Syriza e dintorni, ο Σύριζα και το περιβάλλον του

ο Σύριζα, δυστυχώς, δεν μπορεί να πραγματοποιήσει ούτε αυτό που υποσχέθηκε, πιστεύω, ούτε φυσικά την κοινωνική αλλαγή

Posted on 15/04/2015 by kleovis MERCOLEDÌ 11 MARZO 2015, Τετάρτη 11 Μαρτίου

http://francosenia.blogspot.gr/search?updated-max=2015-03-13T16:34:00%2B01:00&max-results=20&start=21&by-date=false

ο καπιταλισμός δίχως ούτε έναν καπιταλιστή
υπάρχουν δυο βασικά δοκίμια για να μπορέσουμε να καταλάβουμε γιατί ο Σύριζα, στην Ελλάδα, με κάθε πιθανότητα οδεύει προς την αποτυχία : το πρώτο είναι το «Dominio senza soggetto«, του Robert Kurz,  »Κυριαρχία δίχως υποκείμενο», το δεύτερο είναι το «Che cosa fa andare avanti il capitalismo» , »Τι είναι αυτό που κάνει τον καπιταλισμό να προχωρεί», του  Michael A. Lebowitz.

ο Kurz εξηγεί γιατί εκείνο που εμείς ονομάζουμε μαρξισμό είναι κατά βάθος μόνο μια κριτική που μειώνει την έννοια της κυριαρχίας, κριτική ανίκανη από μόνη της να εξηγήσει εκείνο που είναι ο »ώριμος» καπιταλισμός :
« Ένας από τους πιο αγαπημένος όρους της κοινωνικής κριτικής της αριστεράς – που χρησιμοποιείται με την ανεμελιά του προφανούς – είναι η έννοια της »κυριαρχίας». οι »κυρίαρχοι» υπήρξαν και θεωρούνται, σε αμέτρητες πραγματείες και μπροσούρες, σαν μεγάλοι και παγκόσμιοι κακοί με σκοπό να μπορέσουν να εξηγηθούν τα βάσανα της καπιταλιστικής κοινωνικοποίησης. αυτό το πλαίσιο εφαρμόζεται αναδρομικά σε όλη την ιστορία. στην συγκεκριμένη μαρξιστική ορολογία, αυτή η έννοια της κυριαρχίας αποκτά μια »οικονομική βάση» : η κυρίαρχη τάξη είναι αυτή που καταναλώνει την υπεραξία, την οποία οικειοποιείται με την πονηριά και προδοσία και, φυσικά, με την βία. 

τραβάει την προσοχή μας το γεγονός πως η πλειοψηφία των θεωριών κυριαρχίας, συμπεριλαμβανομένων και των μαρξιστικών, υποβαθμίζουν το πρόβλημα  με τρόπο ωφελιμιστικό. εάν υπάρχει η απαλλοτρίωση της »εργασίας άλλου», τότε υπάρχει κοινωνική καταπίεση, εάν υπάρχει ανοιχτή βία, τότε αυτή είναι προς όφελος και κέρδος κάποιου ανθρώπου. ποιος ωφελείται  – εκεί καταλήγει το πρόβλημα. ακόμη και η κατασκευή των πυραμίδων των αρχαίων αιγυπτίων, που καταβρόχθιζε ένα μέρος όχι ασήμαντο της υπέρ-παραγωγής εκείνης της κοινωνίας, δεν μπορεί να αναχθεί δια της βίας σε μια προοπτική εκμετάλλευσης  (καθαρά οικονομικής ) από μέρους μιας τάξης ή μιας κάστας. ούτε και οι αμοιβαίοι σκοτωμοί των διάφορων »κυρίαρχων», για λόγους »τιμής», δεν ικανοποιούν τον απλό χρηστικό υπολογισμό. »

ενώ ο  Lebowitz εξηγεί γιατί μια πιο ενδελεχής ανάγνωση του Marx μας δείχνει πως το κεφάλαιο παράγει έναν εργαζόμενο ο οποίος θεωρεί τις συνθήκες και την κατάστασή του σαν να ήταν »προφανείς φυσικοί νόμοι» :
« όταν εξετάζουμε την εξάρτηση του εργαζόμενου από το κεφάλαιο, είναι δύσκολο να καταλάβουμε το γιατί ο καπιταλισμός συνεχίζει να προχωρά. σε τελική ανάλυση, ο Marx δεν έδειξε μόνο πως το κεφάλαιο μπορεί να »σπάσει κάθε αντίσταση», αυτός επίσης συνέχισε να λέει πως το κεφάλαιο μπορεί να »στηριχθεί στην δική του [του εργαζόμενου] εξάρτηση από το κεφάλαιο, που προέρχεται από τις ίδιες συνθήκες παραγωγής, και που είναι εγγυημένη στο διηνεκές από αυτές». με λίγα λόγια, ο καπιταλισμός τείνει να παράγει τους εργαζόμενους που χρειάζεται.  »

τα δυο κείμενα, εάν τα διαβάσουμε, προχωρούν εξηγώντας γιατί ο Σύριζα, παρά το ότι έχει στα χέρια του την διαχείριση εκείνου που στην Ελλάδα είναι ο μεγαλύτερος μοναδικός εργοδότης, κατά πάσαν πιθανότητα δεν θα εκμεταλλευτεί ποτέ συνειδητά αυτή την θέση του για να κάνει να προοδεύσει η χειραφέτηση της κοινωνίας από την εργασία.

ας κάνουμε μια παρέκβαση : μέχρι την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης – και πριν ακόμη από αυτή την κατάρρευση, από το  1914 – ο μαρξισμός παρέμεινε παγιδευμένος σε μια κρίση από την οποίαν δεν καταφέρνει να τραβηχτεί έξω. είναι μια κρίση πολιτική, και είναι στενά συνδεδεμένη με την ίδια κρίση της αστικής πολιτικής. όμως η πολιτική είναι ταξικός αγώνας, ή, μάλλον, είναι ο ταξικός αγώνας που είναι αγώνας πολιτικός. από αυτό έπεται πως η κρίση της αστικής πολιτικής είναι επίσης η κρίση του αγώνα ανάμεσα στις τάξεις. το πρόβλημα είναι διπλό : από την μια, εάν ο   Lebowitz έχει δίκιο, έχουμε μιαν επαναστατική τάξη που κοιτάζει προς τις ανάγκες του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής σαν προφανείς φυσικούς νόμους. από την άλλη, εάν ο Kurz έχει δίκιο, η κοινωνική κυριαρχία στο εσωτερικό αυτού του τρόπου παραγωγής δεν έχει ένα υποκείμενο, δεν έχει έναν εκμεταλλευτή. γι αυτό, έχουμε έναν ταξικό αγώνα, δίχως κυρίαρχη τάξη, που προωθείται από μια τάξη που βλέπει τις υπάρχουσες υλικές συνθήκες εκμετάλλευσής της σαν να ήταν προφανείς φυσικοί νόμοι.

εάν οι  Kurz και Lebowitz έχουν δίκιο, τότε δεν υπάρχει καμία πολιτική χειραφέτηση αναπόφευκτη και, για τον μαρξισμό, η έλλειψη μιας αναπόφευκτης πολιτικής χειραφέτησης ισοδυναμεί με την έλλειψη οποιασδήποτε πιθανότητας κοινωνικής χειραφέτησης. αυτό δεν σημαίνει πως ένα πολιτικό κίνημα εξαιρείται τελείως; σημαίνει μόνον πως δεν μπορούμε να υποθέσουμε ένα τέτοιο κίνημα. είναι τελείως πιθανό η κοινωνία να σκοντάψει προς κάποια λύση, δεν υπάρχει όμως τίποτα στις υπάρχουσες σχέσεις που να καταστεί αναπόφευκτο ένα τέτοιο εμπόδιο.  είναι απολύτως αδύνατο, για έναν μαρξιστή, να αποδεχτεί την ιδέα κατά την οποίαν η πολιτική χειραφέτηση της εργατικής τάξης είναι απίθανη. μέχρι και ο  Lebowitz – ο οποίος εξηγεί πως το κεφάλαιο παράγει τους εργαζόμενους που έχει ανάγκη – υποστηρίζει πως οι καπιταλιστικές κρίσεις θα μπορούσαν να είναι ένα όχημα για την εκπαίδευση της εργατικής τάξης :

« δίχως αμφιβολία, μια οικονομική κρίση φέρνει στην επιφάνεια την φύση του οικονομικού συστήματος. όταν υπάρχουν άνθρωποι άνεργοι, πόροι, μηχανήματα, και εργοστάσια – και, την ίδια στιγμή, πρόσωπα που έχουν ανάγκη από εκείνα τα πράγματα που μπορούν να παραχθούν – είναι αρκετά προφανές πως η παραγωγή στον καπιταλισμό δεν βασίζεται στις ανθρώπινες ανάγκες αλλά, μάλλον επί εκείνου που μπορεί να παραχθεί για ένα κέρδος. αυτή είναι η στιγμή κατά την οποίαν οι άνθρωποι μπορούν να κινητοποιηθούν για να θέσουν υπό συζήτηση το σύστημα   »

και ο Kurz πιθανολογεί πως αυτό θα μπορεί να επιτευχθεί διαμέσου συμβουλίων, στρογγυλών τραπεζιών, και κάτω από την απειλή μιας οικονομικής καταστροφής, κοινωνικής και περιβαλλοντικής:

« διότι, όταν η συνείδηση και η πρακτική και κοινωνική δράση δεν υποβάλλονται πλέον σε μια ασυνείδητη μορφή της συνείδησης  και της αντικειμενοποιημένης της κανονικότητας, δεν θα μπορεί πλέον να αναδυθεί σε αυτό το σχέδιο, σε αυτό το επίπεδο ένας επίσημος προσδιορισμός. εκείνο που μέχρι σήμερα ακολούθησε έναν τυφλό μηχανισμό κανόνων τώρα θα πρέπει να μεταφερθεί στην »συνειδητή συνείδηση» των ανθρώπων – την αυτοσυνείδηση.  έναν τέτοιον μετασχηματισμό είναι ίσως ευκολότερο να τον φανταστεί κάποιος στην βάση εκείνων των στιγμών κοινωνικής αναπαραγωγής που μέχρι σήμερα ονομάζονταν »οικονομία». η οικολογική-κοινωνική κρίση, σε αρνητικό επίπεδο, και η σκέψη στο διαδίκτυο, σε θετικό επίπεδο,  μας προτείνουν πως πλέον δεν δίνετε ελεύθερη πρόσβαση στις παρεμβάσεις στην φύση και στην κοινωνία σύμφωνα με μιαν παγκοσμίως έγκυρη αρχή   (μορφή χρήματος, »εισοδηματική»), αλλά πως πρέπει πρώτα να γίνουν επιλογές σύμφωνες με τα κοινωνικά και οικολογικά κριτήρια, εν όψει του ευαίσθητου περιεχομένου της παρέμβασης και της επιτυχίας της.

μια παρόμοια διαφοροποίηση, που κατέστη αναπόφευκτη υπό την απειλή μιας αυξημένης απειλής καταστροφής, παρόλα αυτά μπορεί πρακτικά να πραγματοποιηθεί μόνον διαμέσου μιας άμεσης σύνδεσης ανάμεσα στις διαδικασίες κοινωνικής απόφασης και το ευαίσθητο περιεχόμενο της αναπαραγωγής, όχι πλέον κωδικοποιημένα και φιλτραρισμένα από μια ασυνείδητη μορφή.   για μια τέτοια διαδικασία λήψης αποφάσεων απαιτούνται φυσικά θεσμοί, δομές  («consigli», «tavole rotonde», »συμβούλια», »στρογγυλά τραπέζια» ή οτιδήποτε άλλο) οργανωμένα σαν ένα σύνολο στο διαδίκτυο και (τουλάχιστον στην διάρκεια της κοινωνικής διαδικασίας μετασχηματισμού που θα πηγαίνει πέρα από την μορφή εμπόρευμα) υπεύθυνα για συγκεκριμένα κριτήρια λήψης αποφάσεων. στο μέλλον μόνο ένας κόκκος αλατιού, solo cum grano salis,  θα μπορούμε να μιλάμε επίσης και για ένα »κοινωνικό συμβόλαιο», μολονότι η ίδια η έννοια του »συμβολαίου» είναι μέρος της νομικής μορφής, και ως εκ τούτου προφανώς του κόσμου τουεμπορεύματος. »

ωστόσο, καταρχήν, ποιος εκπαιδεύει τους εκπαιδευτές ?; και, κατά δεύτερο λόγο, τι θα συζητηθεί, ακριβώς, σε αυτά τα στρογγυλά τραπέζια ? η ίδια η φιγούρα του εκπαιδευτή προϋποθέτει διαδικασίες, διαμέσου των οποίων εκείνο το πρόσωπο θα αποκτούσε μια θεωρητική θέση έξω από τις υπάρχουσες σχέσεις ; ενώ το »στρογγυλό τραπέζι» προϋποθέτει πως υπάρχει ένας ακριβής σκοπός που θα πηγαίνει πέρα από τις υπάρχουσες σχέσεις.  κάτι που μοιάζει με την αναζήτηση μιας άποψης έξω από το σύμπαν από το οποίο θα παρατηρούμε το σύμπαν : εξ ορισμού, δεν υπάρχει καμία θέση έξω από το σύμπαν, όλες οι παρατηρήσεις λαμβάνουν χώρα από το εσωτερικό του. δεν φαίνεται να υπάρχει λύση σε αυτό το πρόβλημα, εκτός από το να αποδεχτούμε πως το κεφάλαιο θα καταρρεύσει  τόσο διότι δεν υπάρχει κανένα υποκείμενο στην κυριαρχία του, όσο και διότι οι ανάγκες του τρόπου της παραγωγής του μοιάζουν να είναι νόμος φυσικός για τον εργαζόμενο. θα ήταν σαν να λέμε πως η κυριαρχία του κεφαλαίου επί του εργαζόμενου είναι ένα έργο του ιδίου του εργαζόμενου, και ουδενός άλλου. ο Kurz το αντιλήφθηκε σε σχέση με την αρσενική κυριαρχία :

« με τον ίδιο τρόπο που το παραγωγικό σύστημα εμπορευμάτων μπορεί φαινομενικά να μετατρέψει σε εμπόρευμα κάθε μορφή κριτικής και να την καταστήσει, σαν τέτοιο, »διαρθρωτικά» ακίνδυνη, έτσι και η ανδρική συνείδηση και ψυχαναγκαστικά ετερόφυλη της κυριαρχίας, με τις παρωχημένες ανάγκες   ανεξαρτησίας και κυριαρχίας, φαίνεται πως λυγίζει , κάμπτει κάθε γνωστικό περιεχόμενο της κριτικής της δομής των φύλλων σε μια μορφή ανώτερη και πιο εξελιγμένη αυτό-επιβεβαίωσης . »

με τον κίνδυνο να δούμε μόνο τον εργαζόμενο σαν τον υπεύθυνο της εκμετάλλευσής του από πλευράς του καπιταλιστή (καπιταλιστής που κατά τα άλλα δεν υπάρχει), τα ζητήματα τόσο του  Kurz όσο και του Lebowitz μοιάζουν να υπονοούν ακριβώς το γεγονός πως ο εργαζόμενος είναι ο ασυνείδητα παράγοντας της ίδιας του της εκμετάλλευσης. και ο Marx, στο «Lavoro salariato e capitale«,  »Μισθωτή εργασία και κεφάλαιο», λέει εξίσου όπως όταν γράφει :

« ο εργάτης προσπαθεί να διατηρήσει το μεγαλύτερο μέρος του μισθού του εργαζόμενος περισσότερο, τόσο εργαζόμενος περισσότερες ώρες, όσο παράγοντας περισσότερο στον ίδιο χρόνο. ωθούμενος από την ανάγκη, αυτός καθιστά ακόμη πιο σοβαρές τις βλαβερές επιπτώσεις  του καταμερισμού της εργασίας. το αποτέλεσμα είναι το ακόλουθο : όσο περισσότερο εργάζεται, όλο και λιγότερο μισθό λαμβάνει, κι αυτό διότι για τον απλό λόγο πως στον ίδιο βαθμό κατά τον οποίον ανταγωνίζεται τους συντρόφους του στην εργασία, κάνει αυτούς τους ίδιους συντρόφους του στην εργασία άλλους τόσους ανταγωνιστές, οι οποίοι προσφέρονται στις ίδιες κακές συνθήκες στις οποίες και ο ίδιος προσφέρεται, γιατί, σε τελευταία ανάλυση, αυτός ανταγωνίζεται τον εαυτό του, τον εαυτό του σαν μέλος της εργατικής τάξης. »

έτσι, ο Marx καθορίζει όλα τα κομμάτια του παζλ της »κυριαρχίας δίχως υποκείμενο κατά την οποίαν ο εργάτης βλέπει τα αιτήματα του κεφαλαίου σαν φυσικούς νόμους»: είναι η εργασία αυτού του εργάτη – στο πλαίσιο του καταμερισμού εργασίας – που στρέφει τις ανθρώπινες ικανότητες του εναντίον του. η ίδια του η δραστηριότητα καθίσταται η κυριαρχία επάνω του από μια δύναμη φαινομενικά ξένη. αυτή η κυριαρχία, από την στιγμή που είναι μόνο ίδια του η δραστηριότητα που γυρίζει εναντίον του διαμέσου της μαγείας του καταμερισμού εργασίας, δεν χρειάζεται κανένα υποκείμενο. δεν έχει ανάγκη την μαρξιστική φιγούρα του υπερκακού εχθρού της εργατικής τάξης, του καπιταλιστή. ήδη πολύ καιρό πριν γίνει περιττός από την σύγχρονη ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων, ο καπιταλιστής ήταν ασήμαντος : εάν κάποτε διαδραμάτισε κάποιον ρόλο στην κοινωνική διαδικασία, ήταν μονάχα εκείνος του μαύρου ανθρώπου, που χρησιμοποιήθηκε σαν μπαμπούλας από τους κομουνιστές για να τρομάζει τα μωρά τους. όπως έγραψε ο Kurz, ο καπιταλιστής διαδραμάτισε μόνο μια λειτουργία καθαρά ιδεολογική: ήταν ένα μέσο για να εξηγηθεί εκείνο που οι μαρξιστές δεν ήξεραν να εξηγήσουν.

τώρα, όλα αυτά τι έχουν να κάνουν με τον Σύριζα?

θέλουμε απλά να πούμε πως κατά πάσαν πιθανότητα ο Σύριζα θα αποτύχει να δώσει τέλος στην λιτότητα, όχι διότι είναι ρεφορμιστής ή διότι είναι ιππότης του νεοφιλελευθερισμού , ή άλλα χαζά αυτού του είδους. θα αποτύχει απλά διότι θα συνεχίσει να κάνει εκείνο που το Πασόκ και η Νέα Δημοκρατία έκαναν πριν από αυτόν : θα προσπαθήσει να αποσπάσει μια υπεραξία από την εργασία της ελληνικής εργατικής τάξης – στην περίπτωσή του ,όχι για να πληρώσει τους πιστωτές, αλλά για να παράξει οικονομική ανάπτυξη. αλλά το να προσπαθείς να πληρώσεις τα χρεωστούμενα, ή το να προσπαθείς να παράξεις οικονομική ανάπτυξη, οι ανάγκες παραμένουν οι ίδιες : και πρέπει να στίψεις, συμπιέζοντας να βγάλεις υπεραξία από την δουλειά της εργατικής τάξης !

βέβαια, σίγουρα, όλοι γνωρίζουν πως το να αυξάνεις την εκμετάλλευση της εργατικής τάξης για να πληρώσεις τα χρέη είναι κακό πράγμα, τρομερό; δεν γίνεται! όμως, το να αυξάνεις την εκμετάλλευση της εργατικής τάξης για να »αναπτυχθεί η οικονομία» δεν θεωρείται καν εκμετάλλευση. κατά τα άλλα, μια οικονομική ανάπτυξη θα μετατραπεί σε περισσότερους μισθούς και σε περισσότερες θέσεις εργασίας. σωστά ? που βρίσκεται το κακό? κάθε εργάτης, κάθε εργαζόμενος θέλει μια οικονομία σε ανάπτυξη, διότι του βάζει το φαγητό στο τραπέζι, του δίνει την δυνατότητα να βγει στην σύνταξη, και πληρώνει τις ιατρικές του δαπάνες. ωραίο, όχι?

υπάρχει όμως ένα μικρό πρόβλημα – και είναι πάντα η θεωρία που σπάζει ακόμη και τα καλύτερα αυγά στα καλύτερα πανέρια – και είναι εκείνο που, στην θεωρία της εργασίας λέει πως ο ανταγωνισμός  – με όλα εκείνα τα ανάρμοστα που προκαλεί – ξεκινά με την εργασία, και όχι με την ανεργία. ενώ ο Σύριζα, εκείνο που προτείνει είναι ακριβώς να αυξηθεί η εργασία για να δοθεί τέλος στην ανεργία. μια άλλη φούσκα, τέλος πάντων!

λόγος για τον οποίον, και να καταφέρει ο Σύριζα να τα βγάλει πέρα στην Ευρώπη, πραγματοποιώντας με αυτό τον τρόπο μέχρι και τα πιο τρελά του όνειρα, στο τέλος δεν θα έχει καταφέρει άλλο από το να αναπαράγει ακριβώς, σε ακόμη μεγαλύτερη κλίμακα, τις ίδιες ακριβώς συνθήκες που έχουν δημιουργήσει την πρόσφατη κρίση.

καλή νύχτα καπιταλισμέ! καλή νύχτα Σύριζα!

Προσθέστε περισσότερες πληροφορίες

To μέγιστο μέγεθος των αρχείων είναι 16ΜΒ. Επιτρέπονται όλες οι γνωστές καταλήξεις αρχείων εικόνας,ήχου, βίντεο. ΠΡΟΣΟΧΗ! Για να υπάρχει η δυνατότα embed ενός video πρέπει να είναι της μορφής mp4 ή ogg.

Νέο! Επιλέξτε ποιά εικόνα θα απεικονίζεται στην αρχή του σχόλιου.

Creative Commons License

Όλα τα περιεχόμενα αυτού του δικτυακού τόπου είναι ελεύθερα προς αντιγραφή, διανομή, προβολή και μεταποίηση, αρκεί να συνεχίσουν να διατίθενται, αυτά και τα παράγωγα έργα που πιθανώς προκύψουν, εξίσου ελεύθερα, υπό τους όρους της άδειας χρήσης Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License