Απομόνωση: ένα κείμενο για τα μέσα μαζικής μεταφοράς

Κείμενο που μοιράστηκε σήμερα σε σταθμούς του ΗΣΑΠ και του ΜΕΤΡΟ

Η Απομόνωση

Ήταν λες και βρίσκονταν σε κλουβί μ’ ορθάνοιχτη την πόρτα, χωρίς να μπορούν να αποδράσουν. Τίποτα δεν είχε σημασία έξω από το κλουβί, γιατί, απλούστατα, δεν υπήρχε πια τίποτα. Κάθονταν, λοιπόν, στο κλουβί, ξένοι στο καθετί που δεν ήταν ό,τι και αυτό το κλουβί, χωρίς καν τη σκιά κάποιας επιθυμίας για το τι βρισκόταν πέρα από τα κάγκελα. Ήταν αφύσικο, αδύνατο μάλιστα, να σηκωθεί κανείς να φύγει για κάτι που ούτε πραγματικότητα ούτε σημασία είχε. Εντελώς αδύνατο. Γιατί στο εσωτερικό του κλουβιού αυτού όπου είχαν γεννηθεί κι όπου θα πέθαιναν, το μόνο ανεκτό πλαίσιο εμπειρίας ήταν η Πραγματικότητα, δηλαδή ένα αναπόδραστο, απλούστατα, ένστικτο του να παριστάνεις πως τα πράγματα είχαν σημασία. Μονάχα αν τα πράγματα είχαν κάποια σημασία μπορούσε κανείς να αναπνεύσει, και να υποφέρει. Υπήρχε, καταπώς φαινόταν, κάποια συμφωνία με τους βουβούς νεκρούς να 'ναι τα πράγματα έτσι, γιατί η συνήθεια να παριστάνουν πως τα πράγματα είχαν κάποια σημασία είχε πια γίνει ανθρώπινο και, θα μπορούσε κανείς να πει, αιώνιο ένστικτο. Αυτό που είχε σημασία ήταν η ζωή, και η Πραγματικότητα αποτελούσε μέρος του ενστίκτου εκείνου που ‘δινε λιγάκι νόημα στη ζωή. Το ένστικτο δεν διέβλεπε αυτό που ίσως υπήρχε πέρα από το πραγματικό, γιατί πέρα από εκεί δεν υπήρχε τίποτα. Τίποτα που να έχει σημασία. Η πόρτα έμενε ορθάνοιχτη, και το κλουβί γινόταν ολοένα οδυνηρότερο στην Πραγματικότητά του που, για αναρίθμητους λόγους, είχε σημασία.

Ποτέ δεν απομακρυνθήκαμε από την εποχή της δουλείας.

Οι άνθρωποι, στα μέσα μαζικής μεταφοράς, που ρίχνουν τον έναν πάνω στον άλλο με στατιστική αδιαφορία, έχουν μια ανυπόφορη έκφραση απογοήτευσης, αλαζονείας και περιφρόνησης, σαν το φυσικό αποτέλεσμα του θανάτου σ' ένα ξεδοντιασμένο στόμα. Η ατμόσφαιρα ψευδοεπικοινωνίας κάνει τον καθένα μας αστυνόμο των ίδιων του των συναντήσεων. Το ένστικτο φυγής και επιθετικότητας ακολουθεί κατά βήμα τους ιππότες της μισθωτής εργασίας που δεν έχουν πια κανένα μέσο για να εξασφαλίσουν τις αξιοθρήνητες περιπλανήσεις τους παρά μονάχα το μετρό και τα λεωφορεία. Αν οι άνθρωποι μεταμορφώνονται σε σκορπιούς που κεντούν εαυτούς και αλλήλους, αυτό γίνεται επειδή τίποτα δεν έχει συμβεί, και επειδή τα ανθρώπινα πλάσματα με τα αδειανά μάτια και τον μαλακό εγκέφαλο έγιναν «μυστηριωδώς» ανθρώπινες σκιές, ανθρώπινα φαντάσματα και, ως ένα σημείο, είναι πια άνθρωποι μονάχα κατ' όνομα.

Δεν έχουμε τίποτα κοινό εκτός από την ψευδαίσθηση πως βρισκόμαστε μαζί. Φυσικά, το σπέρμα της αυθεντικά συλλογικής ζωής βρίσκεται σε λανθάνουσα κατάσταση στην ίδια την καρδιά της ψευδαίσθησης –και δεν υπάρχει ψευδαίσθηση χωρίς αληθινή βάση– αλλά η πραγματική κοινότητα δεν έχει δημιουργηθεί ακόμα. Η δύναμη του ψεύδους σβήνει από τη συνείδηση των ανθρώπων τη σκληρή πραγματικότητα της απομόνωσής τους. Και ξεχνάει κανείς μες τους θορυβώδεις δρόμους πως ακόμα υπάρχει πόνος και διαχωρισμοί. Κι επειδή τα ξεχνάει μονάχα με τη δύναμη του ψεύδους, ο πόνος κι οι διαχωρισμοί σκληραίνουν κι έτσι το ψέμα σπάει τα νεφρά του στη σουβλερή τούτη πέτρα. Δεν υπάρχει πια ψευδαίσθηση που να ταιριάζει στη σύγχυσή μας.

Η δυσφορία με κυριεύει όσο το πλήθος που με περιβάλλει πληθαίνει. Αμέσως οι υποχωρήσεις, που περιστασιακά είχα κάνει στη βλακεία, τρέχουν να με βρουν, ξεχύνονται καταπάνω μου σε παραισθητικά κύματα από απρόσωπα κεφάλια. Ο γνωστός πίνακας του Έντβαρντ Μουνχ, Η κραυγή, μου θυμίζει αυτό που νιώθω δέκα φορές τη μέρα. Ένας άνθρωπος, που το πλήθος –ορατό μονάχα από αυτόν– τον έχει εξουθενώσει, ουρλιάζει ξαφνικά για να σπάσει τον κλοιό, να θυμηθεί ποιος είναι, να ξαναμπεί στο πετσί του. Σιωπηρές συγκατανεύσεις, παγωμένα χαμόγελα, άψυχα λόγια, μαλθακότητα και ταπείνωση, όλα κομμάτια σε κάθε του βήμα, μαζώνονται, μπαίνουν μέσα του, τον εξορίζουν από τους πόθους και τα όνειρά του, εξατμίζουν την ψευδαίσθηση του «είμαστε μαζί». Σκουντιόμαστε χωρίς να συναντιόμαστε, η απομόνωση συσσωρεύεται· το κενό μας κυριεύει στο μέτρο που η πυκνότητα του πλήθους αυξάνεται. Το πλήθος με τραβάει έξω από μένα, αφήνοντας μυριάδες μικροπαραιτήσεις να θρονιαστούν πάνω στην κενή μου παρουσία.

Παντού, οι φωτεινές διαφημίσεις αναπαράγουν, με ανταύγειες από νέον, τη φράση του Πλωτίνου: «Όλοι είναι μαζί, αν και ο καθένας στέκει χώρια». Κι όμως, αρκεί να απλώσουμε το χέρι για να αγγιχτούμε, να σηκώσουμε τα μάτια για να συναντηθούμε και, με τούτη την απλή χειρονομία, όλα γίνονται κοντινά σα να είναι μαγεμένα.

Όπως το πλήθος, τα ναρκωτικά και ο έρωτας, το οινόπνευμα μπορεί να προκαλέσει σύγχυση ακόμα και στο διαυγέστερο πνεύμα. Χάρη σ’ αυτό, το συμπαγές τείχος της απομόνωσης μετατρέπεται σε χάρτινη κινηματογραφική οθόνη που οι ηθοποιοί ξεσκίζουν ανάλογα με τη φαντασία του ο καθένας, γιατί το οινόπνευμα τοποθετεί τα πάντα σ' ένα ιδιωτικό και οικείο θεατρικό επίπεδο. Ψευδαίσθηση μεγαλόψυχη – γι’ αυτό και σκοτώνει σιγουρότερα.

Σε ένα ζοφερό μπαρ, όπου όλοι πλήττουν μέχρι θανάτου, κάποιος μεθυσμένος νεαρός σπάει το ποτήρι του, αρπάζει μια μπουκάλα και την πετάει στον τοίχο. Κανένας δεν συγκινείται· με ξεγελασμένες τις προσδοκίες του, ο νεαρός αφήνει να τον πετάξουν έξω. Παρόλα αυτά, η χειρονομία του βρισκόταν δυνάμει μέσα σ’ όλα τα κεφάλια. Μονάχα αυτός τη συγκεκριμενοποίησε, μονάχα αυτός πήδηξε την πρώτη ραδιενεργό ζώνη της απομόνωσης: την εσωτερική απομόνωση, τον εσωστρεφή αυτό χωρισμό του εγώ από τον έξω κόσμο. Κανένας δεν ανταποκρίθηκε σ' ένα γνέψιμο που εκείνος το είχε θεωρήσει σαφές. Απόμεινε μονάχος, όπως μονάχος μένει κι ο μπλουζόν-νουάρ που βάζει φωτιά σε μια εκκλησία ή σκοτώνει έναν αστυνόμο, σύμφωνος με τον εαυτό του, αλλά εξόριστος ενόσω οι άλλοι ζουν εξόριστοι απ' την ίδια τους την ύπαρξη. Δεν ξέφυγε από το μαγνητικό πεδίο της απομόνωσης νάτος, αποκλεισμένος σε ζώνη ανυπαρξίας βαρύτητας. Ωστόσο, από τα βάθη της αδιαφορίας που τον υποδέχεται, διακρίνει καλύτερα τις αποχρώσεις της κραυγής του· ακόμα κι αν η αποκάλυψη αυτή τον βασανίζει, ξέρει πως θα χρειαστεί να ξαναρχίσει σε άλλον τόνο, με περσότερη δύναμη με περσότερη συνοχή.

Η καταδίκη θα είναι κοινή ενόσω κάθε απομονωμένος θα αρνιέται να καταλάβει πως μια χειρονομία ελευθερίας, έστω κι αδύναμη ή αδέξια, είναι πάντοτε φορέας μιας αυθεντικής επικοινωνίας, ενός ολοκληρωμένου προσωπικού μηνύματος. Η ποινή που λαχαίνει στον ανυπόταχτο αντιεξουσιαστή, χτυπάει κι όλους τους άλλους. Όπου η ελευθερία υποχωρεί ένα χιλιοστό, αυξάνεται στο εκατονταπλάσιο το βάρος της τάξης πραγμάτων. Απόβλητες από την αυθεντική συμμετοχή, οι ανθρώπινες χειρονομίες ξεστρατίζουν στην εύθραυστη ψευδαίσθηση του «είμαστε μαζί» ή στο αντίθετό της, την ξαφνική κι απόλυτη άρνηση της κοινωνίας· αιωρούνται απ’ το ένα στο άλλο με μια κίνηση εκκρεμούς που σπρώχνει τις ώρες στο ρολόι του θανάτου.

....και η Άρνησή της

Στις 9 Φεβρουαρίου του 1961, στη Νάπολη, οι εργάτες που βγαίναν το βράδυ από τα εργοστάσια δεν βρήκαν τα τραμ για να γυρίσουν όπως συνήθως σπίτι τους, επειδή οι οδηγοί τους έπειτα από απολύσεις πολλών συναδέλφων τους είχαν οργανώσει μια ξαφνική απεργία. Οι εργάτες εκδηλώνουν την αλληλεγγύη τους προς τους απεργούς πετώντας στα γραφεία της εταιρείας των τραμ στην αρχή ό,τι βρίσκαν μπροστά τους και στη συνέχεια μπουκάλια βενζίνης, με αποτέλεσμα να καεί ένα μέρος του σταθμού των τραμ. Έπειτα αρχίζουν να καίνε αυτοκίνητα και συγκρούονται νικηφόρα με τους αστυνομικούς και τους πυροσβέστες. Πολλές χιλιάδες πια, κατεβαίνουν στην πόλη σπάζοντας τις βιτρίνες και τις φωτεινές επιγραφές, και μόνον η επέμβαση του στρατού και των αρμάτων μάχης ξανάφερε την τάξη στη Νάπολη αργά τη νύχτα. Αυτή η ολότελα αυθόρμητη και χωρίς σκοπό εξέγερση είναι προφανώς μια άμεση εξέγερση ενάντια στον επιπλέον χρόνο μεταφοράς από το σπίτι στη δουλειά, που τόσο βαριά μεγαλώνει το χρόνο της μισθωτής σκλαβιάς στις σύγχρονες πόλεις.

 

Επιβάτες ενάντια στη λήθη

Προσθέστε περισσότερες πληροφορίες

To μέγιστο μέγεθος των αρχείων είναι 16ΜΒ. Επιτρέπονται όλες οι γνωστές καταλήξεις αρχείων εικόνας,ήχου, βίντεο. ΠΡΟΣΟΧΗ! Για να υπάρχει η δυνατότα embed ενός video πρέπει να είναι της μορφής mp4 ή ogg.

Νέο! Επιλέξτε ποιά εικόνα θα απεικονίζεται στην αρχή του σχόλιου.

Creative Commons License

Όλα τα περιεχόμενα αυτού του δικτυακού τόπου είναι ελεύθερα προς αντιγραφή, διανομή, προβολή και μεταποίηση, αρκεί να συνεχίσουν να διατίθενται, αυτά και τα παράγωγα έργα που πιθανώς προκύψουν, εξίσου ελεύθερα, υπό τους όρους της άδειας χρήσης Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License