. για παράδειγμα, όταν θεωρητικά δημιουργεί την αντί-θεολογία του, κινητοποιεί συγγραφείς όπως οι  Feuerbach, Comte, ή τους γερμανούς υλιστές, όμως ο σκοπός του δεν είναι κυρίως εκείνος του να μιλήσει για την αναζήτηση της αλήθειας : κι αυτό διότι η θρησκεία, και συγκεκριμένα η θεολογία, αναγνωρίστηκε από αυτόν σαν μια εξουσία φαύλη της οποίας θεωρεί απαραίτητο να ξεριζώσουμε τις θεωρητικές ρίζες.

έτσι, εκ των πραγμάτων, ο Bakunin αποτελεί ένα σημείο μοναδικό συνάντησης ανάμεσα σε διαφορετικές φιλοσοφικές τάσεις που, την εποχή εκείνη, μόλις που κουβέντιαζαν : ο χεγκελισμός, ο μαρξισμός, ο θετικισμός, ο επιστημονικός υλισμός – ρεύματα των οποίων έχει, πιστεύω, μια καλή κατανόηση. εκείνο όμως που μου φαίνεται ενδιαφέρον εκτός των άλλων, είναι ο τρόπος με τον οποίον θέτει εκ νέου υπό αμφισβήτηση την χρήση που η φιλοσοφία κάνει ενός συγκεκριμένου αριθμού εννοιών – το Κράτος, η ιστορία, η πολιτική, κλπ..

Ballast: ο Καμύ, Camus, που εκμυστηρεύεται πως ο  Bakunin είναι »ζωντανός» σε αυτόνè «vivo» in lui, εν τω μεταξύ θεωρούσε πως υπήρχαν στο έργο του κλίσεις  «nichiliste ed immoraliste» »μηδενιστικές και ανήθικες» μαζί με έναν ρομαντισμό θανατηφόρο. ποια είναι η γνώμη σου γι αυτή την ανάλυση, που βρίσκεται τόσο στον »επαναστατημένο άνθρωπο»,che si trova ne «L’uomo in rivolta», όσο και στην πολεμική του με τον Gaston Leval?

Jean-Christophe Angaut: παρεμπιπτόντως, βλέπουμε καλά πως σε αυτό το είδος της συζήτησης στο οποίο ο  Onfray θα ήθελε πολύ να είναι Camus (εκτός αυτού, το βιβλίο του για τον Camus, όπως εξ άλλου όλα του τα βιβλία, είναι λιγάκι ένα βιβλίο για τον εαυτό του), έχει όμως κι άλλο να δουλέψει – κυρίως διότι με ευκαιρία της πολεμικής με τον Leval, ο Camus στάθηκε ικανός να αναγνωρίσει πως είχε κάνει την καρικατούρα του  Bakunin. η δυσκολία με το δοκίμιο του Καμύ, είναι να γνωρίζουμε σε τι ακριβώς υπαινίσσεται. φυσικά, δεν είναι πως επιμένουμε να υπερασπιζόμαστε τον  Bakunin με οποιοδήποτε κόστος : υπάρχει σε αυτόν μια τάση »αρνητισμού», συνδεδεμένη στην πεποίθηση του πως ήταν μέρος μιας γενιάς καταστροφέων, και πως θα έρχονταν μιαν άλλη γενιά που θα είχε μπορέσει να χτίσει άλλα πράγματα.

δεν γνωρίζω εάν υπάρχει θανατηφόρος ρομαντισμός, και δεν γνωρίζω επίσης εάν υπάρχει και νιχιλισμός, με τον τρόπο που την εννοεί ο Camus – η χρήση αυτού του όρου εξ άλλου είναι αρκετά προβληματική, από την στιγμή που ανατρέχει σε μια περίοδο πολύ συγκεκριμένη της ρωσικής ιστορίας, κατά την οποίαν τα κείμενα του Μπακούνιν μπόρεσαν να παίξουν κάποιον ρόλο, δίχως όμως να μπορέσουν να κάνουν τον  Bakunin un nichilista, έναν νιχιλιστή.  Quanto all’immoralismo, όσον αφορά τον αμοραλισμό, αναρωτιέμαι σε ποιον βαθμό ο Καμύ δεν συγχέει ανάμεσα στα κείμενα του  Bakunin και εκείνα του Necaev. εντούτοις, υπάρχει μια πτυχή αμφισβητήσιμη στην δραστηριότητα του Bakunin, και βρίσκεται στον ρόλο που αυτός παίζει στις μυστικές εταιρείεςe  – αν και δίχως αμφιβολία δεν υπήρχε η ανάγκη να δώσει σε αυτές τον ρόλο του σκιάχτρου όπως έκανε ο  Marx και οι φίλοι του, στην στιγμή του αποκλεισμού του Bakunin από την Διεθνή. και σε αυτή την περίπτωση, μου φαίνεται πως το διάστημα, ο χρόνος που παρήλθε θα έπρεπε να μας επιτρέπει να διαβάζουμε τα κείμενα με κριτικό τρόπο, παρά για να αποφαινόμαστε με τρόπο σαν να κόβουμε με τσεκούρι.

Ballast: Ακριβώς : ο Μπακούνιν, όπως έχεις γράψει, έχει κακιά κριτική στον ακαδημαϊκό κόσμο και σε πλατύ κοινό : τον κατηγορούν πως ήταν, στιγμή στην στιγμή, τρομοκράτης, βάρβαρος ή βίαιος…όσον αφορά την σύλληψή του για την βία, ο Leval σημείωνε στο «La pensée constructive de Bakounine» πως: «La leggenda ha distorto la verità», »ο θρύλος έχει παραμορφώσει την αλήθεια». το επιβεβαιώνεις?

Jean-Christophe Angaut: όταν συγκρίνουμε εκείνη που ήταν πραγματικά η δραστηριότητα του Bakunin, και τα γραπτά του,με εκείνο που διαβάζουμε σε σχέση με αυτόν γραμμένο από κόσμο που πιθανότατα δεν τον έχει ποτέ διαβάσει, αναρωτιόμαστε συχνά εάν μιλάμε για τον ίδιον άνθρωπο. ο Bakunin δεν υπήρξε ένας μη βίαιος, δεν υπήρξε άγγελος, ήταν ένας επαναστάτης ο οποίος πίστευε πως η επανάσταση περιελάμβανε αναγκαστικά μια στιγμή βίας, ή όπως ο ίδιος έλεγε, την εξαπόλυση κακών παθών – όμως πρόκειται για κάτι που καταγράφει σαν ένα γεγονός, όχι κάτι που επικαλείται. αυτό είναι πολύ μακρινό από το πορτραίτο που του κάνει ο φιλελεύθερος Isaiah Berlin, που τον ζωγραφίζει σαν ένα τέρας έτοιμο να εντρυφήσει ποτάμια με αίμα….πολύ περισσότερο από ότι αν θέλουμε να αντιμετωπίσουμε σοβαρά αυτό το πρόβλημα της βίας, υπάρχουν κείμενα απολύτως ξεκάθαρα γραμμένα από τον  Bakunin εν προκειμένω.

o Bakunin απορρίπτει την χρήση του τρόμου, που νοείται ως πρακτική δολοφονίας ατομικής ή σαν συστηματική εφαρμογή από πλευράς μιας κυβέρνησης επαναστατικής. όταν ένας νεαρός ρώσσος, το  1886, προσπαθεί να σκοτώσει τον τσάρο, ο Bakunin, παρότι εκθειάζει το κουράγιο του, λέει με τρόπο πολύ καθαρό πως μια παρόμοια απόπειρα, κι αν στεφθεί με επιτυχία, δεν χρησιμεύει τίποτα : ένας μονάρχης θα πάρει το πόστο, την θέση του νεκρού μονάρχη. όσο δε για την χρήση του τρόμου από πλευράς μιας επαναστατικής κυβέρνησης, φτάνει να διαβάσουμε ξανά τα σημεία στα οποία ο  Bakunin μιλά για την γαλλική Επανάσταση για να αντιληφθούμε πως, σύμφωνα με αυτόν, το καθήκον των επαναστατών δεν είναι εκείνο να προκαλέσουν τα κακά πάθη για να τα κατευθύνουν ενάντια στους ανθρώπους, αλλά να τα στρέψουν ενάντια στα πράγματα και τους θεσμούς.

αναρωτήθηκα από που προέρχονταν αυτή η φήμη που φτιάχτηκε για τον Bakunin, αλλά επίσης, γενικότερα, για τον αναρχισμό: σίγουρα, υπάρχει μια χρήση της βίας σε διάφορες στιγμές της ιστορίας του αναρχικού κινήματος, παρόλα αυτά όμως, σε μικρότερη κλίμακα εκείνης του μεγαλύτερου μέρους των πολιτικών ρευμάτων προς τα οποία ο ακαδημαϊκός κόσμος δείχνει μεγαλύτερο σεβασμό. έτσι για να κάνουμε ένα παράδειγμα, η πολυαγαπημένη μας γαλλική Δημοκρατία δεν χτίστηκε επάνω σε πέταλα από τριαντάφυλλα.

εκτός από το γεγονός πως κάποια συγκεκριμένη στιγμή της Ιστορίας του κινήματος, αναρχικοί μπόρεσαν να κάνουν θεαματική χρήση της βίας  (πράγμα που δεν παραβλέπεται στην κατασκευή ενός μύθου), αναρωτιέμαι εάν αυτή η φήμη που επικολλήθηκε στον  Bakunin και στους αναρχικούς δεν οφείλεται στο γεγονός πως αυτοί δεν αναθέτουν σε άλλους, και κυρίως δεν αναθέτουν στο Κράτος, την χρήση της βίας. όμως θα έπρεπε να επιστρέψουμε σε αυτό λεπτομερέστερα…ίσως, απλά τα πρόσωπα που τοποθετούνται στα αριστερά αντιλαμβάνονται την κριτική των αναρχικών σαν μια ανυπόφορη βία, είναι όμως πρόβλημά τους…

Ballast: ο Bakunin, κάπου, είχε προβλέψει την ήττα ενός καθεστώτος θεμελιωμένου στην »δικτατορία του προλεταριάτου» και τον ολοκληρωτικό χαρακτήρα  (εάν είναι επιτρεπτή η χρήση του αναχρονισμού) του κεντρικού Κρατικού σοσιαλισμού. πως εξηγείται πως ο κομουνισμός διέγειρε, σε παγκόσμια σκάλα, πολύ περισσότερες εντάξεις από τον ελευθεριακό σοσιαλισμό ?

Jean-Christophe Angaut: αυτή η ιδέα ενός Bakunin που προβλέπει την καταστροφή του Κρατικού σοσιαλισμού είναι αποπλανητική, όμως πρέπει να κάνουμε προσοχή, αν και αρκετά κείμενα υιοθετούν αυτό τον προφητικό τόνο. εκ των υστέρων, αυτά τα κείμενα όντως ηχούν με αυτό τον τρόπο, όμως πιστεύω πως ο  Bakunin υποδεικνύει έναν γενικότερο κίνδυνο, αρκετά αόριστο τελικά  (και πως μπορούσε να είναι διαφορετικά?), που επικαιροποιήθηκε στην συνέχεια με τρόπο ακριβή. σήμερα, πραγματικά, όταν διαβάζουμε »κόκκινη γραφειοκρατία», φανταζόμαστε που συμπληρώνει ένα έντυπο για να σε ξαποστείλει σε ένα  gulag…

για να επιστρέψουμε στο θέμα μας, δυστυχώς δεν μπορούμε να ομιλήσουμε για καταστροφή του υποτιθέμενου Κρατικού σοσιαλισμού – σίγουρα, είδαμε την τελική ήττα, όμως κυρίως είχαμε την σχεδόν ολοκληρωτική ηγεμονία αυτής της εκδοχής του μαρξισμού, η οποία έριξε σε ανυποληψία και απαξίωση όλα τα χειραφετικά κινήματα.για αυτό θα έλεγα πως μάλλον ο θρίαμβος του Κρατικού σοσιαλισμού έφερε την ήττα του σοσιαλισμού γενικότερα. αυτή είναι μια από τις μεγάλες καταστροφές του  XX αιώνα.

τώρα , να εξηγήσουμε με λίγα λόγια αυτή τη νίκη των αυταρχικών μορφών του σοσιαλισμού επί των ελευθεριακών μορφών, μου φαίνεται δύσκολο – άλλοι δίχως αμφιβολία θα έχουν λιγότερους ενδοιασμούς να το κάνουν ! αντί να προσπαθήσω μια επεξήγηση τολμηρή, προτιμώ να αναρωτηθώ που βρίσκεται αυτή η νίκη του υποτιθέμενου σοσιαλισμού, που θριάμβευσε μετατρεπόμενη στον εχθρό της. οπότε, εάν θέλουμε, αυτή μπορεί να είναι μια εξήγηση : νίκησαν διίτι ενώθηκαν σε λογικές εξουσίας που ήταν ήδη κυρίαρχες λογικές – κάνοντας όμως αυτό, χάθηκε η αιτία και ο σκοπός που υποτίθεται πως υπερασπίζονταν.

Ballast:  υποτίθεται πως δεν θεωρείς τον  Bakunin σαν αντικείμενο μελέτης καλό για τα αναρχικά μουσεία: τι μπορεί να προσφέρει στην δύσκολη εποχή μας?

Jean-Christophe Angaut: η »ερευνητική» πλευρά μου είχε πάντα την τάση να ενδιαφέρεται για το γκρίζο των κειμένων και των αρχείων : πρέπει να είμαστε λίγο [πολύ] έμμονοι για να μπορούμε να κάνουμε έρευνα, εξάλλου, δεν πρέπει να ντρεπόμαστε με τίποτα, από την στιγμή που δεν πηγαίνουμε να ζητιανέψουμε στους αγωνιστές με χτυπήματα μεγάλων διδαγμάτων που αντλήθηκαν από τους άγιους συγγραφείς. και να, που αρχίζω να σας απογοητεύω : υπάρχουν πράγματα στον Μπακούνιν που μου φαίνονται χρονολογημένα, ή που εξαρτώνται δυνατά από την συγκυρία κατά την οποίαν ειπώθηκαν, ή, ακόμη, πως έχουν για εμάς μια πρακτική σημασία περιορισμένη, με τρόπο ώστε είναι δύσκολο να βρούμε κάποια επικαιρότητα  – εκτός από την δυσκολία που θέτει, σε κάθε περίπτωση, εάν τον αντιμετωπίζουμε λίγο επιστημονικά, η ιδέα σύμφωνα με την οποίαν ένας διανοητής που γεννήθηκε δυο αιώνες πριν θα μπορούσε σήμερα να είναι επίκαιρος.

δίχως να υπολογίζουμε το γεγονός πως πάντα υπάρχει η σχολή αγιοποίησης των μεγάλων προγόνων : »ο Bakunin το είχε πει για τα καλά! ξαναδιάβασε σύντροφε τον Bakunin !» δυστυχώς, έχω την εντύπωση πως ακούγονται τέτοιου είδους φράσεις μοναχά ανάμεσα στους αναρχικούς, οι οποίοι έχουν μια σχέση τόσο τρυφερή όσο και ειρωνική με τους προκάτοχούς τους.

έχεις όμως δίκιο, δεν θα είχα ποτέ δουλέψει πάνω στον  Bakunin εάν δεν είχα βρει στα κείμενά του (και σε αυτά πολλών άλλων!) μια πηγή έμπνευσης για το σήμερα. και μετά από όλα αυτά, αυτό είναι το σημείο : για να σκεφτούμε και να δράσουμε σήμερα, ποιες ενέργειες και ποια εργαλεία μπορεί να μας δώσει η ανάγνωση του  Bakunin και η πορεία του?

και εάν και σε εμένα αυτά τα πράγματα ενδιαφέρουν, δεν έχει σημασία για παράδειγμα (και δικαίωςe) να γνωρίζουμε ποια στοιχεία της αντί-θεολογίας του  Bakunin πάρθηκαν δανεικά από τον Comte, ποια άλλα προέρχονται από τον Feuerbach, κλπ.. αντιθέτως, συνεχίζω να βρίσκω πολύ ωραία τα κείμενα για την ελευθερία και για το συναίσθημα της εξέγερσης, και βρίσκω άξιο να ληφθεί υπ όψιν όλο εκείνο που έγραψε για [και εναντίον] την ιστορική ανάγκη, για τις σχέσεις ανάμεσα στην τάξη και την επανάσταση, την αντίληψή του για την πολιτική και για το πολιτικό. εκ των πραγμάτων, βρίσκουμε στον Bakunin αυτό που περιμένουμε από κάθε αγωνιστική και μαχητική θεωρία : όπλα και λόγους και αιτίες για να χρησιμοποιήσουμε.

πηγή: Ballast

http://francosenia.blogspot.gr/search?updated-max=2015-03-30T18:33:00%2B02:00&max-results=20&start=4&by-date=false

Προσθέστε περισσότερες πληροφορίες

To μέγιστο μέγεθος των αρχείων είναι 16ΜΒ. Επιτρέπονται όλες οι γνωστές καταλήξεις αρχείων εικόνας,ήχου, βίντεο. ΠΡΟΣΟΧΗ! Για να υπάρχει η δυνατότα embed ενός video πρέπει να είναι της μορφής mp4 ή ogg.

Νέο! Επιλέξτε ποιά εικόνα θα απεικονίζεται στην αρχή του σχόλιου.

Creative Commons License

Όλα τα περιεχόμενα αυτού του δικτυακού τόπου είναι ελεύθερα προς αντιγραφή, διανομή, προβολή και μεταποίηση, αρκεί να συνεχίσουν να διατίθενται, αυτά και τα παράγωγα έργα που πιθανώς προκύψουν, εξίσου ελεύθερα, υπό τους όρους της άδειας χρήσης Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License