Αϊτή - Ιστορία επεμβάσεων, κατοχής και αντίστασης

Καθώς οι προβλέψεις για τον αριθμό των νεκρών από το σεισμοί στην Αϊτή μιλούν για πάνω από 200.000, οι ειδήσεις στο ABC News ανέφεραν ότι τα αεροπλάνα που μεταφέρουν ιατρικό εξοπλισμό και εφόδια αρωγής πρέπει να αντιμετωπίσουν στρατιώτες για τον πολύτιμο διαθέσιμο χρόνο στο αεροδρόμιο του Πορτ-ο-Πρενς που εξαγοράστηκε από τον στρατό των ΗΠΑ μετά το σεισμό.

    Καθώς οι προβλέψεις για τον αριθμό των νεκρών από το σεισμοί στην Αϊτή μιλούν για πάνω από 200.000, οι ειδήσεις στο ABC News ανέφεραν ότι τα αεροπλάνα που μεταφέρουν ιατρικό εξοπλισμό και εφόδια αρωγής πρέπει να αντιμετωπίσουν στρατιώτες για τον πολύτιμο διαθέσιμο χρόνο στο αεροδρόμιο του Πορτ-ο-Πρενς που εξαγοράστηκε από τον στρατό των ΗΠΑ μετά το σεισμό. Από την έναρξη της μεγάλης δημοκρατικής εξέγερσης ενάντια στο καθεστώς σκλαβιάς σχεδόν 220 χρόνια πριν, η Αϊτή έχει παρουσιαστεί ως μια επικίνδυνη χώρα ανίκανη να διεκπεραιώσει τις δικές της υποθέσεις και απαιτεί την ξένη επέμβαση. Ωστόσο, η πραγματικότητα είναι ότι ο λαός της χώρας αυτής ήταν από τους πρώτους που υποδουλώθηκε, αλλά και ο λαός που πέτυχε να πραγματοποιήσει την τρίτη πιο επιτυχημένη δημοκρατική εξέγερση στον πλανήτη. Και αυτό «ανταμείφθηκε» με αιώνες εισβολών, εκβιασμών και ληστείας των φυσικών πόρων της χώρας και εξαθλίωση του λαού της. Αυτό το άρθρο συνοψίζει την ιστορία των επεμβάσεων και της αντίστασης σ’ αυτή τη χώρα, προκειμένου να τεθεί σε ένα πλαίσιο το τι συμβαίνει στην Αϊτή μετά το σεισμό. 

 Αυτό δεν είναι μια ακαδημαϊκή εξάσκηση. Οι μέθοδοι προπαγάνδας που χρησιμοποιήθηκαν κατά την επανάσταση της Αϊτής με στόχο να αποτρέψουν κάθε μορφή υποστήριξης προς τους αντάρτες από ριζοσπαστικές οργανώσεις απ’ όλο τον κόσμο - London Corresponding Society - εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται μέχρι σήμερα. Αμέσως μετά το σεισμό, το περιοδικό «Time» έγραψε: «Καθώς Αϊτινοί και ξένοι επίσημοι προσπαθούν να συντονίσουν μια αποτελεσματική επιχείρηση ανακούφισης σε αυτό που αποτελεί ίσως τη χειρότερη καταστροφή που έπληξε ποτέ φτωχότερη χώρα του δυτικού ημισφαιρίου, θα πρέπει να είμαστε προσεκτικοί όσον αφορά ανθρώπινους αρουραίους που ξεμυτούν από τις ξυλοπαράγκες της πρωτεύουσας τις στιγμές αυτές», κάτω από τον τρομακτικό τίτλο «Θα αναλάβουν τον έλεγχο του χάους της Αϊτής οι εγκληματικές συμμορίες;» Ωστόσο, αντίθετα, οι εργαζόμενοι στις υπηρεσίες βοήθειας ανέφεραν για τη στωικότητα και την αλληλεγγύη του λαού στις ήδη απελπιστικές συνθήκες και ακόμη και ο διοικητής των δυνάμεων του ΟΗΕ είπε ότι οι δρόμοι ήταν ασφαλέστεροι από ό,τι πριν από τον σεισμό. Ένας Ιρλανδός γιατρός από την οργάνωση «Γιατροί Χωρίς Σύνορα», επιβεβαίωσε στο ραδιόφωνο ότι αυτός και άλλοι εργάζονταν στο Cité Soleil χωρίς φρούρηση και απρόσκοπτα, παρά την άσχημη φήμη της περιοχής. Αυτή η ιδέα της Αϊτής ως χώρας όπου κυριαρχούν οι συμμορίες (των φτωχών και των μαύρων) σπέρνοντας τον τρόμο, περιμένοντας να επιτεθούν σε αφελείς (λευκούς) επισκέπτες, χρονολογείται από την εποχή της εξέγερσης και, όσον αφορά το σεισμό, έχει αποτέλεσμα επιπλέον θανάτους, όπως έχει γίνει σαφές από άρθρο των «London Times» με τίτλο «Ο φόβος των φτωχών παρεμποδίζει τη διάσωση της Αϊτής”.  

Κατάκτηση, δουλεία και αντίσταση  

Η εξωτερική παρέμβαση στην Αϊτή χάνεται πίσω στο χρόνο πριν από την Αϊτινή επανάσταση. Η Αϊτή είναι το δυτικό ένα τρίτο των νησιών που συνάντησε ο Κολόμβος στο πρώτο ταξίδι του στην Αμερική και ισχυρίστηκε ότι ανήκε στην Ισπανία, αγνοώντας το γεγονός ότι ζούσαν ήδη εκεί 4-500.000 ιθαγενείς Taino. Οι άνθρωποι που έμεναν εκεί το έλεγαν Αϊτή – και το όνομα αυτό αποκαταστάθηκε όταν κηρύχθηκε η δημοκρατία. Ο Κολόμβος είχε ακούσει ότι υπήρχαν πλούσια κοιτάσματα χρυσού στο νησί και έτσι άφησε 39 μέλη του πληρώματός του εκεί και έχτισαν ένα φρούριο με τη βοήθεια των Taino, με το όνομα La Navidad. Ακολούθως, το πλήρωμα διατάχθηκε να εξερευνήσει το νησί και να συγκεντρώσει χρυσό. Ο ίδιος έγραψε: «Έχω διατάξει να κατασκευαστούν ένας πύργος και ένα φρούριο καθώς και μια μεγάλη κάβα, όχι επειδή δεν πιστεύω ότι υπάρχει κάποια ανάγκη για λογαριασμό του [των ιθαγενών]... Είμαι βέβαιος ότι οι άνθρωποι που έχω μαζί μου θα μπορούσαν να υποτάξουν ολόκληρο το νησί ... καθώς ο πληθυσμός είναι γυμνός, δεν έχει όπλα και είναι πολύ δειλός». Ωστόσο, όταν επέστρεψε τον επόμενο χρόνο, με το δεύτερο ταξίδι του, ανακάλυψε ότι το φρούριο είχε καταστραφεί και τα πτώματα των ανδρών του κείτονταν στην παραλία, καθώς οι Taino είχαν εξεγερθεί εναντίον τους εξαιτίας  της κακομεταχείρισης, η οποία περιελάμβανε και απαγωγή των γυναικών των Taino.

 Στο δεύτερο ταξίδι του συμμετείχαν 17 πλοία και 1200 έποικοι και με τη δύναμη αυτή ο Κολόμβος απαίτησε κάθε Taino ηλικίας άνω των 14 χρόνων να τού παραδίδει χρυσό κάθε τρεις μήνες. Σε περίπτωση που κάποιος παρέλειπε να το πράξει θα κόβονταν τα χέρια του και θα αφηνόταν να αιμορραγεί μέχρι θανάτου. Τ0 1511 ή λίγο πριν, ένας από τους Cacique (επικεφαλείς) των Taino, ο Κολόμβος κάλεσε τον Hatuey να φύγει από την Hispaniola για την Κούβα με 400 άλλους σε κανό για να προειδοποιήσουν τους εκεί ιθαγενείς ότι μια ισπανική αποστολή βρισκόταν σε εξέλιξη για να τους κατακτήσουν. Ο Bartolomé de Las Casas, ο ριζοσπάστης Ισπανός ιερέας ο οποίος ήταν προηγουμένως ιδιοκτήτης φυτείας στην Hispaniola έγραψε ότι ο Hatuey τους έδειξε ένα καλάθι με χρυσό και των κοσμήματα, λέγοντάς τους: «Εδώ είναι ο θεός που λατρεύουν οι Ισπανοί. Γι ' αυτό αγωνίζονται και σκοτώνουν. Γι’ αυτά μάς κατατρέχουν και γι' αυτό πρέπει να τους πετάξουμε στη θάλασσα... Μας λένε, αυτοί οι τύραννοι, ότι λατρεύουν τον θεό της ειρήνης και της ισότητας, και όμως έχουν σφετεριστεί τη γη μας και μας έχουν κάνει σκλάβους τους. Μάς μιλούν για μια αθάνατη ψυχή και την αιώνια ανταμοιβή και τις ποινές τους, και παρ’ όλα αυτά ληστεύουν τα υπάρχοντά μας, αποπλανούν τις γυναίκες μας, βιάζουν τις κόρες μας». Ο Hatuey διεξήγαγε ανταρτοπόλεμο κατά των Ισπανών, πριν συλληφθεί και καεί ζωντανός στις 2 Φλεβάρη 1512. Το 1522 ένας άλλος Taino Cacique καθοδήγησε μια εξέγερση 3.000 περίπου ανθρώπων στα βουνά Bahoruco, αναγκάζοντας τους Ισπανούς να συνάψουν συνθήκη.

Μέσα σε 30 χρόνια η μεγάλη πλειοψηφία των Taino (το 90% περίπου) είχε ήδη εργαστεί μέχρι θανάτου στα ορυχεία χρυσού ή πεθάνει από πείνα και διάφορες ασθένειες, μέχρι που οι Ισπανοί άρχισαν να μεταφέρουν σκλάβους από την Αφρική για να τους αντικαταστήσουν. Η πολιτική αυτή ήταν ο κανόνας σε κάθε νησί υπό ισπανική κατοχή στην Καραϊβική. Σύμφωνα με τον Bartolomé de Las Casas, «αποτελούσε γενικό κανόνα των Ισπανών να είναι σκληροί, αλλά όχι μόνο σκληροί, εξαιρετικά σκληροί, έτσι η κτηνωδία τους να απέτρεπε τους Ινδιάνους από το να τολμούν ακόμα και να θεωρούν τους εαυτούς τους ανθρώπινα όντα. Οι Ινδιάνοι υπέφεραν καθημερινά την κτηνώδη και απάνθρωπη μεταχείριση των Ισπανών, συνθλίβονταν στο έδαφος από άλογα, κόβονταν σε κομμάτια με ξίφη, καταξεσκίζονταν από άγρια σκυλιά, πολλοί θάβονταν ζωντανοί και περνούσαν κάθε ταλαιπωρία και κάθε είδους βασανιστήρια». Ωστόσο, οι Tainos ποτέ δεν εξολοθρεύτηκαν εντελώς, μιας και ελάχιστες εκατοντάδες επέζησαν και δημιούργησαν ελεύθερες κομμούνες με τη συνεργασία δραπετών Αφρικανών στα βουνά. Η πρώτη σημαντική εξέγερση των υπόδουλων Αφρικανών ξέσπασε το 1522 όταν ξεσηκώθηκαν οι ιθαγενείς Wolof στις φυτείες ζάχαρης του γιου του Κολόμβου και πολλοί δραπέτευσαν στα βουνά μετά το τέλος της εξέγερσης. Αυτές οι κοινότητες με το όνομα «Maroon» συνέχισαν να αντιστέκονται στην ισπανική κατοχή και από τη δεκαετία του 1530 οι ιδιοκτήτες έπρεπε να ταξιδεύουν σε μεγάλες ένοπλες ομάδες. Υπάρχουν αναφορές σε τέτοιες κοινότητες ως Cimarrones («άγρια ζώα») - μια εντυπωσιακή ομοιότητα με τη χρήση από το περιοδικό «Time» του όρου «ανθρώπινοι αρουραίοι» για τους σημερινούς Αϊτινούς.

Η ισπανική αποικία άρχισε, όμως, να καταρρέει, ιδίως μετά την απαρχή της κατάκτησης της αμερικανικής ηπειρωτικής χώρας, με πολλούς αποίκους να εγκαταλείπουν το νησί για τα μεταλλεία αργύρου. Έτσι, οι συνθήκες φτώχειας εντάθηκαν με αποτέλεσμα μεγάλες φυλετικές διαιρέσεις, ενώ ο πληθυσμός ήταν πλέον μικτός καθώς απαρτιζόταν πλέον κυρίως από Taino, ισπανικής και αφρικανικής καταγωγής. Το 1605, η Ισπανία άρχισε μια επίθεση κατά των οικισμών εκτός του Santo Domingo (της τωρινής πρωτεύουσας της Δομινικανής Δημοκρατίας), γνωστούς σήμερα ως devastaciones γιατί οι μισοί σχεδόν άνθρωποι που κατοικούσαν εκεί πέθαναν καθώς τους ανάγκασαν να προσεγγίσουν στην πόλη όπου θα μπορούσαν να ελέγχονται καλύτερα. 

 Η διαίρεση του νησιού επήλθε το 1697, μετά τον ιμπεριαλιστικό πόλεμο μεταξύ Γαλλίας και Ισπανίας για την κατάκτησή του. Το γαλλικό τμήμα ονομάστηκε τότε Saint-Domingue και προσελκύστηκαν εκεί 30.000 Γάλλοι έποικοι σε διάστημα μερικών δεκαετιών, λόγω των μεγάλων περιουσιών που μπορούσαν να αποκτήσουν κάποιοι από τη ζάχαρη, τον καφέ, το ρούμι, το βαμβάκι και το λουλάκι. Η χώρα αυτή είναι η πρώτη στον κόσμο στην παραγωγή των ειδών αυτών καθώς και παραγωγός των τριών τετάρτων της παγκόσμιας ποσότητας ζάχαρης στον κόσμο. Οι υπόδουλοι Αφρικανοί που εργάζονταν στις φυτείες ζούσαν και πέθαιναν υπό το καθεστώς του ωμού Code Noir (Μαύρου Κώδικα). Εκτιμάται ότι το ένα τρίτο από αυτούς πέθαναν μέσα στα δύο πρώτα χρόνια από τη μεταφορά τους, ενώ κατά την περίοδο αυτή 29.000 Αφρικανοί στην Αϊτή κάθε χρόνο. Κάποιος που πέρασε τη μισή του ζωή στην δουλεία έγραψε αργότερα για το τι είδε: «Δεν κρέμασαν άνδρες με το κεφάλι προς τα κάτω, δεν έπνιξαν άλλους μέσα σε σάκους, δεν τους σταύρωσαν σε σανίδες, δεν έθαψαν άλλους ζωντανούς, δεν τους σύνθλιψαν με όλμους; Δεν τους ανάγκασαν να τρώνε τα περιττώματά τους; Και αφού τους μαστίγωναν δεν τούς άφησαν να τους κατασπαράξουν τα σκουλήκια, ή πάνω σε λόφους μυρμηγκιών, ή δεμένους σε στύλους στους βάλτους για τους να καταβροχθίσουν τα κουνούπια; Δεν τους έριχναν σε καζάνια που έβραζαν το σιρόπι του ζαχαροκάλαμου; Δεν έβαζαν άνδρες και γυναίκες μέσα σε βαρέλια με αιχμές και τους κατρακυλούσαν από βουνοπλαγιές στην άβυσσο; Δεν έχουν ρίξει αυτούς τους καταταλαιπωρημένους μαύρους να τους φάνε τα σκυλιά μέχρι τον τελευταίο, sated από την ανθρώπινη σάρκα, εγκαταλείποντάς τους παραμορφωμένα θύματα, αποτελειώνοντάς τους με ξιφολόγχες και σπαθιά;»

Η οργανωμένη εξέγερση και η 3η λαϊκή δημοκρατία 

Η πρώτη οργανωμένη διαρκής εξέγερση συνέβη στη δεκαετία του 1750, με επικεφαλής τον François Mackandal και διήρκεσε μέχρι που αυτός συνελήφθη και κάηκε ζωντανός από τους εποίκους το 1758. Το 1789, υπήρχαν περίπου 40.000 λευκοί έποικοι και 500.000 Αφρικανοί σκλάβοι, καθώς και ένας αυξανόμενος αριθμός εγχρώμων (mulattoes, όπως ήταν τότε γνωστοί) η καταγωγή πολλών από τους οποίους βρισκόταν στο βιασμό Αφρικανών γυναικών από λευκούς ιδιοκτήτες σκλάβων. Σε αντίθεση με το σύστημα φυτειών των ΗΠΑ - και, παρ’ ότι τέτοιοι απόγονοι αν και ήταν «ελεύθεροι», εντούτοις υφίσταντο διακρίσεις για πολλούς λόγους - μπορούσαν να έχουν τη δική τους γη και μάλιστα να υποδουλώσουν τους μαύρους. Υπήρχαν τότε περίπου 26.000 ελεύθεροι έγχρωμοι, από τους οποίους ελάχιστοι ήταν πλούσιοι αλλά ακόμη και αυτοί οι ελάχιστοι δεν είχαν τα πολιτικά δικαιώματα που είχε ο λευκός πληθυσμός. Αμέσως μετά τη δημοσίευση της Διακήρυξης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου κατά τη διάρκεια της Γαλλικής Επανάστασης στις 26 Αυγούστου 1789, ένας από αυτούς, Vincent Oge, ο οποίος είχε μόλις τότε επιστρέψει από την επαναστατημένη Γαλλία, ζήτησε το δικαίωμα του εκλέγειν και, όταν αυτό απορρίφθηκε, ξέσπασε υπό την καθοδήγησή του μια μικρή επανάσταση. Όταν συνελήφθη, εκτελέστηκε στον τροχό, μια μέθοδο εκτέλεσης, όπου το θύμα δένεται σε έναν τροχό σαν καλάθι, που τα άκρα είναι σαν σφυριά που συνθλίβουν σταδιακά το σώμα και αφήνεται να πεθάνει. Οι ρίζες της βίας από την οποία υπέφερε και υποφέρει ο λαός της Αϊτής σίγουρα βρίσκονται στις ακραίες βιαιότητες που χρησιμοποιήθηκαν για τη διατήρηση της δουλείας. Λίγο μετά την εκτέλεση του Oge, η γαλλική επαναστατική κυβέρνηση χορήγησε ιθαγένεια στους πλούσιους έγχρωμους.  

Οι μεγάλοι γαιοκτήμονες που διαχειρίζονταν τα πάντα στο νησί, αρνήθηκαν την εφαρμογή του νόμου αυτού. Κυκλοφόρησαν, επίσης, φήμες ότι η δουλεία επρόκειτο να καταργηθεί από τη Γαλλία – κάτι που ήταν, βέβαια, αναληθείς - αλλά πιθανότατα είχαν βάση τη δραστηριότητα ενός συνδέσμου αμπολισιονιστών (abolitionists) στο Παρίσι και έτσι ξεκίνησε προετοιμασίες για εξέγερση. Οι μεγαλύτερες φυτείες βρίσκονταν στο βόρειο τμήμα του νησιού και ήταν εκεί που εξεγέρθηκε ο υπόδουλος λαός στις 22 Αυγούστου, καταλαμβάνοντας τη βόρεια επαρχία κατά τη διάρκεια των επόμενων 10 ημερών. Το 1792 το ένα τρίτο του νησιού ήταν στα χέρια αυτών των Ρεπουμπλικάνων. Η Γαλλία, για οικονομικούς και στρατιωτικούς λόγους (η Γαλλική Δημοκρατία βρισκόταν ήδη σε πόλεμο με τη Βρετανία και την Ισπανία), αναγκάστηκε να προβεί σε παραχωρήσεις. Το 1793 οι παραχωρήσεις αυτές είχαν ήδη δοθεί από τον Γάλλο κυβερνήτη, Sonthonax, απελευθερώνοντας όλους τους σκλάβους μετά από διαπραγματεύσεις με τους μαύρους ηγέτες της εξέγερσης, ανάμεσά τους τον Toussaint L'Ouverture. Ο Sonthonax που στάλθηκε στην Αϊτή με 7.000 στρατιώτες το 1792, ήταν μέλος ενός συνδέσμου αμπολισιονιστών με τον τίτλο «Σύνδεσμος των Φίλων των Μαύρων», που ζητούσε οι ιδέες της Γαλλικής Επανάστασης να επεκταθούν και στις αποικίες. Ο Oge ήταν, επίσης, μέλος αυτού του συνδέσμου. Σε αντάλλαγμα, βοήθησαν τους Γάλλους να νικήσουν τη Βρετανία και την Ισπανία. Στην πραγματικότητα, η Γαλλία έδωσε μόνο νομική αναγνώριση στο γεγονός ο λαός είχε απελευθερωθεί ήδη από μόνος του, ωστόσο ο Sonthonax παραχώρησε ιθαγένεια σε όλους. Αυτό σήμαινε ότι οι αντιπρόσωποι της Αϊτής, ορισμένοι από τους οποίους ήταν πριν σκλάβοι, έπρεπε να ταξιδέψουν στη Γαλλία για την Εθνοσυνέλευση του 1794. Η Εθνοσυνέλευση όχι μόνο επικύρωσε την κατάργηση της δουλείας στην Αϊτή, αλλά επέκτεινε την κατάργηση αυτή για το σύνολο της γαλλικής αυτοκρατορίας. 

 Οι Βρετανοί που επιχείρησαν εισβολή ηττήθηκαν και το 1801 στρατεύματα υπό τον Toussaint εισέβαλαν στο Santo Domingo για να επιβάλλουν και εκεί την κατάργηση της δουλείας. Το 1802, ο Ναπολέων έστειλε ένα τεράστιο στράτευμα στο νησί, αποπειρώμενος να επιβάλλει εκ νέου τη δουλεία, αλλά, μετά από έναν κτηνώδη πόλεμο, ηττήθηκε, παρά την υποστήριξη των ΗΠΑ με τη μορφή 750.000 δολαρίων σε στρατιωτική βοήθεια. Οι ΗΠΑ, με σθεναρή οικονομία που στηριζόταν στους σκλάβους, δεν έβλεπε με καλό μάτι μια ελεύθερη δημοκρατία που δημιουργήθηκε από πρώην σκλάβους, κάτι που θα μπορούσε να χρησιμεύσει ως παράδειγμα για το δικό τους υπόδουλο πληθυσμό. Κατά τη διάρκεια αυτού του πολέμου, ο δεύτερος Γάλλος διοικητής του νησιού, Rochambeau, έγραψε στον Ναπολέοντα, λέγοντάς του ότι η Γαλλία πρέπει να «κηρύξει τους νέγρους δούλους και να σκοτώσει τουλάχιστον 30.000 νέγρους άνδρες και γυναίκες», προκειμένου να νικήσει. Υπό τον Rochambeau, «οι Γάλλοι έκαιγαν ζωντανούς, απαγχόνιζαν, έπνιγαν και βασάνιζαν μαύρους κρατούμενους, αναβιώνοντας πρακτικές, όπως η ταφή μαύρων σε σωρούς εντόμων και βράσιμο σε καζάνια με μελάσα». Μετά από μία μάχη, 500 αιχμάλωτοι θάφτηκαν ζωντανοί. 

Παράλληλα με τη μεγάλη ανθρώπινη δυστυχία, η αιματηρή προσπάθεια του Ναπολέοντα να κατακτήσει εκ νέου το νησί για τα συμφέροντα του γαλλικού ιμπεριαλισμού επέφερε τεράστια οικονομική ζημιά. Περίπου 50.000 Γάλλοι στρατιώτες έχασαν τη ζωή τους στον πόλεμο, συμπεριλαμβανομένων 18 στρατηγών. Περίπου 100 Πολωνοί στρατιώτες που πολεμούσαν με τους Γάλλους, αυτομόλησαν με τους Αϊτινούς και, εξαιτίας αυτού, ενώ ο υπόλοιπος λευκός πληθυσμός σφαγιάστηκε ή εκδιώχθηκε στο τέλος του πολέμου, οι Πολωνοί έποικοι μπορούσαν να παραμείνουν, κάτι που έκαναν 400 από αυτούς. Ωστόσο, ο Toussaint L'Ouverture δεν πρόλαβε την ανακήρυξη της ανεξαρτησίας του 1804. Συνελήφθη λίγους μήνες μετά τον πόλεμο και στάλθηκε στη Γαλλία όπου και πέθανε στη φυλακή. Η αντίσταση καθοδηγήθηκε από τον Jean-Jacques Dessalines και τον François Capois. Τα τελευταία λόγια του Toussaints πριν πεθάνει στη φυλακή ήταν: «Ανατρέποντάς με, μόνο το δέντρο της ελευθερίας κόψατε στο Saint-Domingue. Θα ανθίσει όμως και πάλι από τις ρίζες τους γιατί αυτές είναι πολύ μεγάλες και βαθιές». 

Η Αϊτινή επανάσταση ξεκίνησε επτά περίπου χρόνια πριν την πρώτη μεγάλη δημοκρατική επανάσταση στην Ιρλανδία το 1798 και διήρκεσε μέχρι την εξέγερση του Emmett toy 1803. Ο C.L.R. James γράφει ότι ο Ναπολέων ανακάλεσε τον στρατηγό Humbert από την ιρλανδική εκστρατεία για να τον στείλει στην Αϊτή. Ωστόσο, εκτός από την Αϊτή, η επανάσταση είναι σχεδόν άγνωστο. Η αυτοαπελευθέρωση των εκατοντάδων χιλιάδων υπόδουλων ανθρώπων είναι πολύ λιγότερο γνωστή από την κλιμακωτή κατάργηση της δουλείας στη συνέχεια στη Βρετανία και τη Γαλλία, μια κατάργηση που προήλθε εν μέρει από τις εξεγέρσεις του υπόδουλου λαού που βέβαια ακολούθησε το παράδειγμα της Αϊτής. Είναι σαφές για ποιο λόγο, στον απόηχο της επανάστασης, δεν ήταν προς το συμφέρον των κατόχων σκλάβων να διαδοθεί η είδηση της απελευθέρωσης του λαού της Αϊτής. Το 1816, για παράδειγμα, η εξέγερση του Bussa ξέσπασε στα νησιά Μπαρμπάντος. Εμπνευσμένοι εν μέρει από τους εξεγερμένους της Αϊτής, εκατοντάδες άνθρωποι υπόδουλων τριαντάφυλλο, εκατοντάδες εξεγερμένοι έκαψαν το ένα τέταρτο περίπου των φυτειών ζαχαροκάλαμου, ενώ σχεδόν 1000 σκλάβοι έχασαν τη ζωή τους είτε στις μάχες είτε στα εκτελεστικά αποσπάσματα μετά την ήττα της εξέγερσης. Αλλά η Αίτή συνέχισε να τιμωρείται οικονομικά. Ο λαός της Αϊτής διέφυγε μεν τη δουλεία, αλλά δεν μπόρεσαν να νικήσει το αποικιακό σύστημα το οποίο συνέχισε να τους τιμωρεί μέχρι σήμερα.

Μετά την εξέγερση

Όπως συμβαίνει με πολλές επιτυχείς επαναστάσεις, τη νίκη ακολούθησε η αντίδραση και ο εμφύλιος πόλεμος. Ο Toussaint L'Ouverture, που είχε αποκαταστήσει το σύστημα των φυτειών, κάλεσε εκ νέου τους καλλιεργητές και ανάγκασε τους απελευθερωμένους ανθρώπους να εργαστούν στις φυτείες, αυτή τη φορά με μισθό. Μετά την ανεξαρτησία, ο στρατηγός Dessalines συνέχισε αυτή την πολιτική και ανακήρυξε τον εαυτό του αυτοκράτορα, αλλά δολοφονήθηκε από δύο συμβούλους του το 1806. Οι δύο αυτοί στη συνέχεια χώρισαν την Αϊτή και ο ένας από αυτούς, ο Petion, ίδρυσε τη «Δημοκρατία της Αϊτής», στο νότιο τμήμα, στο οποίο δημιουργήθηκαν κτήματα και η γη άρχισε να διανέμεται. Στο βόρειο τμήμα που έμεινε υπό τη διοίκηση του Christophe συνεχίστηκε το παλιό σύστημα φυτειών. Και τα δύο μέρη είχαν ωστόσο επανενωθεί το 1820 υπό τον διάδοχο του Petion. Η νεαρή Δημοκρατία της Αϊτής του Petion παράσχε οικονομική και στρατιωτική βοήθεια, καθώς και στρατιώτες στον Simon Bolivar στο διάστημα 1815-1817 κατά τον πόλεμο για την απελευθέρωση της Νότιας Αμερικής από την ισπανική κατοχή, με την προϋπόθεση ότι θα απελευθέρωνε τους εκεί σκλάβους. Και για 20 χρόνια από το 1822 ολόκληρο το νησί ήταν ενωμένο στο πλαίσιο του Αϊτινού κώδικα που προέβλεπε την κατάργηση της δουλείας στα ανατολικά δύο τρίτα της χώρας. Ωστόσο, το 1825 η Γαλλία έστειλε στόλο για να εισβάλει στο νησί. Προκειμένου να αποφευχθεί η εισβολή, ο πρόεδρος έπρεπε να συμφωνήσει για την «επιστροφή» στη Γαλλία 150 εκατ. Ελβετικών φράγκων για την απώλεια κερδών από το εμπόριο σκλάβων. Ο Γάλλος αμπολισιονιστής Victor Schoelcher, έγραψε ότι «επιβάλλοντας αποζημίωση για την νικηφόρους σκλάβους ήταν κάτι ισοδύναμο με να υποχρεωθεί να πληρώσει τα χρήματα τα οποία είχαν ήδη καταβληθεί με το αίμα τους». Σε αντάλλαγμα, η Γαλλία αναγνώρισε την ανεξαρτησία της Αϊτής, ενώ οι ΗΠΑ δεν το έκαναν, παρ΄ ότι η Αϊτή αναγκάστηκε να δανειστεί χρήματα από τις ΗΠΑ για να καταβάλει στη Γαλλία, χρήματα που εξακολουθούσαν να επιστρέφονται από την Αϊτή μέχρι και το 1947.

Η αναγνώριση από τη Βρετανία και τη Γαλλία δεν έβαλε τέλος στα δεινά της Αϊτής ή την ξένη ανάμειξη. Έγιναν 32 πραξικοπήματα, τα περισσότερα αποτέλεσμα συγκρούσεων στο εσωτερικό της άρχουσας τάξης και των διαφόρων ξένων επιχειρηματικών ομίλων. Εκτός από αυτά, η Αϊτή δεν αναγνωρίστηκε από τις ΗΠΑ μέχρι το 1862. Η αναγνώριση αυτή, η οποία ήρθε μόνο όταν οι ΗΠΑ κατάργησαν τη δουλεία μετά από έναν αιματηρό εμφύλιο πόλεμο, όπου η Ένωση χρειάστηκε τα λιμάνια της Αϊτής, είχε ελάχιστη πραγματική σημασία, καθώς οι στρατιωτικές επεμβάσεις συνεχίστηκαν. Το 1888, Αμερικανοί πεζοναύτες οργάνωσαν πραξικόπημα στο νησί και το 1913 πολεμικά πλοία των ΗΠΑ εισήλθαν στα χωρικά ύδατα της Αϊτής σε 24 περιπτώσεις. Στη συνέχεια, το 1914, σε απάντηση σε μια εξέγερση χωρικών, Αμερικανοί πεζοναύτες εισέβαλαν στο νησί και παρέμειναν για περισσότερα από 20 χρόνια, περίοδο κατά την οποία σκοτώθηκαν, επίσημα, πάνω από 3.000 Αϊτινοί που αντιστάθηκαν, συμπεριλαμβανομένων άνω των 400 που εκτελέστηκαν. Ορισμένοι ιστορικοί της Αϊτής έχουν γράψει ότι ο πραγματικός αριθμός των νεκρών ήταν 15.000. Με την κατοχή τους, οι ΗΠΑ επέβαλαν ένα νέο σύνταγμα που επέτρεπε τις ξένες εταιρείες να έχουν γη υπό την ιδιοκτησία τους. Σε μια προειδοποίηση για το τι περιμένει τους επιζώντες του σεισμού της Αϊτής, το αμερικανικό Υπουργείο Εξωτερικών δικαιολογήθηκε ότι όλα αυτά γίνονταν προς το συμφέρον του λαού της Αϊτής, αναφέροντας ότι «είναι φανερό ότι, αν η κατοχή μας ήταν επωφελής για την Αϊτή και την περαιτέρω πρόοδό της, τότε θα ήταν απαραίτητο ότι το ξένο κεφάλαιο θα έπρεπε να έρθει στην Αϊτή... και οι Αμερικανοί δύσκολα θα μπορούσαν να αναμένουν να επενδύσουν τα χρήματά τους σε φυτείες και μεγάλες επιχειρήσεις του γεωργικού τομέα στην Αϊτή, αν δεν μπορούσαν οι ίδιοι να είναι ιδιοκτήτες των εκτάσεων για τις οποίες θα δαπανούσαν τα χρήματά τους». Στην πραγματικότητα, αυτές οι αλλαγές είχαν ως αποτέλεσμα οι έως τότε ελεύθεροι χωρικοί να εκδιωχθούν από τη γη τους και να γίνουν εργάτες στις τεράστιες φυτείες που δημιούργησαν οι αμερικανικές εταιρείες που αγόρασαν τη γη.

Αυτή ήταν η εισβολή στην οποία αναφέρθηκε ο στρατηγός Smedley Butler, όταν είπε ότι «βοήθησα να γίνουν η Αϊτή και η Κούβα αξιοπρεπείς χώρες για να συλλέγουν τα έσοδά τους οι άνθρωποι της National City Bank». Ήταν ο Butler ο οποίος διέλυσε την Εθνοσυνέλευση, όταν αρνήθηκε να επικυρώσει το σχέδιο Συντάγματος των ΗΠΑ. Ήταν, επίσης, ο ίδιος που είχε αναστήσει μια παλιά γαλλική νομοθεσία για να εξαναγκάσει τους αγρότες να εργαστούν ως εργάτες στην κατασκευή δρόμων για να μπορέσει ο αμερικανικός στρατός να κινείται γρήγορα στο νησί. Κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου αγρότες εκδιώχθηκαν από εκτάσεις πάνω από 100.000 εκταρίων, για να δημιουργηθεί χώρος για τις φυτείες καουτσούκ για τις ανάγκες του στρατού των ΗΠΑ και, παρότι οι τελευταίες είχαν αποσύρει τις στρατιωτικές τους δυνάμεις από το 1934, διατηρούσαν τον έλεγχο των εξωτερικών οικονομικών συναλλαγών της Αϊτής μέχρι το 1947.

Στο βιβλίο του «Έτος 501: The Conquest Continues», ο Νόαμ Τσόμσκι δημοσίευσε απόσπασμα οικονομικής εφημερίδας της Νέας Υόρκης του 1926, η οποία περιγράφει τις συνθήκες στην Αϊτή ως «μια θαυμάσια ευκαιρία για τις αμερικανικές επενδύσεις»: «Η αγορά εργασίας της Αϊτής είναι εύχρηστη, εύκολα καθοδηγούμενη και κοστίζει την ημέρα 20 σεντς, ενώ στον Παναμά η ίδια εργασία κοστίζει $3». Καθώς οι φυτείες εκτόπισαν τους χωρικούς στις φτωχογειτονιές των πόλεων, τα πλεονεκτήματα αυτά για τις αμερικανικές εταιρείες αυξήθηκαν έτσι ώστε οι 13 εταιρείες που δραστηριοποιούνταν εκεί το 1966 έγιναν 154 το 1981, αντιπροσωπεύοντας το 40% των εξαγωγών της Αϊτής.

Η Docs και το ΔΝΤ

Η Αϊτή ήταν επίσης θύμα του αντικομμουνιστικού Ψυχρού Πολέμου, υπομένοντας την αιμοδιψή δικτατορία Duvalier που διήρκεσε από το 1957 έως1986, πρώτα υπό τον Francois Duvalier (γνωστό και ως Papa Doc) και στη συνέχεια υπό τον γιο του Jean-Claude ή Baby Doc. Ο Francois Duvalier ανήλθε στην εξουσία ως λαϊκιστής, με ιδεολογική βάση ένα συνδυασμό μεταξύ μαύρου εθνικισμού και δοξασίες βουντού, αλλά οι πρώτες του μεταρρυθμίσεις αντικαταστάθηκαν σύντομα από μια προσωπική δικτατορία. Η τάξη διατηρείτο εν μέρει από τα τάγματα θανάτου, γνωστά και ως Tonton Macoutes, οι άνδρες των οποίων έμειναν πιστοί στο καθεστώς το οποίο τους αντάμειψε με γη που είχε κατασχεθεί από τους χωρικούς. Υπολογίζεται ότι πάνω από 30.000 Αϊτινοί έχασαν τη ζωή τους κατά τη διάρκεια του καθεστώτος αυτού. Όλο αυτό το διάστημα οι ΗΠΑ συνέχισαν την παροχή στρατιωτικής και οικονομικής βοήθειας, καθώς χιλιάδες Αϊτινοί εγκατέλειψαν τη χώρα.

Αυτές οι ξένες επενδύσεις, σε αντίθεση με τη νεοφιλελεύθερη ορθοδοξία, δεν έφεραν ευημερία. Στην πραγματικότητα, παράλληλα με τα Διαρθρωτικά Προγράμματα Προσαρμογής (SAPS - Structural Adjustment Programs) του ΔΝΤ, η φτώχεια αυξήθηκε. Το 1986, το 60% των Αϊτινών κέρδιζαν λιγότερο από 60 δολάρια το χρόνο. Κατάσταση που δεν βελτιώθηκε παρά την αμερικανική βοήθεια και τις την αναπτυξιακή στρατηγική της Παγκόσμιας Τράπεζας (USAID-World Bank) που εγκαινιάστηκε το 1981, με στόχο να εξαναγκαστεί η οικονομία «προς βαθύτερη αλληλεξάρτηση της αγοράς με την Ηνωμένες Πολιτείες». Αυτό επιτεύχθηκε με τη στροφή του 30% της καλλιεργήσιμης γης από την παραγωγή τροφίμων για τοπική κατανάλωση στην εξαγωγή σοδειάς. Πριν από είκοσι χρόνια η Αϊτή παρήγε αρκετό ρύζι για να θρέψει τον πληθυσμό της, αλλά σήμερα το 75% του ρυζιού εισάγεται από τις ΗΠΑ, καθιστώντας την χώρα την τρίτη μεγαλύτερη εισαγωγέα ρυζιού από τις ΗΠΑ στον κόσμο. Η παραγωγή ρυζιού της Αϊτής δεν ναυάγησε μόνο από τη στροφή σε καλλιέργειες μετρητών, αλλά και από το ξεπούλημα των πλεονασμάτων του επιδοτούμενων από τις ΗΠΑ ρυζιού, κάτι που οδήγησε τους παραγωγούς της Αϊτής έξω από την παραγωγή. Η παραγωγή κοτόπουλων καταστράφηκε ομοίως από την απόρριψη του κρέατος κοτόπουλου σκούρου χρώματος το οποίο οι καταναλωτές των ΗΠΑ θεωρούν απαράδεκτο. Τέλος η παραγωγής των χοίρων ναυάγησε και αυτή κυρίως εξαιτίας της επιμονής των ΗΠΑ για μαζική σφαγή των εγχώριων χοίρων της Αϊτής και την αντικατάστασή τους με άλλες ποικιλίες που αποδείχθηκαν πολύ πιο ευάλωτες σε διάφορες ασθένειες.

Η Παγκόσμια Τράπεζα συνέστησε την επέκταση των ιδιωτικών επιχειρήσεων με την ιδιωτικοποίηση των κοινωνικών υπηρεσιών και την ελαχιστοποίηση του κόστους (για το κράτος) της εκπαίδευσης. Η εκπαίδευση των παιδιών της Αϊτής για πάνω από το 80% της πλέον ιδιωτική. Δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι προσπάθησαν να ξεφύγουν από τη φτώχεια αυτή φτιάχνοντας σχεδίες και βάζοντας πλώρη για τις ΗΠΑ, αλλά, σε αντίθεση με τους Κουβανούς που δραπέτευαν από σχεδόν λιγότερο ακραίες συνθήκες, σε κανέναν σχεδόν δεν δόθηκε ο χαρακτηρισμός του πρόσφυγα και χιλιάδες απελάθηκαν πίσω στη ζωή της αθλιότητας και φθηνού εργατικού δυναμικού για τις αμερικανικές εταιρείες. Όσον αφορά τη θετική πλευρά των πραγμάτων, το 1986 ανατράπηκε η δικτατορία του Baby Doc» Duvalier. Όταν, το 1985, ο λαός της Αϊτής είχε εξεγερθεί και πάλι κατά της δικτατορίας Duvalier, μία από τις πρώτες πράξεις τους ήταν για να γκρεμίσει άγαλμα του Χριστόφορου Κολόμβου στο Πορτ – Ο - Πρενς και να τα πετάξει στη θάλασσα, δείχνοντας ότι οι συνήθεις Αϊτινοί κατανοούν το ρόλο των ξένων επεμβάσεων στο παρελθόν τους.

Aristide και Lavalas

Καθώς ο Duvalier οδηγήθηκε στην εξορία από την πολεμική αεροπορία των ΗΠΑ, ο στρατηγός Henri Namphy, υποστηρίχθηκε από τις ΗΠΑ ως αντικαταστάτης του. Αυτός ήταν αντίθετος στον λαϊκιστή ιερέα Jean-Bertrand Aristide, αλλά στις εκλογές του 1987 η χρήση των ταγμάτων θανάτου στην επίθεση ενάντια στην εκκλησία του Aristide λίγο αργότερα, ανάγκασε τον τελευταίο να εγκαταλείψει τη χώρα, ειδικά μετά τη δολοφονία 13 ατόμων και τον τραυματισμό 77. Ο Aristide έθεσε υποψηφιότητα την τελευταία στιγμή στις εκλογές του 1990 και κέρδισε το 67% των ψήφων. Ο δεύτερος υποψήφιος, ένας υπάλληλος της Παγκόσμιας Τράπεζας, έλαβε μόνο το 14% παρά το γεγονός ότι υποστηρίχθηκε από τις ΗΠΑ. Μην ανησυχείτε, ο Aristide ανατράπηκε μόλις επτά μήνες μετά την ανάληψη των καθηκόντων του τον Φεβρουάριο του 1991 και ένα πραξικόπημα που υποστηρίχθηκε από την παλαιά οικονομική ελίτ έγινε τον Σεπτέμβριο του ίδιου χρόνου. Δύο εβδομάδες μετά το πραξικόπημα, ο στρατός σκότωσε πάνω από 1000 άτομα, ενώ πάνω από 5.000 άνθρωποι σκοτώθηκαν από τα τάγματα θανάτου υπό το καθεστώς της χούντας. Ειδικότερα οι ριζοσπαστικές οργανώσεις και κοινοτικές ομάδες μεταβλήθηκαν σε στόχους. Ο Οργανισμός Αμερικανικών Κρατών ψήφισε την επιβολή κυρώσεων με αποκλεισμό στην Αϊτή, αλλά οι ΗΠΑ ήταν αυτές που κατέστησαν τη απόφαση αυτή αναποτελεσματική και αργότερα αποκαλύφθηκε ότι τόσο ο Μπους όσο και ο Κλίντον είχαν δώσει κρυφά το ΟΚ για την Texaco Oil Corporation για να περάσει παρά τον «αποκλεισμό». Ο αποκλεισμός είχε αποτέλεσμα περίπου 42.000 Αϊτινοί να προσπαθήσουν να ξεφύγουν από τη δολοφονικό καθεστώς με πλοίο, αλλά αναγκάστηκαν να επιστρέψουν στην Αϊτή.

Αφού η στρατιωτική δικτατορία κατέστειλε τα λαϊκά κινήματα, οι ΗΠΑ ανάγκασαν τη χούντα να παραιτηθεί με την αποστολή χιλιάδων πεζοναυτών και των Ειδικών Δυνάμεων στην Αϊτή, καταλαμβάνοντάς την για λίγο περισσότερο από έξι μήνες. Υπό το καθεστώς της κατοχής τους, οι ΗΠΑ επέβαλαν μια συμβιβαστική κυβέρνηση εθνικής ενότητας, με τη συμμετοχή του Aristide (ο οποίος πήρε το 67% των ψήφων), την παλιά ελίτ που είχε φτάσει το 1,7% των ψήφων και τον στρατό που είχε τα όπλα. Από όλους αυτούς, ο προτιμητέος από τις ΗΠΑ υποψήφιος των εκλογών έγινε πρωθυπουργός, παρά το γεγονός ότι έλαβε μόνο το 14% στις εκλογές και το πρόγραμμά του περί της νεοφιλελεύθερης αναδιάρθρωσης επιβλήθηκε. Ο Aristide συμφώνησε να πληρώσει τα χρέη που συσσωρεύτηκαν με την κλεπτοκρατική δικτατορία Duvalier, πετσόκοψε τις δημόσιες υπηρεσίες, άνοιξε τις πόρτες της Αϊτής στο «ελεύθερο εμπόριο» και μείωσε τους εισαγωγικούς δασμούς για το ρύζι και το καλαμπόκι κατά το ήμισυ. Το 1996 ο πρωθυπουργός Aristide εξελέγη πρόεδρος με το 88 % των ψήφων.

Το 2000, ο Aristide εξελέγη εκ νέου πρόεδρος με περίπου το 92% των ψήφων, αλλά η συμμετοχή στις εκλογές ήταν χαμηλή, λόγω του μποϊκοτάζ της αντιπολίτευσης. Οι ΗΠΑ το χρησιμοποίησαν αυτό ως δικαιολογία για να σταματήσουν να στέλνουν τόσο αναγκαία βοήθεια, μεγάλο ποσοστό της οποίας δόθηκε αντίθετα στις ομάδες της αντιπολίτευσης για τα επόμενα τέσσερα χρόνια. Σε μια συνέντευξή του 2006, ο Aristide δεν θέλησε να ζητήσει πίστωση για τα λαϊκά κινήματα, αλλά είπε ότι η εκλογή του ήταν μια «έκφραση της κινητοποίησης του λαού στο σύνολό του». Αυτό υποστηρίζεται επίσης από ακτιβιστή δημοσιογράφου Patrick Elie ο οποίος ήταν υφυπουργός κατά τη διάρκεια της πρώτης προεδρίας του Aristide. Σε μια συνέντευξη του 2003 στο Znet, ο ίδιος περιγράφει το κοινωνικό κίνημα του Αϊτινού λαού στη μετα-Duvalier περίοδο ως κάτι που μπορεί να μετατραπεί σε χιλιάδες οργανώσεις σε επίπεδο βάσης. Και ήταν αυτό το κίνημα που κυριάρχησε στην Αϊτή τα τελευταία 20 χρόνια. Ήταν αυτό το κίνημα και όχι τα πολιτικά κόμματα που αντιστάθηκε στην επιστροφή της δικτατορίας. Ήταν αυτό το κίνημα που αντιμετώπισε τη στρατιωτική κυβέρνηση, όταν προσπάθησε να ελέγξει τις εκλογές του 1987 και αυτό το ίδιο κίνημα που έφερε τον Aristide στην εξουσία το 1990...

Το Lavalas είναι μια πολιτική φιλοσοφία, δεν είναι πολιτικό κόμμα. Το Lavalas και το λαϊκό κίνημα είναι ένα και το αυτό. Ήταν το όνομα επινόησε γι’ αυτό ο πρόεδρος Aristide. Αλλά δεν εφηύρε αυτήν την πραγματικότητα, τής έδωσε μόνο ένα όνομα. Δεν είναι δικό του. Αυτός ανήκει σ’ αυτό». Ο Patrick είναι μία από τις πιο σημαντικές φωνές για την ανάπτυξη του Lavalas, που είπε στο τέλος του 2005 ότι «δεν υπήρχε καμία στρατηγική να προταθεί από το Fanmi Lavalas. Υπήρχε μόνο ένα σύνθημα, «Φέρτε πίσω τον πρόεδρο Aristide». Και θα ήθελα να συγκρίνουμε αυτό το γεγονός με την κατάσταση που επικρατούσε πίσω στον πόλεμο της ανεξαρτησίας, όταν οι Γάλλοι και απέσυραν τον Toussaint L’Ouverture. Οι μάζες τότε δεν είπαν «”Φέρτε πίσω τον L’Οuverture”, αλλά ανέπτυξαν μια εναλλακτική λύση προς την ανεξαρτησία, η οποία είχε καταστεί αναγκαία λόγω του ότι ήταν ο μόνος τρόπος προς την κατάργηση της δουλείας».

Το 2003 ο Aristide απαίτησε από τη Γαλλία να επιστρέφει στην Αϊτή 21 δισεκατομμύρια, το ισοδύναμο όλων των χρημάτων που η Αϊτή είχε αναγκαστεί να πληρώσει στη Γαλλία από τη συνθήκη του 1825 ως «αποζημίωση» για την κατάργηση της δουλείας. Στις 4 Φεβρουαρίου μια ομάδα ανταρτών με το όνομα Εθνικό Επαναστατικό Μέτωπο για την Απελευθέρωση της Αϊτής κατέκτησε την πόλη Gonaives, την τέταρτη μεγαλύτερη πόλη της χώρας. Η ομάδα αυτή μέχρι τον Σεπτέμβριο του 2003 η κύρια εξουσία στην πόλη αυτή και ήταν γνωστή ως «Στρατός των Κανιβάλων», αλλά το όνομά της άλλαξε μετά τη δολοφονία του ηγέτη τους, πρώην υποστηρικτή του Aristide, τον ίδιο μήνα.

Υπήρξαν ισχυρισμοί ότι η ομάδα αυτή είχε την υποστήριξη των ΗΠΑ και υπήρχαν στους κόλπους της πρώην μέλη των ταγμάτων θανάτου, αν και σε κάθε περίπτωση η ομάδα κατέκτησε το Cap-Haitien, τη δεύτερη μεγαλύτερη πόλη, και στη συνέχεια αναμενόταν να προχωρήσει προς την πρωτεύουσα. Το 2006 ο Aristide σε συνέντευξή του είπε: «Δεν υπήρχε μεγάλη εξέγερση: υπήρχε μια μικρή ομάδα στρατιωτών, βαριά οπλισμένων, οι οποίοι ήταν σε θέση να επιτεθούν σε ορισμένα αστυνομικά τμήματα, να σκοτώνουν μερικούς αστυνομικούς και να προκαλέσουν έναν κάποιο όλεθρο. Τα πυρομαχικά της αστυνομίας είχαν εξαντληθεί και δεν υπήρχαν άλλα για τα M-16 των ανταρτών. Αλλά η πρωτεύουσα είναι μια διαφορετική ιστορία. Οι άνθρωποι εδώ είναι έτοιμοι και δεν ανησυχώ». Όπως ισχυρίστηκε αργότερα ο δικηγόρος του Aristide, ορισμένα τουλάχιστον από τα Μ-16 που χρησιμοποιήθηκαν από τους αντάρτες ήταν από αυτά που είχαν δώσει οι ΗΠΑ στον δομινικανό στρατό ένα χρόνο πριν.

Η Naomi Klein πήρε συνέντευξη από τον Aristide το 2005 και ανέφερε ότι, ήδη από το 1994, μετά το πρώτο πραξικόπημα, «διαπραγματευτές της Ουάσιγκτον υπέβαλαν αίτημα στον Aristide, που δεν μπορούσε να δεχθεί: την άμεση ρευστοποίηση των κρατικών επιχειρήσεων της Αϊτής, συμπεριλαμβανομένων της υπηρεσίας τηλεφώνων και της ηλεκτρικής ενέργειας. Ο Aristide υποστήριξε ότι η ασύδοτη ιδιωτικοποίηση θα μετέτρεπε το κρατικό μονοπώλιο σε ιδιωτική ολιγαρχία, αυξάνοντας τον πλούτο της ελίτ της Αϊτής και την απογύμνωση των φτωχών από τον εθνικό τους πλούτο». Σε άρθρο της, η Klein γράφει, επίσης, για το πραξικόπημα του 2004 ότι «σπρώχνοντας την Αϊτή στα χέρια αυτής της συμμορίας του υποκόσμου που δεν ενδιαφέρεται για την έλλειψη “χρηστής διακυβέρνησης” από την πλευρά του Aristide, είναι σαν να θέλει να αποφύγει το ενοχλητικό γεγονός του να δέχεται ένα ασανσέρ από τον Charles Manson».

Καθώς οι επαναστάτες προσέγγιζαν το Πορτ-ο-Πρενς, η Γαλλία έκανε χρήση του βέτο της στον ΟΗΕ για να μπλοκάρει την ανάπτυξη και αποστολή ειρηνευτικής δύναμης. Σε αυτό το σημείο, ο Aristide απήχθη από το σπίτι του από Αμερικανούς πεζοναύτες και επιβιβάστηκε σε πτήση προς την Κεντροαφρικανική Δημοκρατία, όπου η εκεί κυβέρνηση τον συνέλαβε και τον έθεσε υπό περιορισμό. Μετά από αυτό, και μόλις τρεις ημέρες μετά την αρχική ψηφοφορία των Ηνωμένων Εθνών, η Γαλλία ψήφισε για την ανάπτυξη και αποστολή «ειρηνευτικής δύναμης» και, στη συνέχεια, την κατοχή της Αϊτής, η οποία συνεχίζεται μέχρι σήμερα.

Κατοχή με πληρεξούσιο

Η κατοχή ονομάζεται United Nations Stabilization Mission (MINUSTAH – Αποστολή Σταθεροποίησης Ηνωμένων Εθνών) και είναι σημαντικό ότι σε αυτή συμμετέχουν ένοπλες δυνάμεις και αστυνομίες από ένα ευρύ φάσμα χωρών της Νότιας και Κεντρικής Αμερικής, υπό την ηγεσία του στρατού της Βραζιλίας. Η σύνθεση αυτή έχει προκαλέσει μια πιο ήπια διεθνή αντιπολίτευση, αλλά το 2005, ο τότε διοικητής της MINUSTAH, αντιστράτηγος Augusto Heleno Ribeiro Pereira, κατέθεσε σε επιτροπή του Κογκρέσου της Βραζιλίας ότι «δεχόμαστε μεγάλη πίεση από τη διεθνή κοινότητα να χρησιμοποιήσουμε βία», ονομάζοντας τον Καναδά, τη Γαλλία και τις Ηνωμένες Πολιτείες, ιδίως, ως πηγή αυτής της πίεσης.

Οι ειρηνευτικές δυνάμεις των ΗΠΑ κήρυξαν τον πόλεμο στις γειτονιές εκείνες όπου δραστηριοποιούνταν ενεργά τα κοινωνικά κινήματα, και ιδίως τη Cité Soleil, όπου διαμένουν περίπου 300.000 άτομα, γειτονιά η οποία είχε σχεδιαστεί αρχικά για να στεγάσει τους εργαζομένους στην τοπική ζώνη μεταποίησης και εξαγωγών. Στις 6 Ιουλίου 2005 έγινε μια επιδρομή στην παραγκούπολη Cité Soleil, όπου σκοτώθηκαν τουλάχιστον 20 άνθρωποι, ενώ το 75% των τραυματιών που κατέφυγαν σε μία κλινική ήταν γυναίκες και παιδιά. Οι εκτιμήσεις για τον αριθμό των νεκρών εκείνης της ημέρας ανέρχονται στους 80. Στην είσοδο της Cité Soleil υπάρχει ένα μόνιμο σημείο ελέγχου ασφαλείας με θωρακισμένα οχήματα που αποτελεί τόπο τακτικών μαζικών ελέγχων από τις κατοχικές δυνάμεις. Τον Φεβρουάριο του 2007 περίπου 700 στρατιώτες του ΟΗΕ και αστυνομία έλαβε μέρος σε μια τέτοια επιδρομή, ενώ τον προηγούμενο μήνα σε άλλη παρόμοια επιδρομή σκοτώθηκαν επίσημα 4 άτομα και τραυματίστηκαν 6. Ο ΟΗΕ υποστηρίζει ότι όλα αυτά γίνονται για να σταματήσει η εγκληματική δραστηριότητα, αλλά πολλοί θεωρούν τις επιδρομές αυτές ως μια προσπάθεια καταστολής των κοινωνικών κινημάτων.

Σε κάθε περίπτωση αυτή η μέθοδος «αστυνόμευσης», ποτέ δεν θα γίνει δεκτή στη Νέα Υόρκη, το Παρίσι ή το Λονδίνο, έτσι γιατί θα πρέπει να την δεχθούν οι Αϊτινοί; Τον Απρίλη του 2007 μια έκθεση στο «The Observer» έλεγε ότι μετά από τη δολοφονία τριών παιδιών από τον ΟΗΕ μετά την επίθεση με δακρυγόνα και πλαστικές σφαίρες ενάντια σε μια δυναμική διαδήλωση 2000 ατόμων ενάντια στις δολοφονίες, δημοσιογράφος χτυπήθηκε στο πίσω μέρος του κεφαλιού και προκλήθηκαν πολλαπλές συγκρούσεις οχημάτων. Σε έκθεση του Harvard Law Student Advocates for Human Rights το 2005 υποστηρίχθηκε ότι ο ΟΗΕ «υπό τον όρο να καλύπτει αποτελεσματικά την αστυνομία έχει εγκαινιάσει τρομοκρατία στις φτωχογειτονιές του Πορτ-ο- Πρενς οι οποίες αποτελούν “ατρόμητα προπύργια υποστήριξης για τον Aristide και το Lavalas”». Μια προηγούμενη έρευνα (τον Νοέμβρη του 2004) από τη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Μαϊάμι, διαπίστωσε ότι "οι εκτελέσεις με συνοπτικές διαδικασίες είναι πάγια τακτική της αστυνομίας¨.

Η Αϊτή είναι σήμερα η φτωχότερη χώρα της αμερικανικής ηπείρου και, ακόμη και πριν από τον σεισμό, το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού της οποίας ζούσε σε συνθήκες ακραίας φτώχειας. Το 70% ζούσε με λιγότερο από 2 δολάρια την ημέρα. Η αύξηση των τιμών των τροφίμων σε παγκόσμια κλίμακα το 2008 οδήγησε σε μεγάλες εξεγερτικές ταραχές τον Απρίλη, κατά τις οποίες οι δυνάμεις κατοχής του ΟΗΕ πυροβόλησαν στο ψαχνό με αποτέλεσμα αρκετούς νεκρούς και δεκάδες τραυματίες. Τα πλήθη φωνάζοντας «Είμαστε πεινασμένοι! Πρέπει να φύγει!» προσπαθώντας να εισβάλουν στο προεδρικό μέγαρο ζητώντας την παραίτηση του προέδρου Rene Preval. Αλλά αποκρούστηκαν από βραζιλιάνικα στρατεύματα του ΟΗΕ με χρήση όπλων, δακρυγόνων και πλαστικών σφαιρών. Σύμφωνα με το Al Jazeera, η έλλειψη τροφίμων προκλήθηκε, επίσης, από «τους νέους τελωνειακούς διακανονισμούς με στόχο την είσπραξη των εσόδων και η διακοπή της ροής των ναρκωτικών», που είχε «αφήσει τόνους τροφίμων να σαπίζουν στα λιμάνια, ειδικά στη βόρεια της χώρας». Η γερουσία στη συνέχεια ψήφισε την απόρριψη του σχεδίου του πρωθυπουργού και ο πρόεδρος αναγκάστηκε να ανακοινώσει 15% μείωση του κόστους του ρυζιού, το βασικό είδος διατροφής. Τον Απρίλη, απαγορεύτηκε στο Fanmi Lavalas η συμμετοχή στις εκλογές με αποτέλεσμα μποϊκοτάζ των εκλογών από το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού, με ποσοστό συμμετοχής μόνο στην περιφέρεια μόνο 8%. Τον Αύγουστο, όταν ο Rene Preval αρνήθηκε να υπογράψει τη θέσπιση ενός ελάχιστο μισθού για τον τομέα των εξαγωγών ειδών ένδυσης, η αστυνομία χρησιμοποίησε δακρυγόνα για να διαλύσει μια διαδήλωση 2.000 περίπου εργαζομένων στην κλωστοϋφαντουργία. Ο Préval είπε ότι «οι εργαζόμενοι θα πρέπει να παίρνουν μόνο 3 δολάρια την ημέρα. Μια Έκθεση του ΟΗΕ που κυκλοφόρησε πριν από την κοινοβουλευτική ψηφοφορία απείλησε ότι, ενώ οι εξαγωγές ενδυμάτων προς τις ΗΠΑ θα μπορούσαν να δημιουργήσουν εκατοντάδες χιλιάδων θέσεις εργασίας τα γενικά έξοδα των «εργοστασίων» πρέπει να διατηρηθούν σε χαμηλά επίπεδα».

Η ανθρωπιστική μάσκα του ιμπεριαλισμού

Αυτή είναι η πραγματική εικόνα των ξένων επεμβάσεων στην Αϊτή, επεμβάσεων που για μια ακόμη φορά κλιμακώνονται στον απόηχο του σεισμού. Στον σύγχρονο κόσμο, ο ιμπεριαλισμός φοράει σχεδόν πάντα μια ανθρωπιστική μάσκα. Όπως μας λένε οι ΗΠΑ, 10.000 άνδρες Πεζικού αναπτύσσονται τώρα στην Αϊτή και βρίσκονται εκεί για να βοηθήσουν τους ανθρώπους, παρ’ ότι φέρουν μαζί τους τουφέκια M-4, ή τους έχει δοθεί άδεια χρήσης βίας. Η ιστορία του στρατού των ΗΠΑ στην Αϊτή είναι μακρά και αιματηρή. Μερικές ώρες μόνο μετά το σεισμό, το US Heritage Foundation, αξιοποιώντας την χαώδη κατάσταση, προσπάθησε να επιτείνει τις προσπάθειες νεοφιλελεύθερης αναδιάρθρωσης στον λαό της Αϊτής, δημοσιεύοντας μια δήλωση στην ιστοσελίδα του με την οποία ισχυρίζεται ότι «η αντίδραση των ΗΠΑ στον τραγικό σεισμό του σεισμού στην Αϊτή μάς παρέχει δυνατότητες για τον ανασχηματισμό της μακροχρόνια δυσλειτουργικής κυβέρνησης και της οικονομίας της Αϊτής». Η δήλωση αυτή αναρτήθηκε μόνο μερικές ώρες πριν συνειδητοποιήσει κάποιος ότι ήταν αρκετά ανειλικρινής και αποσύρθηκε ωστόσο είχε ήδη αντιγραφεί και έχει τεθεί σε ευρεία κυκλοφορία από την Naomi Klein, μεταξύ άλλων.

Το βιβλίο της Klein, «The Shock Doctrine», εξετάζει το πώς ο καπιταλισμός χρησιμοποιεί τις κρίσεις για να επιβάλει την αναδιάρθρωση σε λαούς που σε διαφορετικές περιπτώσεις θα αντιστέκονταν. Τα τελευταία χρόνια η μάζα του λαού της Αϊτής έχει υποφέρει σε μεγάλο βαθμό από τα επιβαλλόμενα από τις Αρχές κατοχής προγράμματα αναδιάρθρωσης. Βέβαια, ως συνήθως, υπάρχει, επίσης, αυτό το στενό στρώμα εξουσιαστών οι οποίοι κάνουν πολύ καλά ενεργώντας ως τοπικοί τοποτηρητές του κατοχικού καθεστώτος, με τη δυνατότητα να χρησιμοποιούν τις δυνάμεις κατοχής για να καταστέλλουν διαμαρτυρίες για τους άσχημους μισθούς και τις τραγικές συνθήκες εργασίας που προσφέρουν σε όσους εργάζονται γι’ αυτούς ή νοικιάζονται απ’ αυτούς. Ιστορικά, όπως είδαμε, τα συμφέροντα του πρώιμου καπιταλισμού συμβάδισαν με την εργασία των κατοίκων μέχρι θανάτου για τον χρυσό, γεγονός που τροφοδότησε την επέκταση του ευρωπαϊκού καπιταλισμού και στη συνέχεια χρησιμοποιήθηκαν εκατομμύρια Αφρικανοί σκλάβοι στις φυτείες ζάχαρης, κάτι που επέτρεψε στο νέο καπιταλιστικό σύστημα να επεκταθεί. Θα είναι τραγωδία, εάν οι τεράστιες κοινωνικές ανάγκες που δημιουργούνται από το σεισμό, χρησιμοποιηθούν για μία ακόμη φορά για να δημιουργηθούν οι συνθήκες υπό τις οποίες οι μελλοντικές γενιές της Αϊτής θα εξακολουθούν να παραμένουν σκλαβωμένες από τη φτώχεια και την απελπισία.

Μια εβδομάδα (σ.τ.μ.: τώρα, φυσικά, παραπάνω από μια βδομάδα) μετά το σεισμό καθίσταται σαφές ότι όλα αυτά βρίσκονται ήδη σε διαδικασία υλοποίησης. Πρόσφατα, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο ανακοίνωσε δάνειο επιπλέον $100 εκατομμυρίων, ωθώντας το εξωτερικό χρέος της Αϊτής στα $265 εκατομμύρια. Το 2003 το χρέος της πλησίαζε το 150% του ποσού που δαπανάται για την εκπαίδευση, την υγειονομική περίθαλψη και άλλες υπηρεσίες. Το προηγούμενο δάνειο του ΔΝΤ που δόθηκε στην Αϊτή θα δινόταν με την προϋπόθεση ότι θα σημειωνόταν αύξηση των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας και άρνηση των αιτημάτων για μισθολογικές αυξήσεις σε όλους τους δημοσίους υπαλλήλους, εκτός από εκείνες τις περιπτώσεις που αφορούσαν τον ελάχιστο μισθό, και αν τα νήματα του τελευταίου δανείου δεν είναι ακόμα ορατά, η πολιτική του ΔΝΤ τόσο στην Αϊτή όσο και σε όλο τον κόσμο, είναι η χρήση των δανείων ως μέσου πίεσης για την εφαρμογή των νεοφιλελεύθερων πολιτικών.

Ο λαός της Αϊτής είχε τεράστια συμβολή στον αγώνα για την ελευθερία όταν εξεγέρθηκε και ανέτρεψε τη δουλεία στη δεκαετία του1790. Αλλά, όπως έχουμε δει η ιστορία των ιμπεριαλιστικών δυνάμεων όσον αφορά την επιβολή οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής δεν τελείωσε τότε, συνεχίζεται στις μέρες μας, και όταν θα γίνεται κάποιος σεισμός θα είναι ευκαιρία να αναγκαστούν οι επιζώντες να αποδεχθούν κάτι στο οποίο είχαν αντισταθεί. Μια λαϊκή παροιμία της Αϊτής λέει «Tanbou prete pa janm fe bon dans» («Ένα δανεισμένο τύμπανο ποτέ δεν παράγει καλό χορό»), δείχνοντας μια γενική συνειδητοποίηση του ποιος είναι ο πραγματικός ρόλος της εξωτερικής παρέμβασης. Φυσικά, αν η ιμπεριαλιστική επέμβαση δεν τελείωσε το1790, δεν τελείωσε και η αντίσταση του λαού της Αϊτής. Η αλληλεγγύη με τον λαό της Αϊτής δεν αρχίζει και τελειώνει με αφορμή αυτόν τον τραγικό σεισμό, αλλά πρέπει να επεκταθεί στους αγώνες που θα ξετυλιχθούν στον απόηχό του, ενάντια στον «καπιταλισμό της καταστροφής» που επιχειρείται τώρα να επιβληθεί.

Andrew Flood – Γενάρης 2010
* Ευχαριστίες στους Dara, Damien και Shane για τη βοήθεια στην διαμόρφωση του κειμένου,

Υλικό που χρησιμοποιήθηκε από τον συγγραφέα για το κείμενο αυτό:
- Noam Chomsky,Year 501: The Conquest Continues - Peter Linebaugh and Marcus Rediker, The Many Headed Hydra - CLR James, The Black Jacobins - Wikipedia on Haiti - http://en.wikipedia.org/wiki/Haiti - Code Noir - http://en.wikipedia.org/wiki/Code_Noir - Naomi Klein – My date with Aristide - http://www.webcitation.org/5gm7u61Xq - Haiti's children die in UN crossfire http://www.guardian.co.uk/world/2007/apr/01/sandrajorda...erver - Συνέντευξη με τον Jean-Bertrand Aristide - http://www.zmag.org/znet/viewArticle/2009 - Ρεπορτάζ του Al Jazerra για την Αϊτή -http://english.aljazeera.net/category/country/haiti - What Future for Haiti? – Συνέντευξη με τον Patrick Elie από τον Reed Lindsey - http://thirdworldtraveler.com/Haiti/What_Future_Haiti%3....html - Taking us to democracy like cattle to a killing house - Patrick Elie - http://www.zmag.org/znet/viewArticle/4814 - Haiti's Catch-22 - Συνέντευξη με τον Patrick Elie - http://www.dominionpaper.ca/articles/1736 - Συνέντευξη με τον δικηγόρο του Aristide, Miami-based Ira Kurzban - http://www.informationclearinghouse.info/article5810.htm - Will Criminal Gangs Take Control in Haiti's Chaos? - http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28....html - Fear of the poor is hampering Haiti rescue - http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/columnists/gue...7.ece - Haiti's streets 'safer than before earthquake' - http://www.abc.net.au/news/stories/2010/01/19/2795419.htm - US troop landings delay Haiti aid - http://www.abc.net.au/news/stories/2010/01/19/2796074.htm - Why the U.S. Owes Haiti Billions - http://counterpunch.org/quigley01182010.html - The Rescue Operation's Priorities in Haiti = http://counterpunch.org/valdes01182010.html - US accused of 'occupying' Haiti as troops flood in - http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/centralameric....html - Relief and Solidarity -views from the progressive sector in Haiti - http://www.anarkismo.net/article/15556

* Ο συγγραφέας του κειμένου είναι μέλος της αναρχοκομμουνιστικής οργάνωσης Workers Solidarity Movement από την Ιρλανδία. Το κείμενο αυτό δημοσιεύτηκε στο http://www.anarkismo.net καθώς και στο http://anarchism.pageabode.com Ελληνική μετάφραση “Ούτε Θεός-Ούτε Αφέντης”, τέλη Γενάρη 2010.

Προσθέστε περισσότερες πληροφορίες

To μέγιστο μέγεθος των αρχείων είναι 16ΜΒ. Επιτρέπονται όλες οι γνωστές καταλήξεις αρχείων εικόνας,ήχου, βίντεο. ΠΡΟΣΟΧΗ! Για να υπάρχει η δυνατότα embed ενός video πρέπει να είναι της μορφής mp4 ή ogg.

Νέο! Επιλέξτε ποιά εικόνα θα απεικονίζεται στην αρχή του σχόλιου.

Creative Commons License

Όλα τα περιεχόμενα αυτού του δικτυακού τόπου είναι ελεύθερα προς αντιγραφή, διανομή, προβολή και μεταποίηση, αρκεί να συνεχίσουν να διατίθενται, αυτά και τα παράγωγα έργα που πιθανώς προκύψουν, εξίσου ελεύθερα, υπό τους όρους της άδειας χρήσης Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License